27 اکتبر 2009
گزارش ویژۀ ایالات متحده در مورد چالش های منع گسترش تسلیحات هسته ای
به گفتۀ سفیر بِرک ، کشورهای هسته ای باید به دنبال خلع سلاح باشند
آغاز رونوشت
وزارت امور خارجۀ ایالات متحده
اظهارات سفیر سوزان اف. بِرک
نمایندۀ ویژۀ رئیس جمهوری در خصوص منع گسترش سلاح های هسته ای، خطاب به برنامۀ ابتکار قدرت های میانه، هیئت دائم سوئیس در سازمان ملل متحد
نیویورک، نیویورک
13 اکتبر 2009
شرح موفقیت: نقش کنفرانس سال 2010 بازنگری پیمان نامۀ منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT)(1) در یک رژیم احیا شدۀ منع گسترش تسلیحات هسته ای
مقدمه
با تشکر از سفیر سالاندر، مدیر ابتکار قدرت های میانه، و دکتر کریستیان شونِنبرگر، رئیس گروه ضربت خلع سلاح و عدم گسترش تسلیحات هسته ای در وزارت امور خارجۀ سوئیس، برای برگزاری و میزبانی این برنامه و دعوت از اینجانب برای سخنرانی در مورد "شرح موفقیت در کنفرانس بازنگری NPT در سال 2010". با وجود کمتر از هفت ماه پیش از هشتمین کنفرانس بازنگری پیمان نامۀ منع گسترش سلاح های هسته ای، چنین برنامه هایی فرصت مناسبی برای گردهمایی اعضای مختلف این پیمان - چه دولتی و چه غیردولتی - فراهم می آورد تا در مورد مسائلی که در ماه مه سال آینده پیش رو خواهیم داشت، بحث و گفتگو کنند.
امروز، می خواهم صحبت های خود را بر نقشی که کنفرانس بازنگری می تواند در اقدامات گروهی ما جهت احیا و تقویت NPT و به طور کلی نظام بین المللی عدم گسترش تسلیحات هسته ای ایفا کند، متمرکز نمایم. این نظام جهانی در سال های گذشته تحت فشار بسیاری بوده است و تقویت آن، هدفی است که ایالات متحده به عنوان یکی از اولویت های اصلی خود پذیرفته است. چالش های پیش روی این نظام تا به حال بیش از این نبوده، ولی در ضمن فرصت ها برای مقابله با این چالش ها نیز هم اکنون به بیشترین میزان رسیده اند.
اجازه دهید صحبت خود را با این نتیجه گیری آغاز کنم: کنفرانس بازنگری سال 2010، در شرایطی موفقیت آمیز خواهد بود که اعضا (الف) آن را فرصتی جدی جهت تقویت پیمان NPT و بازتأیید نقش مهم و حیاتی آن در امنیت و ثبات منطقه ای و جهانی در نظر بگیرند و (ب) ورای تفاوت های خود نگاه کنند تا بتوانند به حوزه هایی که می توان در آنها در مورد اقدامات ملموس برای تقویت این نظام جهانی، به توافق هایی دست یافت و حوزه هایی که جهت رسیدن به توافق احتمالی در آینده، به فعالیت، همکاری و بحث و تبادل نظر نیاز دارند، دست پیدا کنند.
چالش ها
ما هم اکنون در نقطه ای بحرانی در طول دورۀ حیات این پیمان بسیار مهم قرار داریم. برای سال های طولانی، عضویت در پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای و رضایت خاطر از قدرت و توانمندی این پیمان به شکلی مستمر افزایش یافت؛ البته به جز در مورد سرعت خلع سلاح در برخی از کشورهای هسته ای عضو -- ایالات متحدۀ آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه و چین. عدم پایبندی به این پیمان یا نیاز به تقویت نظام پادمان مسائل مهمی به شمار نمی آمدند و بحث های جدی در متن این پیمان دربارۀ تبعات احتمالی عدم گسترش سلاح هسته ای، در خصوص استفاده از انرژی هسته ای نیز وجود نداشت. اما امروزه پرسش هایی در مورد وزن چالش های منع گسترش که جامعۀ بین المللی با آن روبروست به چشم می خورد.
ما امروز شاهد افزایش دسترسی به فن آوری های حساس هسته ای هستیم، آنگونه که در فعالیت های شبکۀ عبدالکریم خان شاهد بودیم و همچنان نیز به مرور از آنها مطلع می شویم؛ توانایی کرۀ شمالی در خروج از پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای با مصونیت نسبی، حتی در شرایطی که برنامۀ تسلیحاتی هسته ای خود را دنبال کرد؛ ناکامی شورای امنیت سازمان ملل متحد و جامعۀ بین المللی در وادار کردن کرۀ شمالی و ایران به پیروی از این پیمان، حتی پس از اینکه تخطی آنان از مفاد آن آشکار شده و در گزارش های رسمی آژانس بین المللی انرژی اتمی به آنها اشاره شده است؛ و محدودیت های پادمان بین المللی که به عنوان مثال در شناسایی ساخت یک رآکتور هسته ای در سوریه ناموفق بود.
درست در شرایطی که ما به طور جدی استفادۀ گسترده از انرژی هسته ای را برای تولید نیرو و به عنوان واکنشی به نگرانی های فزاینده در مورد تغییرات آب و هوایی و امنیت انرژی مورد بحث قرار می دهیم، این فشارها و چالش ها در حال افزایش هستند. ما باید از این نکته اطمینان یابیم که دسترسی به منافع انرژی هسته ای، اهداف ما را در خصوص عدم گسترش تسلیحات هسته ای به خطر نمی اندازند.
مواردی که در بالا ذکر شد، هر یک به تنهایی وقایعی نگران کننده هستند، ولی در کنار یکدیگر به چالشی نهایی منجر می شوند که شاید این تصور را به وجود بیاورد که پیمان منع سلاح های هسته ای رو به شکست بوده و گسترش چنین تسلیحاتی در نهایت اجتناب ناپذیر است؛ اینکه ما باید به سادگی بپذیریم با چنین خطری زندگی کنیم. این دیدگاهی اشتباه است و اعضای پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای باید از فرصتی که در ماه مه سال آینده به دست می آید، برای تکذیب و مردود دانستن آن استفاده کنند.
راه پیشِ رو
همانگونه که پرزیدنت اوباما در سخنرانی خود در ماه آوریل و در پراگ اظهار داشت، ایالات متحده به دنبال صلح و امنیت در جهانی عاری از تسلیحات هسته ای است و جهت تقویت پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای، به عنوان اساس همکاری های بین المللی جهت توقف گسترش این گونه تسلیحات، تا حصول نتیجه، تلاش خواهد کرد. وی در همان سخنرانی گفت، "توافق اولیه NPT بسیار منطقی است: کشورهای دارای تسلیحات هسته ای باید به سوی خلع سلاح گام بردارند، و کشورهای غیرهسته ای باید از رسیدن به این تسلیحات منصرف شوند، و تمامی کشورها باید به انرژی صلح آمیز هسته ای دسترسی داشته باشند."
کنفرانس بازنگری سال 2010 فرصتی است برای تجدید و احیای این توافق اولیه با تمرکز بر هر سه رکن اصلی این پیمان به روشی متعادل -- سه رکن منع گسترش سلاح های هسته ای، خلع سلاح و استفادۀ صلح آمیز از انرژِی هسته ای؛ عناصر اصلی همان توافق اولیه که پرزیدنت اوباما به آن اشاره کرد.
این سه رکن اصلی لازم و ملزوم یکدیگر بوده و کاملاً به یکدیگر وابسته هستند. بدون عدم گسترش سلاح های هسته ای، گسترش انرژی هسته ای در سراسر جهان بسیار خطرآفرین بوده و موجب تضعیف تمامی اقدامات برای پی گیری خلع سلاح هسته ای نیز خواهد شد. بدون خلع سلاح هسته ای، حمایت های بین المللی از پیمان منع گسترش تسلیحات هسته ای برای اطمینان از توانایی این نظام در مقابله با چالش های مذکور کفایت نخواهد کرد. و بدون دسترسی ایمن و مطمئن به انرژی صلح آمیز هسته ای، یک عنصر اصلی از آن توافق اولیه نیز زیر سؤال خواهد رفت.
تلاش های ما برای تجدید این توافق هسته ای ما را به احیای رکن خلع سلاح در پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای ملزم می سازد.
رئیس جمهوری در حمایت از تعهد و پایبندی ما به جهانی عاری از تسلیحات هسته ای، اظهار داشته است که ایالات متحده تعداد سلاح های هسته ای و نقش آنها در راهبرد امنیت ملی ما را کاهش خواهد داد. و ما دیگران را نیز به چنین اقدامی تشویق می کنیم. با در نظر گرفتن این واقعیت، ما می توانیم گام هایی کوتاه مدت و ابتدایی برداریم که نه تنها ما را به این هدف نزدیک تر می کنند، بلکه نظام جهانی منع گسترش را نیز تقویت کرده و از دسترسی گروه های تروریستی به تسلیحات و مواد هسته ای نیز ممانعت خواهند کرد.
در یکی از این گام ها، ایالات متحده و روسیه، در حال همکاری جدی و فشرده برای نهایی کردن موافقتنامۀ ثانوی "پیمان کاهش سلاح های راهبردی" (START) (2) در ژنو هستند. پرزیدنت اوباما و پرزیدنت مدوِدف در 6 ژوئیه موافقتنامه ای مشترک را به امضا رساندند و در مورد کاهش وسایل موتوری پرتاب موشک های متعلق به ایالات متحده و روسیه به میزان 30 درصد، به توافق رسیدند. دستیابی به موافقتنامه ای الزام آور و اثبات شدنی، زمینه را برای کاهش بیشتر و در نهایت تکمیل فرآیند خلع سلاح آماده خواهد کرد که تمامی کشورهای هسته ای را شامل می شود.
توقف تمامی انفجارهای آزمایشی سلاح های هسته ای نیز گام مهم و معنادار دیگری به سوی خلع سلاح هسته ای محسوب می شود که از مدت ها پیش، یکی از اهداف اعضای پیمان منع گسترش سلاح های هسته بوده است. رئیس جمهوری "پی گیری سریع و جدی ایالات متحده برای تصویب پیمان نامۀ توقف آزمایش های هسته ای (CTBT)"(3) را متعهد شده است. هنگامی که این پیمان به تصویب برسد، دولت اوباما با دیگران نیز همکاری خواهد کرد تا اطمینان یابد که شرایط دیگر اجرایی شدن CTBT نیز در اولین فرصت ممکن مهیا می شوند. در همین حال، به ما تعلیق یک جانبۀ خود در مورد آزمایش های هسته ای که از دهه های پیش آغاز کرده بودیم، با تأکیدی مجدد ادامه می دهیم و دولت های دیگر را نیز به برداشتن چنین گامی و اعمال تعلیق ملی در این خصوص دعوت خواهیم کرد.
ایالات متحده همچنین متعهد شده است که در جستجوی پیمان جدیدی باشد که به شیوه ای قابل اطمینان به تولید مواد شکافت پذیر برای اهداف تسلیحات هسته ای پایان دهد -- "پیمان قطع مواد شکافت پذیر (FMCT)(4) و یکی دیگر از اهداف بین المللی درازمدت. ایالات متحده مشتاقانه در انتظار همکاری با شرکای خود در کنفرانس خلع سلاح، جهت نهایی کردن این پیمان بسیار مهم است. تا رسیدن به این نتیجه، ما تعلیق یک جانبه و درازمدت خود در مورد تولید مواد شکافت پذیر برای سلاح های اتمی را مجدداً اعلام کرده ایم.
بدین ترتیب، صحنه برای پیشبرد خلع سلاح و کنترل تسلیحاتی آماده است و ارادۀ سیاسی لازم نیز وجود دارد.
رکن دیگر پیمان NPT، یعنی منع گسترش تسلیحات هسته ای که هدف آن ممانعت از گسترش بیشتر سلاح های هسته ای است، در حال آزمایش است و کنفرانس بازنگری سال 2010 فرصت مناسبی جهت تقویت اجرای بخش هایی از این پیمان است که به عدم گسترش تسلیحات مربوط می شوند.
اذعان به این نکته که بیشتر کشورهای عضو پیمان NPT، به تعهدات خود در این پیمان پایبند هستند، حائز اهمیت بسیاری است. البته، به واسطۀ عملکرد تعداد معدودی از اعضا که به مفاد پیمان پایبندی نشان نداده اند، صلح و امنیت جهانی به خطر افتاده و اعتماد کشورهای عضو به NPT و اقداماتی که سبب تقویت آن می شوند، کاهش یافته است.
توقف گسترش تسلیحات هسته ای به همکاری جامعۀ بین المللی جهت ممانعت از چنین تخلفاتی نیازمند است. همانگونه که پرزیدنت اوباما در پراگ خاطرنشان کرد، "کشورهایی که قوانین را زیر پا می گذارند، باید با عواقب واقعی و سریع" رفتار خود روبرو شوند. همکاری و اتحاد همۀ کشورها جهت ساختن نظامی توانمند بسیار مهم است، ولی کشورهای عضو NPT مسئولیت ویژه ای برای دفاع و محافظت از این پیمان به عهده دارند.
در این راستا، ما موظف هستیم که مطمئن شویم آژانس بین المللی انرژی اتمی منابع لازم را جهت به انجام رساندن مأموریت حیاتی خود در اختیار دارد. کشورهای عضو باید جهت تقویت نظام پادمان آژانس، که ابزار اولیۀ پیمان NPT جهت تأیید پایبندی و کشف عدم پایبندی اعضا به الزامات این پیمان است، با یکدیگر همکاری کنند. در طول سال ها، اعضای آژانس اقدامات اضافی و تکمیلی جدیدی را اتخاذ کرده اند که توانایی آژآنس را برای تأیید پایبندی کشورها به الزامات نظام پادمان -- در واکنش به رویدادهایی که ضعف های این سیستم را آشکار کرده اند -- افزایش داده است. آژانس بین المللی انرژی اتمی به تازگی پروتوکل الحاقی پادمان را به تصویب رسانده است. ایالات متحده نیز پروتوکل الحاقی خود را در اوایل سال جاری به تصویب رساند و به تشویق دیگران در تصویب آن ادامه می دهد. محمد البرادعی، دبیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی، قانع کننده ترین دلیل را برای پیروی و پایبندی جهانی به پروتوکل الحاقی در ماه ژوئن گذشته ارائه کرد؛ وی اظهار داشت: "بدون یک پروتوکل الحاقی، ما فقط می توانیم در مورد مواد هسته ای اعلام شده صحبت کنیم. ما از سال 1991 و در عراق آموخته ایم که اگر هر کشوری تصمیم بگیرد که مواد هسته ای را تغییر شکل دهد، این اقدام را با مواد هسته ای اعلام شدۀ خود انجام نمی دهد، بلکه با برنامه هایی پنهانی دست به چنین اقدامی می زند."
شناسایی و کشف موارد نقض مقررات تنها کافی نیست. هزینۀ تخطی از این پیمان باید بسیار بیش از منافع آن باشد. عدم پایبندی باید با عواقب حقیقی پاسخ داده شود. سوابق موجود در این رابطه بسیار ضعیف هستند و جامعۀ بین المللی باید ارادۀ سیاسی لازم را جهت توقف و حل این مشکل خطرناک نشان دهد.
کنفرانس بازنگری فرصتی است برای بررسی و تصمیم گیری در مورد این که چگونه پایبندی به این پیمان را تشویق کرده و تخطی از آن، مانند سوء استفاده از شرایط خروج از پیمان را منع کنیم. تمامی کشورهای عضو حق خروج قانونی و انصراف از پیمان NPT را دارند، البته با اطلاع به سایر اعضا و شورای امنیت سازمان ملل متحد، سه ماه پیش از تصمیم به انصراف از پیمان، از طریق گزارشی در مورد وقایع و رویدادهایی که منافع ملی آن کشور را به خطر می اندازند. البته، این اعضا همچنان در قبال هرگونه تخلفی که در زمان عضویت در NPT انجام داده اند، مسئول هستند. کشورهای عضو NPT باید در این باره تصمیم بگیرند که چگونه می توانند از چنین روالی پیشگیری کنند و در صورتی که چنین اقدامی صورت گیرد، چگونه از این فرصت سه ماهه برای پرداختن به مسائل و وقایع ناشی از خروج یک عضو، استفاده کنند. آنها در بخشی از ملاحظات خود، باید تأثیر احتمالی خروج کشورهای عضو را بر عملکرد مؤثر رژیم جهانی منع گسترش تسلیحات هسته ای مورد بررسی قرار دهند.
در عین حال، ما باید برای ایمن سازی مواد مورد نیاز تروریست ها برای ساخت تجهیزات یا بمب هسته ای، با یکدیگر همکاری کنیم. در این زمینه پیشرفت هایی حاصل شده است، ولی هنوز کارهای زیادی باید انجام گیرد. سال آینده، ایالات متحده همایشی جهانی دربارۀ امنیت هسته ای برگزار خواهد کرد تا خطرات ناشی از مواد حساس هسته ای را مورد بررسی قرار داده و به دولت هایی را که در مورد راه های همکاری و مقابله با این مشکل بزرگ نگرانی های دارند، راهنمایی کند. این مسئله، یکی از نگرانی های رو به افزایش کشورهای عضو NPT و یکی از مواردی است که باید در ماه مه آینده به آن توجه کنند.
سومین رکن پیمان NPT، خواستار همکاری های بین المللی جهت پی گیری استفاده های صلح آمیز از انرژی هسته ای است.
برای سال های متمادی، کشورها از انرژی هسته ای برای اهداف صلح آمیز استفاده کرده اند؛ اهدافی چون تولید انرژی، کشاورزی، پزشکی، معادن، تولید و صنایع دیگر. دانش هسته ای برای توسعۀ اجتماعی و اقتصادی بسیاری از کشورها اهمیتی حیاتی دارد. امروزه و به دلیل افزایش توجه به استفاده از انرژی هسته ای در پاسخ به نگرانی های بین المللی در مورد تغییرات آب و هوایی، امنیت انرژی و ترویج توسعۀ پایدار، این رکن از پیمان NPT اهمیت ویژه ای پیدا کرده است.
پرزیدنت اوباما نیز چارچوبی جدید برای همکاری در خصوص انرژی هسته ای غیرنظامی را خواستار شده است که شامل یک بانک سوخت بین المللی است که کشورهایی که به دنبال استفاده از نیروی هسته ای هستند، می توانند به سادگی و با هزینۀ مناسب و بدون نیاز به داشتن توانایی تولید سوخت، از آن بهره ببرند. هدف این طرح، ایجاد دسترسی ساده و معقول به انرژی هسته ای بدون افزایش خطرات گسترش تسلیحاتی است. آژانس بین المللی انرژی اتمی، جلسات بحث و تبادل نظر جدی و پویایی دربارۀ مزیت های جهانی کردن چرخۀ سوخت و نهادینه کردن سازوکاری برای تضمین سوخت برگزار کرده است. برداشت شخصی من، پس از مطالعۀ گزارش های مفصل این جلسات و گفتگوها در طول سال گذشته، این بوده است که ما با یک لیوان نیمه پر روبرو هستیم. بی تردید، مسائل و پرسش های بسیاری، اعم از امور فنی، تجاری، قانونی و سیاسی، مطرح شده اند. ولی اگر جامعۀ بین المللی واقعاً تصمیم دارد که اتکای خود به انرژی هسته ای را در سال های آینده افزایش دهد، باید به حل و فصل این مسائل و پرسش ها پرداخته و به آنها پاسخ دهد.
کنفرانس بازنگری NPT شاید محلی برای پرداختن به این مسائل نباشد، ولی می تواند بحث ها و دیدگاه های آژانس بین المللی انرژی اتمی را تأیید کرده و آن را به ادامۀ این روند تشویق کند.
مسئولیت های متقابل
من تعدادی از طرح ها و اقدامات کنفرانس بازنگری پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای تا پیش از ماه مه سال آینده را توصیف کردم؛ اقداماتی که می توانند ما را در مسیری به سوی امنیت بین المللی بیشتر قرار داده و به ما کمک کنند نیازهای اقتصادی و اجتماعی واقعی کشورهایی را که برنامه های هسته ای غیرنظامی خود را آغاز می کنند یا گسترش می دهند، برطرف کنیم. موفقیت آنها با این فرض محقق می شود که تمامی کشورها -- آنها که دارای سلاح های هسته ای هستند و آنها که از دسترسی به آنها انصراف داده اند -- در پیشبرد امنیت مشترک ما مسئولیتی داشته باشند. کنفرانس بازنگری سال 2010 فرصتی برای نشان دادن این مسئولیت مشترک است.
ایالات متحده و دیگر کشورهای هسته ای جهان، دارای مسئولیت ویژه ای برای پی گیری خلع سلاح هسته ای، تحت پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای، هستند. پرزیدنت اوباما برنامۀ کاری خود را برای عمل به این مسئولیت اعلام کرده و ما آن را با عزمی جدی دنبال خواهیم کرد.
اما، کشورهای فاقد تسلیحات هسته ای نیز دارای مسئولیتی مهم برای همکاری سازنده و فعال جهت پیشگیری از گسترش بیشتر تسلیحات، کمک به ایجاد شرایط مناسب جهت محقق شدن خلع سلاح هسته ای و تضمین استفادۀ امن و ایمن از انرژی هسته ای هستند. این مسئولیت با تصمیم کشورها به انصراف از داشتن تسلیحات هسته ای یا پذیرش نظام پادمان آژانس بین المللی انرژی اتمی جهت تأیید تعهد آنان، پایان نمی یابد؛ بلکه باید با مشارکت کشورهای غیرهسته ای در تلاش های جدی و جمعی جهت ممانعت از کشورهای دیگر به دستیابی به سلاح های هسته ای، ادامه یابد. این لطفی در حق کشورهای هسته ای نیست، بلکه مسئولیت جمعی جامعۀ جهانی است که امنیت و رفاه آن به شدت تحت تأثیر دستیابی کشورهای دیگر به سلاح های هسته ای است. تمامی کشورها از طریق چنین اقداماتی می توانند شرایط لازم برای رسیدن به جهانی عاری از سلاح های هسته ای را که ما به دنبال آن هستیم، فراهم کنند.
نتیجه گیری
هنگامی که کشورهای عضو NPT در ماه مه، برای بازنگری اجرای این پیمان در نیویورک ملاقات می کنند، آنها نه تنها به گذشته نگاه می کنند، بلکه امیدواریم با هدف رسیدن به توافقی در مورد راه پیشِ رو، نگاهی به آینده نیز داشته باشند. ما بر این باوریم که نیرویی جدید و تعهدی جدید برای استفاده از کنفرانس بازنگری سال 2010، به عنوان فرصتی برای تأکید مجدد و تحکیم این پیمان حیاتی و نیز در نظر گرفتن اقدامات لازم جهت تقویت این پیمان و نظام گسترده تر منع گسترش، وجود دارد و امیدواریم که نیرو و قدرت ارزشمندی برای اقدامات مشترک ما در وین، نیویورک، ژنو و دیگر نقاط جهان، برای مقابله با چالش ها و پیشبرد برنامۀ منع گسترش و خلع سلاح هسته ای، ایجاد کند. ایالات متحده با شرکای خود به جدیت همکاری خواهد کرد تا از فرصت هایی که در پیش رویمان داریم، حداکثر استفاده را بکند.
1. Nuclear Nonproliferation Treaty (NPT)
2. Strategic Arms Reduction Treaty (START)
3. Comprehensive Test Ban Treaty (CTBT)
4. Fissile Material Cutoff Treaty (FMCT)
پايان رونوشت
