04 نوامبر 2009
سودان: موقعیتی بحرانی، رویکردی جامع
بر شمردن درس هایی حساس، اهداف راهبردی و اقدامات آمریکا
آغاز متن
وزارت امور خارجۀ آمریکا
دفتر سخنگو
19 اکتبر 2009
یادداشت رسانه ای
سودان: موقعیتی بحرانی، رویکردی جامع
سودان در مقطع حساسی قرار دارد که یا منتهی به بهبود وضعیت زندگی مردم سودان خواهد شد، و یا تبدیل به جنگی هر چه خشونت آمیزتر، و نیز شکست دولت در این کشور. اکنون وقت آن فرارسیده که آمریکا به صورت اضطراری و با هدف حمایت از غیرنظامیان و کوشش برای رسیدن به صلح همه جانبه دست به کار شود. پیامدهای وضعیت کنونی سخت و ناگوار است. ادامۀ این روند ممکن است منجر به بی ثباتی گسترده ای در منطقه و یا پدید آمدن پناهگاه امنی برای تروریست ها گردد که منافع آمریکا را به شدت تهدید می کند. ایالات متحده تعهد روشنی نسبت به مردم سودان و کمک به رهبری تلاش های بین المللی دارد- هم به عنوان نقش این کشور در توافق های صلح همه جانبه، و هم به عنوان اولین کشوری که وقایع دارفور را صراحتا نسل کشی نامید.
ایالات متحده و شرکای بین المللی آن با چالش های متعددی در سودان مواجه هستند. شش سال پس از آغاز جنگ در دارفور، این منازعات هنوز بدون دست یافتن به راه حل، در جای خود باقی است. در سال 2003، حزب حاکم کنگرۀ ملی (NCP) و شبه نظامیان مورد حمایت دولت که به آن ها "جانجاوید[1]" نیز گفته می شود، فعالیت های گسترده ای مبنی بر نسل کشی را آغاز کردند که هدف آن گروه های قومی نزدیک به شورشیان دارفور بود و منجر به مرگ صدها هزار تن از مردم و آوارگی 2.7 میلیون تن و بیش از 250.000 پناهنده شد. عواملی چون آتش بس بی حاصل و توافقات صلح بی نتیجه، تکثر گروه های شورشی، و درگیری دولت های منطقه ای موجب طولانی شدن بحران و دشواری تلاش های بین المللی برای رسیدن به توافقات صلح بوده است. حال آن که در سال 2005 از شدت خشونت ها کاسته شد، غیرنظامیان کماکان در شرایط امنیتی غیر قابل قبولی زندگی می کنند. فقدان روندی فعال برای رسیدن به صلح، و الزام مجرمان به پاسخگویی به جنایاتی که علیه غیرنظامیان صورت گرفته، و فعالیت مؤثر نیروهای صلحبان سازمان ملل و اتحادیۀ آفریقا (AU) و برنامه ریزی جدی برای بازسازی منطقه، باعث وضعیت وخیم تر دارفور شده و موجبات بی ثباتی بیشتر کشور و منطقه را فراهم می کند.
در چنین وضعیتی، تأخیر در به اجرادرآوردن موارد اصلی توافقات صلح همه جانبه(CPA) – توافق میان NCP و نهضت رهایی بخش مردم سودان (SPLM) که موجب خاتمۀ دو دهه جنگ میان شمال و جنوب سودان بود که بیش از 2 میلیون کشته بر جای گذاشت- این کشور نقطۀ انفجاری خطرناک برای شروع جنگی تازه است. بعد از به اجرا درآمدن مفاد توافقات صلح همه جانبه، بخش جنوبی کشور با شرکت در همه پرسی جهت جدایی و یا باقی ماندن به عنوان بخشی از کشور متحد سودان، در سال 2011 به خودمختاری رأی خواهد داد. "سه منطقۀ کشور[2]" نیز نقطه های انفجاری جنگ تازه هستند: آبی[3]، کوردوفان جنوبی[4]، و بلونایل[5]، به ترتیب، در 15 ماه آینده در همه پرسی برای مشارکت مردمی جهت تصمیم گیری درمورد وضعیت خود شرکت خواهند کرد. در زمان باقی مانده قبل از همه پرسی و مشارکت، ایالات متحده برای تجدید تعهد بین المللی در CPA و حمایت از توافقات صلح از طریق پشتیبانی از انتخابات ملی سال 2010 تلاش می کند؛ این کشور در جهت حل و فصل اختلافات مرزی و تشویق طرفین به قبول تعهداتشان برای ممانعت از بازگشت به وضعیت جنگی، همۀ تلاش خود را می کند.
جامعۀ بین الملل، با حمایت از استقرار اولین نیرو های صلحبان سازمان ملل و اتحادیۀ آفریقا در دارفور، تعهد خود نسبت به مردم سودان را نشان داده است؛ این تعهد ها شامل حمایت از حضور 10.000 نیروی صلحبان سازمان ملل در بخش جنوبی سودان و بیش از 1 میلیارد دلار مشارکت سالانه برای کمک های انسان دوستانه به این کشور است. به تازگی دادگاه جنایات بین المللی (ICC) در اوایل سال 2009 حکم بازداشتی برای پرزیدنت بشیر، رئیس جمهوری سودان صادر کرده و او را متهم به ارتکاب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در دارفور نموده است.
علی رغم این حوادث مهم، جامعۀ بین الملل با فقدان عزم سیاسی که بتواند به چالش های دشوار سودان بپردازد، روبرو است. رهبری آمریکا جهت رویکردی مؤثر و چند جانبه ضروری است. ایالات متحده برای تجدید سازمان، گسترش، و تحکیم ائتلاف چند جانبه که در امضا شدن CPA مؤثر بود، تلاش می کند، و کوشش خواهد کرد تا به نگرانی های بین المللی درمورد دارفور، به صورت تعهدات جدی وچند جانبه ببخشد. این ائتلاف گسترده باید جوابگوی مسئولیت ما جهت ارتقای امنیت، عدالت، و پیشرفت بوده و اهرم پیشرفت ما را تقویت کند.
درس هایی حساس که از تلاش های گذشته فرا گرفته شد.
- ایالات متحده با تأکید صرف بر دارفور یا به اجرا درآمدن CPA قادر نیست در رسیدن به اهداف سیاسی خود موفقیتی کسب کند- حال آن که باید به طور جدی و هم زمان به این دو موضوع رسیدگی شود، اما برای حل مناقشات و جلوگیری از جنگ در سراسر سودان نیز باید تلاش کرد.
- برای پیشبرد صلح و امنیت در سودان، باید با متحدان خود و دیگران که با آن ها توافق نداریم، به تعهداتی گردن نهیم. دیپلماسی ایالات متحده باید هم مداوم، و هم گسترده بوده و نه تنها شامل حزب ملی کنگره،SPLM، و گروه های عمدۀ شورشی دارفور باشد، بلکه نقش آفرینان حساس منطقه و جهان را نیز در برگیرد.
- ارزیابی پیشرفت ها و تصمیم در مورد مشوق ها و تنبیه ها نباید بر مبنای دستاوردهای کاری باشد (مثل امضای یک MOU یا صدور تعدادی روادید)، بلکه باید براساس تحول واقعی شرایط موجود صورت گیرد.
- پاسخگویی به نسل کشی و فجایع، برای رسیدن به آشتی و صلح پایدار ضرورت دارد.
- باید برای همۀ شرکا روشن گردد که به حمایت از سودان برای اهداف ضدتروریستی بها داده شود، اما نمی توان آن را ابزاری برای شانه خالی کردن این کشور از زیر مسئولیت وقایع دارفور یا به اجرا درآوردن CPA محسوب داشت.
اهداف راهبردی آمریکا
راهبرد آمریکا در سودان باید بر خاتمه دادن به فجایع دارفور و ایجاد صلح پایدار تمرکز یابد. سه اولویت راهبردی آمریکا در سودان عبارتند از:
1) خاتمۀ قطعی جنگ، جلوگیری ازنقض حقوق بشر، و پایان دادن به نسل کشی در دارفور.
2) اجرای CPA میان شمال و جنوب، و نتیجۀ آن، چه استقرار صلح در سودان بعد از سال 2011، و چه ایجاد دو کشور مستقل که با یک دیگر روابط صلح آمیز داشته باشند.
3) حصول اطمینان از این که سودان تبدیل به پناهگاه امنی برای تروریست های بین المللی نشود.
ایالات متحده برای رسیدن به این اهداف راهبردی از هر عنصر مؤثری استفاده خواهد کرد. فرستادۀ ویژۀ ایالات متحده به سودان، در پیگیری راهکارهای ما نقش اصلی را به عهده خواهد داشت. از مهم ترین تلاش های ایالات متحده در جهت استقرار صلح و امنیت در سودان، این است که شرایطی به وجود آید که طرفین درگیر، مسئول حمایت عینی از زندگی مردم سودان و بهبود شرایط حیات آنان باشند. این امر شامل برقراری گفتگوی صادقانه با دولت سودان دربارۀ نیازهایی است که باید برآورده شوند، و همین طور چگونگی بهبود مناسبات دوجانبه در صورت تغییر شرایط، و این که در صورت یکسان ماندن شرایط و یا وخامت آن، چگونه دولت در انزوای بیشتر فرو خواهد رفت. ایالات متحده در جهت توسعه و تعمیق اتحاد چند جانبه برای رسیدن به صلح در دارفور و اجرای کامل CPA تلاش خواهد کرد به طوری که سرپیچی از آن از سوی هر یک از طرفین، با واکنش منفی و جدی ایالات متحده و جامعۀ بین الملل روبرو می شود.
هر سه ماه یک بار، ادارات دولتی در سطوح بالای مدیریتی به ارزیابی یک سلسله از شاخص های مربوط به پیشرفت و یا وخامت شرایط خواهند پرداخت و این ارزیابی شامل گام های حساب شده برای تقویت تحولات مثبت و ممانعت از برگشت به وضعیت قبل خواهد بود. پیشرفت به سوی دستیابی به اهداف راهبردی شامل اقداماتی در جهت تحقق تحولات خواهد بود. عدم موفقیت در بهبود شرایط، موجب وارد کردن فشار بیشتربر نقش آفرینان متمرد خواهد شد.
سیاست ایالات متحده انتظار دارد که دولت سودان جنوبی (GoSS) به تعهدات خود تحت مفاد CPA وفادار مانده و کاهش منازعات، ایجاد توانمندی، شفافیت و پاسخگویی، و ارائۀ خدمات را در اولویت قرار دهد. با درنظر گرفتن خطرات و روند وقایع، ایالات متحده باید اطمینان حاصل کند که طرح های امداد در جنوب سودان مؤثر و کارا بوده و منعکس کنندۀ این اولویت های ضروری باشد. فرستادۀ ویژه، به اقدامات خود و مشورت گسترده با SPLM، گروه های شورشی دارفور، و گروه های جامعۀ مدنی، و سایر نقش آفرینان ادامه خواهد داد تا اطمینان حاصل کند که ایالات متحده می تواند در لحظات بحرانی بر اهرم های اصلی مسلط باشد.
عناصر اصلی در تحقق راهکارها
هدف راهبردی اول: خاتمۀ قطعی جنگ، جلوگیری از نقض حقوق بشر، و پایان بخشیدن به نسل کشی در دارفور.
- محافظت بیشتر از غیرنظامیان. ایالات متحده برای تقویت UNAMID، اقدامات زیر را در پیش خواهد گرفت: 1) تحکیم ارادۀ چند جانبه در جهت ممانعت از اشکال تراشی در عملیات، دسترسی، و به انجام رسیدن تدابیر UNAMID ؛ 2) تأمین مستقیم بودجه از سوی آمریکا، و حمایت دیپلماتیک و تدارکاتی آمریکا و سایر تدابیر لازم جهت تأمین تجهیزات ضروری (از جمله هلیکوپتر)؛ و 3) برنامه ریزی جهت اقدامات احتیاطی در دارفور از طریق واکنش های مناسب در برابر وخامت بحران.
- حمایت از حل و فصل منازعات از طریق مذاکره. فرستادۀ ویژه، گفتگویی با جنبش های مسلح در دارفور برقرار کرده و آن را حفظ می کند، ضمن این که کشورهای همسایۀ سودان را نیز به حمایت از روند صلح تشویق می نماید. ایالات متحده از آن دسته از توافقات سیاسی پشتیبانی به عمل می آورد که با اتکا به مذاکرات صلح قطر، که حامی عملیات مشترک اتحادیۀ آفریقا و سازمان ملل بود، به علل نهفتۀ جنگ در دارفور بپردازد. تشویق مشارکت گستردۀ تمامی نمایندگان جامعۀ مدنی در روند صلح، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ایالات متحده کوشش می کند تعهد طرفین به اعلامیۀ اصولی سال 2005 را تجدید کند؛ در این اعلامیه، دولت سودان و تمامی گروه های مسلح عمدۀ دارفور موظف شده اند تا راه حلی صلح آمیز برای بی عدالتی هایی که در دارفور صورت گرفته بیابند و به آتش بس انسان دوستانۀ سال 2004 بپیوندند.
- تشویق و تحکیم طرح های خاتمۀ جنگ خشونت بار. ایالات متحده از تلاش های بین المللی برای پایان یافتن خصومت ها در دارفور حمایت به عمل آورده، و با توسل به ابزار مختلف، از سودان و چاد می خواهد که از حمایت از گروه های شورشی تحت نفوذ خود دست بردارند. ایالات متحده کوشش خواهد کرد که برای کمک به اجرای قطعنامۀ شماره 1820 شورای امنیت سازمان ملل، با همکاری مجموعۀ شرکای خود در منطقه، اطلاعاتی دربارۀ خشونت های جنسی و خشونت های مبتنی بر جنسیت در سودان به دست آورده و با آن مبارزه کند.
- حمایت از پاسخگویی. علاوه بر حمایت از تلاش های بین المللی برای مجازات مسئولان نسل کشی و جنایات جنگی در دارفور، ایالات متحده جهت پشتیبانی از روند پاسخگویی محلی که موجب پایداری صلح است، با جامعۀ مدنی دارفور همکاری خواهد کرد.
- بهبود شرایط انسانی. ایالات متحده برای تأکید بر وظایف و مسئولیت های دولت سودان در قبال تعهداتش به شهروندان، از طریق بهبود شرایط دسترسی به مردم برای تحویل کمک های لازم و دسترسی گسترده به تمام نقاط دارفور، با اهدا کنندگان و سازمان های نوع دوست در محل همکاری خواهد کرد. ایالات متحده، برای اصلی ترین اصول انسان دوستی و استفاده از شاخص های مشترک و عینی جهت سنجش وضعیت در محل، اولویت قائل است.
هدف راهبردی دوم: اجرای CPA میان شمال و جنوب، و نتیجۀ آن، چه استقرار صلح در سودان بعد از سال 2011، و چه ایجاد دو کشور مستقل که با یک دیگر روابط صلح آمیز داشته باشند.
- رسیدگی به ارکان اجرا نشدۀ CPA. ایالات متحده ضمن همکاری با شرکای بین المللی، طرفین را تشویق به اجرای قوانین ضروری و برنامه ریزی برای انتخابات سال 2010 و همۀ پرسی سال 2011 می کند. علاه بر این، ایالات متحده با همکاری شرکای بین المللی در جهت موارد زیر نیز اقدام می کند: 1) تأمین کمک جهت سرشماری، ثبت نام از رأی دهندگان و آموزش دادن به آنان، کمک به احزاب سیاسی، ادارۀ حوزه های رأی گیری، شیوۀ رأی گیری، و تضمین کنترل بین المللی و محلی انتخابات و همه پرسی؛ و 2) تشویق طرفین به ایجاد اصلاحات قضایی جهت پدید آوردن محیطی مناسب برای برگزاری انتخابات و همه پرسی در خور اعتماد، از طریق اجرای قوانین معتبر انتخاباتی. ایالات متحده در حل و فصل اختلافات سرشماری و همه پرسی در هماهنگی با مفاد CPA همکاری خواهد کرد. به علاوه، ایالات متحده حامی اقدامات مربوط به تعیین مرز میان شمال و جنوب از طریق تأمین کمک های کارشناسانه خواهد بود و از کوشش های بین المللی جهت محافظت و تجهیز واحد های ادغام شدۀ مشترک (JIUs) که مسئول تأمین امنیت مناطق اصلی هستند نیز پشتیبانی می کند.
- تجدید قوا و تحکیم دخالت بین المللی در اجرای مفاد CPA. فرستادۀ ویژه، برای ایجاد هماهنگی و تحکیم تلاش های بین المللی در اجرای مفاد CPA، "گردهمایی حامیان CPA" را ترتیب داده است، و جان تازه ای به "ترویکا"[6]( آمریکا، بریتانیا، و نروژ، که همگی به عنوان ضامن CPA عمل می کنند) بخشیده است. ایالات متحده برای تقویت نقش کمیتۀ ارزیابی و سنجش (AEC) هم تلاش می کند یعنی اولین گردهمایی برای وساطت میان طرفین درمورد اختلاف نظرها در به اجرا درآمدن CPA.
- فروخواباندن تنش در سه منطقه. در آبی، کوردوفان جنوبی، و بلو نایل، ایالات متحده اقدامات زیر را در پیش خواهد گرفت: 1) کمک در برنامه های خلع سلاح و تقویت آن، مرخص کردن سربازان و به وضع عادی بازگشتن (DDR) آنان که زیر نظر سازمان ملل اجرا می شود. 2) تقویت عملیات NGO برای تأمین منابع مورد نیاز جهت کمک رسانی و ممانعت از درگیری، و تعدیل خشونت برای آغاز جنگ بعد از مشخص شدن خطوط مرزی؛ و 3) تأمین کمک های فنی مستقیم و مقتضی برای سازمان های محلی.
- تشویق به ایجاد نظام اشتراکی در بخش های مختلف کشور برای تمامی امکانات بعد از سال 2011. ایالات متحده با سایر شرکای بین المللی در جهت حمایت از طرفین در ایجاد توافق های مربوط به مشارکت همۀ بخش های کشور در مورد تمامی امکانات و حل و فصل سایر مسائل سیاسی و اقتصادی همکاری می کند.
- ارتقای توانمندی حکومت و شفافیت بیشتر در جنوب سودان. ایالات متحده برای تأمین و ارتقای امنیت مردم جنوب سودان، از طریق حمایت ازDDR و طرح های پیش گیرنده از جنگ، و افزایش ظرفیت بخش های امنیتی و روند رسیدگی به جنایات، همکاری می کند. ایالات متحده برای بهبود شرایط اقتصادی و بازده آن نیز همکاری می کند. ایالات متحده برای وزارت خانه های حساس، مشاوران فنی تأمین کرده و برای تحکیم نهادهایی از قبیل برنامۀ اصلاحات دولت محلی (LGRP)، مربوط به برنامۀ توسعۀ سازمان ملل، کوشش های لازم را انجام می دهد. ایالات متحده، برای تحقق بخشیدن به راهکار جنوبی صندوق تولیت اهداکنندگان بانک جهانی[7]، در زمان مقتضی و دسترسی به سرمایه، خصوصا سرمایه های اندک برای شرکت های کشاورزی و شرکت های خصوصی محلی، با شرکای بین المللی همکاری می کند. ایالات متحده از اقدامات مربوط به افزایش تجارت میان سودان و همسایگان این کشور، حمایت به عمل می آورد. شفافیت هزینه های مالیاتی، برای جلب سرمایه از اهمیت زیادی برخوردار است، و ایالات متحده از تلاش های بانک جهانی برای مبارزه با فساد در جنوب سودان حمایت به عمل می آورد.
هدف راهبردی سوم: حصول اطمینان از این که سودان تبدیل به پناهگاه امنی برای تروریست های بین المللی نشود.
- ممانعت از تروریست ها در ایجاد موقعیت محکمی برای خود در سودان. ایالات متحده در جلوگیری از تبدیل سودان به پناهگاه امن تروریست ها، دارای منافع راهبردی است. ایالات متحده جهت کاهش فرصت تروریست ها و دشمنان غیردولتی آمریکا در ایجاد جای پای محکمی برای خود در سودان، با جامعۀ بین المللی همکاری می کند.
امداد رسانی و مشاوره
نظرات و صدای محکم حامیان، و اعضای کنگره برای مطرح کردن سودان در دستور کار سیاسی آمریکا بسیار مؤثر بوده است. این ها کسانی هستند که در تلاش های آمریکا جهت خاتمه دادن به مصائب مردم سودان و برقراری ثبات در کشور، تأثیر گذار می باشند. تلاش مداوم در جهت حفظ یک گفتگوی منظم با این جوامع، منجر به تقویت سیاست آمریکا شده و برای رسیدن به موفقیت، جنبۀ حیاتی دارد. فرستادۀ ویژه برای اطمینان از این که مشاوره های جدی و سازنده، بخش ثابتی از فرایند تحقق یافتن سیاست ها است، به طور منظم با حامیان این قضیه ملاقات خواهد کرد و ارتباط آزاد خود با کنگره را حفظ خواهد نمود.
1. Janjaweed
2. The Three Areas
3. Abyei
4. Southern Kordofan
5. Blue Nile
6. Troika
7. World Bank Multi- Donor Trust Fund South Strategy
پايان متن
