13 اکتبر 2009
تاریخ کهن ایران به روش دیجیتال حفظ می شود
منبع: دانشگاه شیکاگو
اخبار- مؤسسۀ شرق شناسی دانشگاه شیکاگو با کنارهم قراردادن هزاران لوح که بیان کنندۀ جزء به جزء تاریخ کهن امپراتوری ایران است، برای ثبت آن به روش دیجیتال، از فناوری مدرن استفاده می کند.
این لوح های قدیمی که به کاخ های پرسپولیس تعلق دارند، حاوی قطعاتی از زبان و هنرکانون امپراتوری ایران اند که در زمان گستردگی آن از هند و آسیای میانه، تا مصر و مدیترانه، ساخته شده اند. غالب لوح ها دارای متونی به خط میخی، تعدادی زیادی متن جوهر نوشته به زبان آرامی و تقریبا ً تمامی آن ها دارای نقش ُمهر هستند.
این لوح ها اکنون به روش دیجیتال ثبت و تقسیم بندی می شوند، به نحوی که دانش پژوهان و بازدید کنندگان از سراسر جهان بتوانند آن ها را چنانکه گفتی برشان داشته و زیر نور می چرخانده اند، بررسی کنند.
گروهی از محققان، با برخورداری از کمک هزینۀ قابل ملاحظه ای از سوی بنیاد اندرو دبلیو ملون ، کار روی این لوح ها را در سال 2007 آغاز کردند. در حال حاضر، این گروه با استفاده از یک کمک هزینۀ دیگر از سوی همین بنیاد، کار خود را تا سال 2010 ادامه خواهد داد. محققان امیدوارند تا آن زمان، تعداد 10,000 لوح و قطعه ضبط شده باشند.
جیل استین ، رئیس مؤسسۀ شرق شناسی، که محل نگهداری لوح هاست، در کنار ماتیو استولپر ، استاد جان ای ویلسون مؤسسۀ شرق شناسی، محققان اصلی در این زمینه هستند. سایر اعضای گروه و محققان مشترک عبارتند از، آنالیزا آزونی از دانشگاه وندربیلت، الپت داسینبر از دانشگاه کلرادو، مارک گریسون از دانشگاه ترینیتی، واوتر هنکلمن از دانشگاه آزاد آمستردام، و بروس زوکرمن و اعضای طرح پژوهشی زبان های سامی غربی از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی. اعضای این گروه شخصاً از طریق اینترنت با یک دیگر همکاری می کنند.
لوح هایی که در دست دیجیتالی شدن قرار دارند، به آرشیو استحکامات پرسپولیس تعلق دارند، حدود 30,000 لوح اداری و قطعات دیگر که باستان شناسان مؤسسۀ شرق شناسی در سال 1933 در پرسپولیس، ویرانۀ کاخ هایی که محل دربار پادشاهان امپراتوری کهن ایران بود، یافتند. این لوح ها از سال 1936 برای تحلیل و بررسی و ثبت، به مؤسسۀ شرق شناسی امانت داده شدند.
استین گفت، این لوح ها در مدت زمانی نسبتا ً کوتاه، میان سال های 509 و 493 قبل از میلاد، در اواسط دوران سلطنت داریوش اول، پادشاه هخامنشی، نوشته، مُهر، و بایگانی شده اند. در تراژدی آشیل، کهن ترین تراژدی یونان، و در اولین تاریخ مکتوب یونان نوشتۀ هرودوت، به سلطنت داریوش اشاره شده، اما هیچ یک دارای جزئیاتی نیستند.
او گفت، ادارۀ اموری که در این اسناد به ثبت رسیده، همۀ سطوح جامعه را از کارگران ساده گرفته، تا کارکنان اداری و فرمانداران، و خانوادۀ سلطنتی در بر می گیرد.
بخشی از این مجموعه ثبت شده، و تعداد زیادی از این لوح ها به ایران بازگردانده شده اند، اما این لوح ها، دانش پژوهان را به چالش می کشد. قبل از کشف چنین مجموعه ای، تنها یک سند نظیرآن کشف شده بود که کار مقایسه، خواندن، و درک مفهوم متون ده ها هزار قطعه را دشوار می کرد.
ریچارد هالاک ، استاد مؤسسۀ شرق شناسی، زندگی حرفه ای خود را به مطالعۀ این لوح ها اختصاص داد. کار او، که نقطۀ اوجش انتشار 2087 متن در سال 1969 بود، موجب تغییر اساسی دیدگاه دانش پژوهان دربارۀ امپراتوری ایران گردید.
استولپر گفت، گزاف نیست اگر بگوییم آشنایی با این متون، موجب تحول کلیۀ ابعاد مطالعۀ زبان ها، تاریخ و جامعه، نهاد ها و هنر امپراتوری ایران در زمان هخامنشیان بوده است. انواع مطالعات جدی دربارۀ امپراتوری هخامنشی، نمی توانند دورنمایی را که آرشیو استحکامات پرسپولیس تأمین کرده، نادیده بگیرند.
با پیش رفتن این طرح، دانش پژوهان می توانند اطلاعات موجود در این آرشیو را هر چه بهتر تحلیل کنند. تصاویر لوح ها که در اینترنت موجود است، تصاویر نقوش مهر و چاپ متون، به دانش پژوهان فرصت می دهد که هر قطعه را با دقت بررسی ، و آن را با دیگر قطعات در ارتباط قرار دهند و مقایسه کنند، و کار خود را با این آرشیو به عنوان یک نظام جامع ادامه دهند.
طریقۀ ثبت لوح ها
مرحله ای از پیشبرد این طرح که با کمک هزینۀ ملون صورت می گیرد، عبارت است از یک همکاری نزدیک میان مؤسسۀ شرق شناسی دانشگاه شیکاگو و طرح پژوهشی زبان های سامی غربی متعلق به دانشگاه کالیفرنیای جنوبی. این مرحله، ثبت و توزیع دو نوع تصویر با کیفیت عالی از لوح های استحکامات پرسپولیس را شامل می شود.
یک مجموعه از عکس ها با فرمت بزرگ و با وضوح عالی و نورپردازی پولاریزه و فیلتر شده تهیه شده. نوع نورپردازی باعث می شود بعضی لکه ها، برق زدگی ها و محو بودن تصاویر، مانعی در بررسی متون جوهر نوشته ایجاد نکند.
مجموعۀ دوم با استفاده از دستگاه نقشه برداری بافت پولینومیال (PTM) گرفته شده که فناوری مورد استفادۀ آن محصول آزمایشگاه هیولت پاکارد و تصویربرداری میراث فرهنگی است. تنها حدود دوازده نمونه از این دستگاه در جهان وجود دارد که دوتای آن در زیرزمین مؤسسۀ شرق شناسی، برای ثبت لوح های پرسپولیس، به کار گرفته شده است. در هر یک از این دو دستگاه، یک کامپیوتر، دوربین را کنترل و از هر لوح، 32 نمای نورپردازی شده تهیه می کند. هر مجموعه از تصاویر با نرم افزاری همراه است که بازدیدکنندگان می توانند جهت، زاویه، و شدت نوری را که روی لوح تابیده می شود، کنترل کنند و با حرکت دادن موشوارۀ کامپیوتر طوری عمل کنند که گویی لوح را در دست خود دارند و آن را زیر نور چراغ رومیزی حرکت می دهند.
تصاویری با وضوح عالی از حدود 200 متن استحکامات پرسپولیس، در تارنمای طرح پژوهشی زبان های سامی غربی [ http://www.inscriptifact.com] موجود است. چند صد لوح دیگر هم به زودی و به همین ترتیب در دسترس علاقمندان قرار خواهد گرفت.
تصاویری از حدود 150 لوح دیگر پرسپولیس، همراه با متن و ابزار تحلیلی نیز در محیط پژوهش های فرهنگی اینترنتی (OCHRE) ، یعنی پایگاه اطلاعاتی باستان شناسی و متون، همراه با ارائۀ کاربردی آن ها در مؤسسۀ شرق شناسی تحت حفاظت کتابخانۀ دانشگاه شیکاگو، به زودی منتشر می شود .
