25 مارچ 2009

فضاپيماهاي مأموريتي با پسماندهاي موجود در مدار بازي داج بال انجام ميدهند

مقامات آمريكايي و روسي در پي برخورد اخير ماهوارهها با يكديگر همفكري ميكنند

در هر دقیقه هزاران تکه از بقایای اشیاء چنانچه در این تصویر رایانه ای آژانس فضایی اروپا شرح داده شده به دور کره زمین می چرخند.

نوشتۀ جكولين اس. پورث
عضو هیئت تحريريه

واشنگتن- دهها هزار  تكّه پسماندهاي فضايي يا به تعبير برخي زبالههاي فضايي، در مدار زمين  وجود دارد كه در زمينه  ايجاد اختلال در مسافرتهاي فضايي و  بر هم زدن ارتباطات ماهوارهها كه جهان به آن وابسته است، منشأ خطر ميباشند.

مركز عملياتهاي مشترك فضايي آمريكا[1]  با استفاده از شبكه  جهاني رادارهاي مراقبت فضايي و حسگرهاي نوري، 18000 تكّه از پسماندهايي را كه به دست انسان ايجاد شدهاند و بزرگتر از توپ بيسبال ميباشند، فهرست كرده است. (برخي از اين تكّهها با اينكه ردگيري نشدهاند اما ميتوانند باعث خرابيهاي قابل توجهي بشوند).

ميدان اين پسماندها در  روز دهم فوريه گسترده تر شد. ماهواره  فعال تجاري آمريكايي ايريديوم[2]  با 560 كيلوگرم وزن (1200پوند) با ماهوارهي نظامي خارج از مأموريت روسي با نام كُسمُس[3]  با 950 كيلوگرم وزن (2100 پوند) در ارتفاع 500 كيلومتري (310 مايلي) در بالاي سيبري برخورد نمود.

ژنرال دريادار آمريكايي جيمز كارترايت[4]  ، نايب رئيس ستاد مشترك اظهار داشت كه توده  جديد پسماندها احتمالاً باعث خواهد شد كه گردانندگان فضاپيماها "كمي بازي داج بال انجام دهند".

دانشمند ناسا، نيكولاس جانسن[5]  گفت كه برخورد ماه فوريه احتمالاً هزاران  تكّههاي پسماند را با اندازههاي سانتيمتري يا ميليمتري بوجود آورده است .  دفتر برنامه  پسماندهاي مداري ناسا در تگزاس در زمينه توسعه  طرحهايي براي حفاظت از اين اشياء در مدار، نقش راهبري دارد. كنترل رشد پسماندهاي فضايي از اولويتهاي اصلي ناسا است.

وزارت دفاع مشغول تجزيه و تحليل مسيرهاي پسماندهاي جديد است؛ و اين فرآيند ميتواند هفتهها وقت بگيرد. كارترايت گفت كه خبر خوش اين است كه وقتي مسيرهاي پسماندهاي فضايي در طي يك يا دو ماه  تثبيت شوند، بيشتر مدارها به اندازه  كافي قابل پيش بيني خواهند بود كه مأموريتهاي فضايي و ماهوارهاي در آن مدارها انجام نشوند.

اما توان پردازش اطلاعات مركز نظامي عملياتهاي مشترك فضايي در نبراسكا، براي جلوگيري از تمامي برخوردهاي ماهوارهاي، كافي نيست. در حال حاضر، اولويت با حفاظت از پروازهاي انساني به فضا است.

اين مركز براي  برخورد مذكور هيچ اعلام خطري نكرد بلكه زماني از آن باخبر شد كه از سوي ايريديوم تماس گرفته شد. به نظر ميرسد كه براي ايستگاه فضايي بين المللي خطر چنداني وجود نداشته باشد زيرا اين ايستگاه و پسماندهاي فضايي در مدار يكساني قرار ندارند.

كاهش تهديدهاي جديد

نظر بر اين است كه اين برخورد ماهوارهاي ، چهارمين رخداد از اين نوع است اما دانشمندان مي گويند كه هرچه اشياء فضايي بطور مستمر افزايش يابند، اين برخوردها نيز مي تواند بيشتر تكرار شود. فضا در حال شلوغ شدن است. هم اينك در حدود 13000 ماهواره در مدار وجود دارند.

آمريكا يكي از ماهوراههاي دفتر ملي شناسايي[6]  را در فوريه  2008 از فضا خارج كرد. مخزن سوخت اين ماهواره بدون هيچ حادثهاي خراب شده بود. پسماندهاي باقيمانده تقريباً در مدار پائين زمين در حال گردش بودند اما سپس در طي چند هفته دوباره به جو زمين وارد شدند.

چين در ژانويهي 2007 زماني كه  ماهوارهاي قديمي را با موشك نابود كرد، امواجي از پسماندهاي فضايي را ايجاد نمود. ويليام شيلتون[7]   ژنرال نيروي هوايي آمريكا  و فرمانده  ستاد فرماندهي عملكردي مشترك فضايي به اعضاي كنگره گفت كه آزمايش ضد موشكي چين 2300 تكّه پسماندهاي فضايي را وارد مدار كرد كه خطري براي پروازهاي فضايي انساني و غيرانساني ايجاد ميكند.

به سبب شلوغي در حال افزايش در فضا كارترايت خواستار اشتراك بيشتر اطلاعات درباره  فعاليتهاي ماهوارهاي و پسماندهاي مداري در سطح بين المللي شد.

كميته سازمان ملل متحد در زمينه  استفادههاي صلح آميز از فضاي خارجي[8]  كمي بعد از برخورد ماهوارهايِ دهم فوريه در وين منعقد گرديد تا  مسأله  چگونگي كاهش خطرات پسماندهاي فضايي را مورد بحث و گفتگو قرار دهد.

آژانس فضايي اروپا در ماه ژانويه نظام كنترل پسماندهاي فضايي خود را ايجاد كرده بود.

آمريكا در تلاش براي شناسايي خطرات بالقوه  فضايي فعّال بوده است. گارولد لارسن[9] ، رئيس هيأت اعزامي آمريكا به كنفرانس خلع سلاح در ژنو، گفت كه آمريكا هركاري كه در توان دارد انجام ميدهد تا "سلامت پرواز را در محيط پيچيده  فضاي بيروني حفظ نمايد". وي در 19 فوريه به اعضاي شركت كننده در اين كنفرانس گفت كه برخورد ماهوارهاي مسأله  "محيط شديداً پرازدحام فضا" را مورد تأكيد قرار مي دهد. وي اظهار داشت كه برخوردها ميتواند استفاده از فضا توسط محققان و دانشمندان را محدود سازد.

لارسن گفت كه مقامات آمريكايي و روسي از زمان وقوع اين برخورد با هم همفكري كردهو نوعي "شفافيت و اعتماد سازي ارزشمند" بين دو كشور ايجاد شده است. همكاريهاي آتي با كشورهاي ديگر به جلوگيري از برخوردهاي بعدي كمك خواهد نمود.

مختصات فضايي پسماندهاي ماهوارهاي آمريكا و روسيه در اين تارنماي عمومي قرار داده خواهند شد: http://www.space-track.org سخنگوي وزارت دفاع، جيوف مورل[10]  گفت كه اين كار، كشورهايي را كه به فضا ميروند قادر ميسازد "تا بدانند دارائيهاي فضائياشان در معرض چه خطري قرار دارند".

متن كامل "بيانيهي لارسن" در تارنماي مأموريت آمريكا در كنفرانس خلع سلاح، قرار داده شده است.

براي اطلاعات بيشتر درباره  خط مشي فضايي آمريكا  به در تارنمای "حفاظت از فضا همچنان یکی از منافع مهم ایالات متحده است" نگاه کنید.

^[1] . U.S. Joint Space Operations Center

² . Iridium

³ . Cosmos

⁴ . James Cartwright

⁵ . Nicholas Johnson

⁶ . National Reconnaissance Office

⁷ . William Shelton

⁸ . The United Nations Committee on the Peaceful Uses of Outer Space

⁹ . Garold Larson

¹⁰ . Geoff Morrell