06 می 2008

ارزیابی استراتژیک پیشرفت علیه تهدید های تروریستی

گزیده ای از گزارشات کشوری سال 2006 وزارت خارجۀ آمریکا پیرامون تروریسم

طبق قانون، وزیر امور خارجه موظف است هرساله گزارش کاملی پیرامون تروریسم به کنگره ارائه دهد. مقالۀ زیر برگرفته از گزارشات کشوری سال 2006  پیرامون تروریسم  می باشد که در آوریل سال 2007 منتشر شد.

پنج سال بعد از حملات 11 سپتامبر 2001، نزاع جامعۀ بین الملل با تروریست های فرا ملیتی ادامه دارد. تلاش های هماهنگ بین المللی موجب پیشرفت های امنیتی واقعی گشته است – مخصوصا ً در ایجاد امنیت مرز ها و حمل و نقل، بهبود امنیت اسناد، ایجاد وقفه در تأمین بودجه برای تروریسم، و ایجاد محدودیت در تحرکات تروریست ها. جامعۀ بین الملل در برچیدن تشکیلات و بر هم زدن رهبری تروریسم هم موفقیت های قابل ملاحظه ای کسب کرده است. این امر در کاهش قابلیت های عملیاتی تروریست ها و بازداشت و مرگ تعداد زیادی از رهبران عمدۀ تروریسم دخیل بوده است.

ما دراقدام مشترک در کنار متحدان و شرکای خود در سراسر جهان، از طریق هماهنگی و مشارکت اطلاعاتی، محیط عملیاتی دشواری برای تروریست ها به وجود آورده ایم، و به این جهت رهبران آن ها در حال جا به جایی دائم به سر می برند و یا مخفی هستند و قابلیت آن ها دربرنامه ریزی و اقدام به حمله کاهش می یابد. کانادا، استرالیا، بریتانیا، عربستان سعودی، ترکیه، پاکستان، افغانستان، و بسیاری از دیگر شرکای ما نقش عمده ای در این موفقیت ها داشته اند و اذعان دارند که تروریسم تهدیدی برای تمامی جامعۀ بین الملل محسوب می شود.

وزارت امور خارجه از طریق طرح ابتکاری استراتژیک بین المللی مشغول کار با سفیران و نمایندگان چندین آژانس در صحنه های اصلی عملیاتی تروریسم برای ارزیابی تهدیدات و طراحی استراتژی های مشترک، نقشه های عملیاتی و پیشنهادات سیاسی است. ما پیشرفت هایی در زمینۀ سازماندهی واکنش های منطقه ای به تروریست هایی که در مناطق آشفته یا مرز کشور ها فعالیت می کنند، داشته ایم. این طرح ابتکاری موجب هماهنگی بهتر میان دولتی میان آژانس های دولت آمریکا، همکاری مؤثر تر با شرکا در منطقه و میان آن ها گشته است و ما را در برنامه ریزی استراتژیک و تشخیص اولویت ها، و همین طور استفاده از ابزار سیاستمداری برای اتخاذ تدابیر طولانی مدت در منزوی کردن تروریست ها یاری کرده است.

چالش های مداوم

علیرغم این پیشرفت های غیر قابل انکار، هنوز چالش های عمده ای  باقی است. کشور های متعددی از تروریسم جانبداری می کنند. ایران کماکان مهمترین کشوری است که به حمایت خود از تروریسم ادامه می دهد و با این کار کشورهای همسایۀ خود را تهدید کرده و با تأمین اسلحه، آموزش، مشاوره و بودجه جهت ستیزه جویان شیعه، موجب عدم ثبات درعراق می شود. سوریه چه مستقیم، و چه با هماهنگی با حزب الله، سعی در تضعیف دولت منتخب لبنان و جلوگیری از پیشرفت به سوی دموکراسی در خاور میانه داشته است. سوریه از عراقی های بعثی و ستیزه جو نیز حمایت می کند و پیوسته به آشوب طلبان خارجی و تروریست ها اجازه می دهد برای ورود به عراق از مرز های کشورش عبور کنند.

دخالت بین المللی در عراق فواید قابل توجهی داشته است. نه تنها رژیم دیکتاتوری و متجاوز آن کشور را که سابقه ای طولانی در حمایت از تروریسم منطقه ای داشته است، برچید، بلکه موجب ظهور یک فرایند سیاسی دموکراتیک گردید. با این حال به عنوان بهانه ای هم از سوی تروریست ها برای آغاز فعالیت های افراط گرایانه مورد سوءاستفاده قرار گرفته که به عدم ثبات کشور های همسایه دامن زده است.

افغانستان هنوز از سوی شورشیان طالبان و افراط گرایان مذهبی مورد تهدید قرار می گیرد، بعضی از آن ها به القاعده وابسته بوده و از خارج از کشور حمایت می شوند. در افغانستان حمایت های مردمی از دولت به قوت خود باقی است، نهاد های ملی اقتدار بیشتری می یابند، و اکثر مردم افغان معتقد هستند که در مقایسه با زمان طالبان،  وضعیت بهتری دارند. اما برای مقابله با از سر گیری تهدیدات، جامعۀ بین الملل باید کمک هایی که وعده داده را تأمین، و برای ایجاد قابلیت مقابله با شورش، تضمین حکومت برحق، و مبارزه با کشت خشخاش، با مردم افغانستان همکاری کند .

جنگ میان فلسطین و اسراییل منشأ انگیزه های تروریستی است. برگزاری انتخابات آزاد در سرزمین های فلسطین نشانۀ اسقبال از روند دموکراسی بود، اما خود داری حماس از رد تروریسم یا پذیرفتن حق حیات اسراییل که مورد قبول جامعۀ بین الملل است، تأثیر مثبت این انتخابات را تضعیف نمود. فعالیت های تروریستی که از سرزمین های فلسطینی منشأ می گیرد، یکی از عوامل عمدۀ عدم ثبات و مورد نگرانی است.

جنگ تابستان میان اسراییل و حزب الله، نمونۀ روشنی از بهره برداری حزب الله از مشکلات در طول مرز میان اسراییل و لبنان است که چگونه به سرعت تبدیل به درگیری می شود. این جنگ موجب شد که جامعۀ بین الملل مجددا ً مجبور شود با توسل به قطعنامۀ شماره 1701 شورای امنیت سازمان ملل، درخواست خلع سلاح کامل حزب الله را بنماید. و نیز موجب تعهد دوبارۀ بین المللی در قبال تأمین یک دموکراسی صلح آمیز، با ثبات و چند فرقه ای در لبنان گردید. با این همه، حزب الله که یک سازمان تروریتسی خارجی و شناخته شده است، با همکاری ایران و سوریه، کشور های حامی تروریسم، به تضعیف دولت منتخب لبنان ادامه می دهد و کماکان یک تهدید امنیتی جدی در خاور میانه شمرده می شود.

القاعده و سازمان های تروریستی وابسته به آن برای جبران وقفه ای که به دلیل موفقیت های ما در توانایی عملیاتی آن ها حاصل شده، به تبلیغات متوسل شده و توجه و منابع خود را بر انتشار اطلاعات گمراه کننده متمرکز نموده اند. آن ها با بهره برداری از عمال محلی و شبه مستقل به بسیج حامیان و هوادارانی برای خود پرداخته، مخالفان خود را مرعوب و افکار عمومی بین المللی را تحت تأثیرقرارمی دهند. تروریست ها انتشار اطلاعات را بخش عمدۀ فعالیت خود محسوب می کنند. جامعۀ بین الملل هنوز واکنشی هماهنگ و مدبرانه برای رویارویی با تبلیغات افراط گرایانه  ترتیب نداده است.

روی هم رفته، القاعده و کنفدراسیون جنبش های پراکندۀ وابسته به آن، عاجل ترین تهدید برای امنیت ملی ایالات متحده و همین طور چالش امنیتی بزرگی برای جامعۀ بین الملل است.  

گرایش های کلیدی القاعده

هر یک از وقایع تروریستی، مانند بمب گذاری در مسجد عسکریۀ سامره، عراق، در 22 فوریۀ 2006، که موجب خشونت های فرقه ای گسترده در عراق و تغییر ماهیت درگیری ها گردید، می تواند تبدیل به عاملی برای نزاع های وسیع تر و الگویی برای حملات تقلیدگرانه گردد. از آن جا که تروریسم اقدامی اساسا ً سیاسی است، مفهوم سیاسی وقایع عمده در تشخیص واکنش های مهم، جنبۀ حیاتی دارد. به همین جهت، گرایش هایی که در این بخش به آن  پرداخته می شود قابل تفسیر هستند – یعنی ما را با کیفیت جزئیات آماری آشنا می کنند.

جنگ تبلیغاتی تروریست ها

همان طور که در گزارشات کشوری سال 2005 مشخص شده، موفقیت های حاصله از سوی جامعۀ بین الملل در منزوی کردن رهبران تروریسم و تضعیف قابلیت های عملیاتی القاعده، این گروه تروریستی را وادار به توسل به انتشار اطلاعات گمراه کننده و تبلیغات ضد غرب نمود. امسال این گرایش، با بهره برداری نفع طلبانۀ القاعده از نارضایتی گروه های محلی و کوشش برای جازدن خود به عنوان پیشاهنگ یک حرکت جهانی،  شدت گرفت. القاعده هنوز قابلیت های عملیاتی چندی رابه منظور ترتیب دادن حملات خود و هدف قرار دادن ایالات متحده و سایر کشور های برجستۀ غربی، حفظ کرده است. به هر جهت رویکرد فعلی القاعده بر جنگ تبلیغاتی تأکید می گذارد – این گروه با استفاده از حملات تروریستی، برپا کردن نا آرامی، پخش برنامه از رسانه ها، تبلیغات با بهره گیری ازاینترنت، و اقدام به خرابکاری برای تضعیف اتحاد میان مردم کشور های غربی و القای تصور یک حرکت قدرتمند جهانی، به ادامۀ این تبلیغات مبادرت می کند.

"تسمه نقالۀ" تروریسم

به افراط گرایی  کشاندن مهاجران، جوانان، و اقلیت های سرخوردۀ اروپا، خاور میانه، و آفریقا ادامه داشت. اما روشن گشت که این افراط گرایی ها از روی تصادف یا به دلیل تمایل ذاتی این مردمان به افراط گرایی، نیست. بلکه شواهد فزاینده ای حاکی از بهره برداری تروریست ها از مشکلات جوانان ومهاجران سرخورده وجود داشت که با سوءاستفاده از مظلومیت این اقشار، آن ها را وادار به اقدامات براندازانه در قبال مراجع قانونی و ایجاد نا آرامی می کرد.

تروریست ها با بهره برداری از بی عدالتی های موجود، مردم را به فعالیت های غیر قانونی کشانده و آنان را وادار به واکنش های افراط گرایانه می کنند. این فرایند مانند عمل یک تسمه نقاله است که تروریست ها توسط آن مردمان سرخورده و مظلوم را به سوی عقاید افراط گرایانه سوق می دهند، و مرحله به مرحله آنان را مبدل به هواخواهان، حامیان، ونهایتا ً اعضای شبکه های تروریستی می کنند.  در بعضی مناطق، القاعده و سایر گروه های تروریستی با سوءاستفاده از نا آرامی ها و منازعات فرقه ای، از آن  به عنوان ابزار عضو گیری استفاده می کنند، و در این میان از امکانات اینترنتی  نیز برای انتشار پیام خود بهره می گیرند. برای مقابله با این کوشش ها، لازم است ما با خیل مهاجران و جوانان به منزلۀ منابع تهدید که باید علیه آن ها مبارزه کرد روبرو نشده و در عوض، از آن ها که به عنوان ابزار براندازی  از سوی تروریست ها استفاده می شوند، حمایت به عمل بیاوریم. و همین طور رهبران جامعه می بایست در برابر فعالیت  افراد جامعۀ خود احساس مسئولیت کنند و برای مقابله با اقدامات براندازانۀ افراط گرایان، وارد عمل شوند.

نوع تازۀ دشمن

وقایع ظاهری که در بالا به آن اشاره شد، نمایانگر گرایشی عمیق تر هستند: تبدیل تروریسم بین المللی، از شکل سنتی آن، زمانی که کنگره  تهیۀ گزارشات کشوری سالانه را مقرر نمود، به عملیات جنگی وسیع تر و چندگونه که به صورت فراملیتی صورت گرفته و شبیه به نوعی نا آرامی جهانی است. ما وارد عصر تازه ای از منازعات شده ایم که برای پاسخگویی به آن، احتمالا ً به الگوهای تازه تری نسبت به سابق نیاز داریم.

القاعده و هستۀ مرکزی رهبری آن معرف یک شبکۀ فعال جهانی هستند که در جهت بهره برداری از تأثیر گستردۀ عوامل نیمه مستقل تلاش می کنند. القاعده خود را یک جنبش چریکی فرا ملیتی تلقی می کند و استراتژی های کلاسیک مربوط به شورش را در سطح جهان پیاده می کند. اقدامات القاعده شامل به عمل درآوردن  تروریسم، براندازی، تبلیغات و جنگ باز است، و به منظور وارد آوردن لطمات هر چه بیشتر به مخالفان خود، به دنبال دستیابی به سلاح های کشتار جمعی می باشد. القاعده از جامعۀ گسترده ترو مغشوش تر عمّال منطقه ای، ملی و محلی که در بعضی مقاصد آن مشارکت داشته اما در ضمن دستور کار محلی خود را نیز دنبال می کنند، سوء استفاده کرده و با آن پیوند دارد. و بالا خره این که، برخورداری از پناهگاه های امن در منطقه و طرف دیگر مزر، فعالیت آن را تسهیل، و از اقدام متقابل دولت ها جلوگیری می کند. 

گسستگی تهدید

القاعده برحسب موفقیت در گرد آوردن  گروه های متشکل از عوامل افراطی، می تواند به حملات تروریستی وسیع تر به لحاظ جغرافیایی نیز مبادرت کند. به همین جهت، ما باید از طریق مشارکت های بین المللی، تبلیغات متقابل، براندازی متقابل، مقابله با شورش، و مبارزۀ سنتی با تروریسم، برای خنثی کردن این تهدیدات تلاش کنیم.

ایجاد گسستگی، موجب فروپاشیدن زنجیره ایست که  مظلومیت مردم عادی را دستاویز قرار داده و آنان را تبدیل به تروریست می کند. این کار افرادی را که به افراط گرایی کشیده شده اند، نجات می دهد و راهی پیش پای گروه های سرخورده می گذارد که از طریق آن، و بدون پیوستن به گروه های تروریستی، به مظلومیت خود پایان دهند. ایجاد گسستگی، به القاعده فرصت نیل به منظور اولیۀ خود مبنی بر رهبری جنبش های افراطی جهان و گرد آوردن آن ها تحت یک جنبش واحد را نمی دهد. این تدبیر، باعث از میان رفتن تهدید نمی شود اما آن را تا حد اعضای محلی کاهش می دهد، به طوری که دولت ها و جوامع با همکاری یک دیگر می توانند با آن ها به مبارزه برخیزند.

شبکه های مطمئن

این مشارکت و همکاری، به ایجاد شبکه های مطمئن نیاز دارد که قادر به حذف و جایگزینی شبکه های افراطی باشند. هر چند کشتن و به دام انداختن عاملان اصلی تروریسم در مبارزه با آن اقدامی اساسی است، اما ممکن است اثرات زیان بخش هم داشته باشد. این اقدامات موجب از بین بردن تهدیدات تروریستی نمی شود و اگر سرسری گرفته شود، اثر مخرب خواهد داشت. در عوض ما باید تلاش کنیم شبکه هایی مطمئن و متشکل از دولت ها، شهروندان حقیقی و سازمان های خصوصی، مؤسسات چند ملیتی، و سازمان های تجاری ایجاد نماییم تا با مشارکت و همکاری با یک دیگر موفق به برچیدن تهدید افراط گرایی های خشونت آمیزشوند.

چنین شبکه هایی، با گذشت زمان، مردمانی که با خطر آلت دست تروریست ها شدن مواجه هستند را از بین برده و مکانیسمی برای پرداختن به نیاز ها و مظلومیت آن ها به وجود می آورد که تروریست ها را نیز منزوی می کند. سازمان های جوانان، شبکه های آموزشی، مشارکت های تجاری، قدرت بخشیدن به زنان، و طرح های ابتکاری برای پیشرفت های محلی، و با مشارکت دولت به عنوان حامی، همگی در این راه نقش دارند.

رهبران، پناهگاه های امن، شرایط زیربنایی

برای عملی کردن این تدابیر، سه رکن استراتژیک تهدید های تروریستی که باید خنثی گردد عبارتند از، رهبران، پناهگاه های امن، و شرایط زیربنایی. رهبران علاوه بر ایجاد انگیزه،  دارای عملکرد سازماندهی و بسیج هستند و به عنوان مقامات نمادین تلقی می شوند. پناهگاه های امن که غالبا ً در مناطق فاقد قانون و مغشوش واقع شده اند، فضای امنی برای آموزش، برنامه ریزی، تأمین حمایت های مالی و عملیاتی و پایگاهی برای اقدام به حمله به شمار می روند. این فضا های امن، می توانند هم حقیقی و هم مجازی باشند. و شرایط زیربنایی، یعنی تغذیۀ گروه های تروریستی در قالب ایجاد مظلومیت و درگیری، که روند افراط گرایی را تسریع می کند.

برخورد با این دورۀ جنگی تازه به عنوان نوعی اغتشاش جهانی، مستلزم اتخاذ شیوه های جدید ضد شورش است که جهت مقابله با اشکال تازۀ تروریسم فراملیتی، ضرورت دارد. این شیوه قبل از هر چیز، شامل تأکید بر حمایت از مردم و ایجاد امنیت برای آن ها، و بعد، منزوی کردن فیزیکی و سیاسی شورشیان است که باید از طریق حمایت از مردمی که در مخاطره قرار دارند و همکاری با آنان، و عملیات دقیق ضد اطلاعاتی برای حذف عوامل دشمن با کمترین صدمات جانبی صورت بگیرد.

یکپارچگی کلیۀ عناصر اقتدار ملی

کلیۀ عناصر اقتدار ملی، شامل عناصر دیپلماتیک، نظامی، اقتصادی و ضد اطلاعاتی باید به طور یکپارچه،  و در قالب هماهنگی کل دولت عمل کنند. ابعاد ذهنی و روان شناختی تهدید به اندازۀ ابعاد فیزیکی آن اهمیت دارد، به همین جهت، تدابیری که برای مقابله با آن اتخاذ می شود، باید دارای هماهنگی مقتضی و بودجۀ مناسب باشد. به این ترتیب، نیرو های نظامی تنها دارای نقش حمایت کننده هستند؛ در وهلۀ اول بر اقدامات غیر نظامی تأکید می شود.

از آن جا که دشمن یک عامل غیر دولتی است که میان مردم ناراضی رشد می کند، تلاش های بخش خصوصی به اندازۀ اقدامات دولتی اهمیت دارد. دیپلماسی شهروندی، فعالیت های فرهنگی، تماس فرد با فرد جمعیت، همکاری و توسعۀ اقتصادی، و به کار گیری رسانه ها و منابع آکادمیک، اجزای کلیدی واکنش مابه تهدید است. ایجاد انگیزه، بسیج، و حمایت از اقدامات بخش خصوصی، از مهمترین وظایف در محیط جدید است.

تعهد – رمز موفقیت

تجربۀ 11 سپتامبر نشان داده است که رمز موفقیت در مقابله با افراط گری های خشونت آمیز، تعهد دولت ها به همکاری با یک دیگر، جامعۀ بین الملل، سازمان های وابسته به بخش خصوصی، و شهروندان و مهاجران است.

در جایی که دولت ها با یک دیگر همکاری می کنند، شبکه های مطمئن ایجاد می گردد، و از مردم خود انتظار حمایت فعال دارند، آن ها حکومتی ایجاد می کنند که پاسخگو، مؤثر و برحق است، و همکاری نزدیکی با جامعۀ بین الملل برقرار می کنند، در این چنین شرایطی تروریسم کاهش چشمگیری می یابد.

درجایی که دولت ها در همکاری با همسایگان فاقد تعهد لازم بوده و حمایت مردم خود را کسب نکرده اند، تروریسم، بی ثباتی، و جنگ و درگیری که تروریست ها از آن بهره برداری می کنند، منشأ اصلی تهدید باقی می ماند.