28 جولای 2008
کره شمالی: کشوری سرکش خارج از چهارچوب NPT
رالف سی. هسینگ و کانگدان اُه
این عکس که در سال 1996 گرفته شده است، میله های سوخت اتمی مصرف شده را در یک حوضچۀ خنک کننده در مرکز بیونگ یانگ در کره شمالی نشان می دهد.
رالف هسینگ و کانگدان اُه می گویند که مشکلات مرتبط با تکثیر سلاح های اتمی توسط کره شمالی موضوعی جدید نیست. رژیم کره شمالی در دهه 1960 شروع به ساخت راکتورهای اتمی کرد و تا سال 1985 نیز به پیمان منع تکثیر سلاح های اتمی که در سال 1970 منعقد شده بود، نپیوست. این رژیم در اوایل دهه 1990 اعلام کرد که قصد دارد از این پیمان خارج شود، اما یک روز پیش از خروج عملی از این پیمان، این اقدام خود را به حالت تعلیق درآورد. سپس دوران همکاری در چهارچوب های مورد توافق فرارسید، که این دوران نیز در سال 2002 به پایان رسید.
خانم اُه یکی از اعضای گروه تحقیقات موسسه تحلیل های دفاعی در الکساندریا، ویرجینیا، و از اعضای غیر ثابت موسسه بروکینگز می باشد. هسینگ نیز یک مشاور در زمینه امور مرتبط به کره شمالی در واشنگتن است. او با همکاری خانم اُه، همسر و همکار محقق خود، یک کتاب و چندین مقاله درباره کره شمالی نوشته است. آدرس اینترنتی تارنمای آنها http://mysite.verizon.net/kohrch/ است.
دولت جمهوری دموکراتیک خلق کره (DPRK) – یا کره شمالی – هیچگاه به طور کامل به پیمان منع تکثیر سلاح های اتمی، که در سال 1985 به آن پیوست، پایبند نبوده است. امضای توافقنامه اقدامات امنیتی که به آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) اجازه بازرسی از برنامه اتمی این کشور را می دهد تا سال 1992 به تعویق افتاد. هنگامی که پس از این بازرسی های به تاخیر افتاده، اعلام شد که کره شمالی مواد اتمی خود را پنهان کرده است، این کشور تبدیل به اولین کشوری شد که خروج خود از پیمان NPT را اعلام کرد. با مذاکرها و پیشنهادهای ارایه شده از طرف ایالات متحده در سال 1993، این خروج از پیمان NPT یک روز پیش از عملی شدن "به تعلیق افتاد". اما به موجب چهارچوب مورد توافق که کره شمالی و ایالات متحده در سال 1994 درباره آن مذاکره کرده بودند، IAEA اجازه انجام بازرسی های مورد درخواست خود را نداشت. هنگامی که این چهارچوب مورد توافق در پایان سال 2002 با شکست روبرو شد، کره شمالی از NPT و IAEA خارج شد و اعلام کرد که شروع به ساخت توانایی های اتمی بازدارنده کرده است.
کره شمالی برنامه اتمی خود را در اواسط دهه 1950 و پس از آن که گروهی از دانشمندان اتمی این کشور در اتحاد جماهیر شوروی تحت آموزش قرار گرفتند، آغاز کرد. در اواسط دهه 1960 کره شمالی با کمک و فن اوری شوروی دو راکتور تحقیقاتی اتمی کوچک ساخت. ساخت یک راکتور اتمی دیگر با توانایی تولید 5 مگاوات برق نیز در سال 1986 به پایان رسید. [ یاداشت ویراستار: به گفته اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، چنین راکتوری در صورتی که دایماً و با تمام توان خود کار کند، می تواند برق مورد نیاز 4000 خانه در ایالات متحده را برای یک سال تامین کند.] اگرچه این راکتور برای اتصال به شبکه برق کشور بسیار کوچک بود، اما سوخت مصرف شده آن برای تولید پلوتونیوم مورد نیاز برای ساخت سلاح اتمی مورد فراوری مجدد قرار می گرفت – اقدامی آشکار در نقض تعهدات کره شمالی به موجب پیمان NPT. در سال 1984 ساخت یک راکتور 50 مگاواتی و در سال 1991 ساخت یک راکتور 200 مگاواتی آغاز شد، که ساخت این دو راکتور هیچگاه به پایان نرسید. در دهه 1980 شوروی قبول کرد که در صورت پیوستن کره شمالی به پیمان NPT، یک راکتور آب سبک (LWR) با توانایی تولید 1760 مگاوات برق را در این کشور بسازد. ساخت این راکتور در مراحل ابتدایی و پس از آن که کره شمالی هزینه های ساخت راکتور را پرداخت نکرد، متوقف شد.
به موجب چهارچوب مورد توافق با ایالات متحده در سال 1994، راکتور 5 مگاواتی کره شمالی و مرکز فراوری مجدد سوخت و مراکز مرتبط به آن در بیونگ یانگ تعطیل شدند، و ساخت راکتورهای 50 و 200 مگاواتی نیز متوقف شد. IAEA بر روند تعطیل نمودن این مراکز نظارت داشت، اما تا هنگامی که ساخت دو راکتور آب سبک 1000 مگاواتی که قرار بود توسط یک کنسرسیوم جدید با نام سازمان توسعه شبه جزیرۀ کره ساخته شود، به اتمام نرسید، IAEA اجازه بازرسی کامل از برنامه اتمی کره شمالی را به دست نیاورد. این راکتورها قرار بود توسط کره جنوبی و بر اساس طراحی های ایالات متحده ساخته شده و قسمت عمده هزینه ساخت آنها نیز توسط کره جنوبی و ژاپن پرداخت شود. راکتورهای آب سبک نسبت به راکتورهای گاز- گرافیت کره شمالی در زمینه "تکثیر سلاح های اتمی، ایمن تر هستند"، زیرا سوخت مورد نیاز در راکتورهای آب سبک، اورانیوم غنی شده می باشد، و در شرایط کارکرد معمولی، و با توجه به فن آوری کنونی کره شمالی، سوخت مصرف شده به دست آمده از راکتورهای آب سبک نمی تواند برای تبدیل به پلوتونیوم مورد نیاز برای ساخت سلاح اتمی مورد فراوری مجدد قرار گیرد.
توضیح خواستن از کره شمالی
به دلایل زیادی، ساخت دو راکتور که قرار بود تا پایان سال 2003 به اتمام برسد، از جدول زمان بندی بسیار عقب افتاد. در همین زمان، سازمان های اطلاعاتی ایالات متحده دریافتند که کره شمالی در حال پیشبرد یک برنامه پنهانی غنی سازی اورانیوم می باشد؛ چنین برنامه ای در تضاد با بیانیه کره شمالی مبنی بر خلع سلاح اتمی شبه جزیره کره بوده و به همین علت نقض مفاد مورد توافق به شمار می رفت. در جلسه بین دو دولت در اکتبر 2002، در این باره از کره شمالی توضیح خواسته شد و یکی از مقام های کره شمالی وجود برنامه غنی سازی اورانیوم را تایید کرد، اما بعدها تکذیب کرد که وجود چنین برنامه ای را تایید کرده است. یک ماه بعد ایالات متحده ارسال یک محموله پانصدهزار تنی نفت کوره سنگین را که هر ساله برای جبران "کاهش" توانایی تولید انرژی کره شمالی به این کشور ارسال می کرد متوقف ساخت. در دسامبر 2002 کره شمالی بازرسان IAEA را اخراج کرده و مهر و موم ها و دوربین های IAEA را از مرکز بیونگ یانگ برداشت. در ژانویه 2003، کره شمالی اعلام کرد که "تعلیق" پیشین خروج خود از پیمان NPT را متوقف کرده، و نتیجه گیری کرد که خروج این کشور از NPT از روز بعد جنبه عملی به خود خواهد گرفت. آنها راکتور 5 مگاواتی خود را مجدداً فعال کرده و سپس اعلام کردند که فراوری مجدد 8.000 میله سوخت مصرف شده این راکتور، که قبلا توسط IAEA مهروموم شده بود، را به پایان رسانیده اند. ساخت دو راکتور آب سبک که هنوز در مرحله ابتدایی بود، در نوامبر 2003 به تعلیق افتاد.
پوستری که در آن از ویران شدن ساختمان کنگره ایالات متحده توسط موشک نمایش داده می شد، بر دیوار یک کارخانه کفش در شهر سینویجو در کره شمالی نصب شده بود. طبق برآوردها کره شمالی از فراوری مجدد سوخت اتمی پیش از اجرای چهارچوب مورد توافق در سال 1994، دارای حداقل 6 تا 10 کیلوگرم پلوتونیوم می باشد که برای ساخت یک یا دو بمب اتمی کوچک کافی است. همچنین از تقریباً 25 تا 30 کیلوگرم پلوتونیومی که از فراوری مجدد 8.000 میله سوخت مصرف شده به دست آمده است نیز می توان در حدود 6 عدد چاشنی اتمی دیگر ساخت. طی چند سال آینده، هنگامی که بتوان سوخت را از راکتور 5 مگاواتی که در حال کار می باشد، تخلیه کرده و پس از فراوری مجدد به پلوتونیوم تبدیل نمود، کره شمالی می تواند به پلوتونیوم کافی برای ساخت یک چاشنی اتمی در هر سال دست یابد. اگر ساخت راکتور 50 مگاواتی نیز به پایان برسد، این راکتور – در نهایت – می تواند پلوتونیوم کافی برای ساخت 5 تا 10 بمب اتمی در سال را تولید کند، و بدیهی است که راکتور 200 مگاواتی توانایی تولید پلوتونیوم بیشتری را دارد. نتیجه برنامه غنی سازی اورانیوم مشکوک کره شمالی نیز کاملا بر اساس حدث و گمان استوار است، زیرا ابعاد این برنامه نامعلوم است. با این حال، خرید از کشورهای دیگر و یا از طریق یک شبکه مخفیانه تکثیر سلاح های اتمی نیز می تواند منبع دیگری برای دستیابی به مواد اتمی و سلاح های اتمی ساخته شده باشد.
اولین دور مذاکرات اصولی ایالات متحده و کره شمالی در سال 1993 برگزار شد و پس از آن این مذاکرات با قطع و وصل شدن های متناوب تا سال 1994 ادامه یافت که در نهایت منجر به امضای چهارچوب مورد توافق شد. بین سال های 1997 تا 1999، شش جلسه مذاکرات چهارجانبه ( ایالات متحده، DPRK، کره جنوبی، و چین) برای گفتگو در زمینه درخواست کره شمالی مبنی بر جایگزین کردن پیمان آتش بس جنگ کره با یک توافقنامه صلح برگزار شد، اما این مذاکرات در نهایت با شکست روبرو شد.
در آوریل 2003 به دنبال از خودداری ایالات متحده از برگزاری جلسه دوجانبه با کره شمالی، چین میزبانی یک جلسه سه جانبه را بر عهده گرفت، که بعدها به جلساتی شش جانبه گسترش یافت ( با افزوده شدن کره جنوبی، ژاپن، و روسیه) و قرار شد که از اوت 2003، سه جلسه شش جانبه برگزار شود.
درجلسات شش جانبه، کره شمالی پیشنهاد کرد در صورتی که ایالات متحده ارسال سوخت نفت کوره به این کشور را از سربگیرد، تحریم های اقتصادی کره شمالی را لغو کند، و نام این کشور از لیست کشورهای حامی تروریسم واشنگتن حذف کند، برنامه تسلیحات اتمی خود را متوقف خواهد کرد. ایالات متحده با توجه به تجربه خود در زمینه چهارچوب مورد توافق، اصرار داشت که تنها هنگامی که کره شمالی به صورتی قابل تایید برنامه اتمی خود را متوقف کند، ایالات متحده مذاکره در مورد یک بسته از کمک های اقتصادی و پیمان عدم تعرض دوجانبه را آغاز خواهد کرد.
همسایگان کره شمالی – چین، روسیه، ژاپن، و کره جنوبی – در موارد متعددی تاکید کرده اند که برنامه تسلیحات اتمی کره شمالی را تحمل نخواهند کرد. ایالات متحده نیز مخالفت قطعی خود با این برنامه را اعلام کرده است. با این حال، هیچ کشوری تا کنون نتوانسته است کره شمالی را از جمع آوری مواد اتمی بیشتر و احتمالا ساخت سلاح اتمی بازدارد. چهارچوب مورد توافق که مذاکرات آن در زمان دولت کلینتون انجام شد، برنامه اتمی کره شمالی را کند کرد، اما موفق به متوقف کردن این برنامه نشد. دولت بوش از انجام مذاکرات دوجانبه با کره شمالی خودداری کرده است، زیرا معتقد است تکثیر سلاح های اتمی توسط کره شمالی یک مسئله منطقه ای و نه مسئله ای دوجانبه بین ایالات متحده و کره شمالی می باشد. اما ایالات متحده موافقت کرده است که درچهارچوب اجلاس چندجانبه با کره شمالی مذاکره کند. انتظار اولیه واشنگتن این بود که سایر کشورهای حاضر در مذاکرات شش جانبه در زمینه اعمال فشار به کره شمالی برای متوقف کردن برنامه اتمی این کشور به ایالات متحده ملحق شوند. اما به اعتقاد ما، آنچه که رخ داده است، این است که روسیه، چین، و کره جنوبی تا حدی با این ادعای کره شمالی که این کشور از اهداف مورد تهاجم، در جنگ بر علیه تروریسم دولت بوش می باشد، موافق هستند. این کشورها از ایالات متحده خواسته اند تا با کره شمالی به مصالحه بپردازد، اما هیچکدام از این کشورها هیچ طرحی برای این مصالحه ارایه نکرده اند.
هنگامی که ایالات متحده سیاست خصمانه خود بر علیه رژیم کیم جونگ ایل را با سیاست پذیرش، عدم مداخله، و حتی حمایت جایگزین کرد، کره شمالی پیشنهاد کرد که برنامه تسلیحات اتمی خود را از بین برده و یک چهارچوب کلی برای بازرسی و توقف فعالیت های اتمی خود را می پذیرد. اما با توجه به آن که سیاست های ایالات متحده تنها بر مبنای تکثیر سلاح اتمی توسط کره شمالی شکل نگرفته، و با رفتار گذشته این کشور، توسعه تسلیحات متعارف توسط کره شمالی ، و نقض چشمگیر حقوق بشر توسط این کشور نیز مرتبط می باشد، احتمال آن که دولت آینده در آمریکا احترام و حمایت مورد انتظار کیم جونگ ایل را تامین کند، بسیار ناچیز است.
اغلب صاحب نظران امور کره شمالی در ایالات متحده معتقدند که کره شمالی در قبال ارایه مشوق های گسترده، تولید پلوتونیوم بیشتر را متوقف خواهد کرد، اما آنها شک دارند که تا زمانی که رژیم کیم جونگ ایل قدرت را در دست دارد، از بین بردن برنامه اتمی کره شمالی به صورتی "کامل، قابل تایید، و غیرقابل بازگشت" قابل دستیابی باشد. پس اکنون دو گزینه پیش رو می باشد؛ یا ایالات متحده با یک توافقنامه دیگر که به طور کامل دربرگیرنده برنامه اتمی کره شمالی نمی باشد، موافقت کند؛ و یا اجازه داده شود که تکثیر سلاح های اتمی توسط کره شمالی ادامه یابد – حداقل تا زمانی که چین، مهم ترین حامی و ارایه کننده کمک به کره شمالی، به اندازه کافی احساس خطر نماید تا کمک های اقتصادی و حمایت های دیپلماتیک خود از رژیم کیم را متوقف نماید.
عقاید بیان شده در این مقاله لزوماً نشان دهنده دیدگاه ها و سیاست های دولت ایالات متحده نمی باشد.
از شماره مارس 2005 مجلۀ الکترونیکی ایالات متحده
