01 آگوست 2008

پایان دادن به کار کودکان: یک اولویت جهانی

استیون ج. لا[1] قائم مقام وزیر کار آمریکا است.

میلیون ها کودک در سراسر جهان اسیر کار های کم درآمد و رنج آوری هستند که فاقد هرگونه ارزش اقتصادی می باشد که  موجب تحلیل رفتن خلاقیت و قدرت یادگیری  کل کارکنان آیندۀ جامعه می گردد. هر چند، متوقف کردن کار کودکان در پست ترین شرایط کاری هدفی عاجل است، اقدامات وسیع تری نیز برای حصول اطمینان از تضمین شرایط زندگی بهتر و پایدار برای خانواده ها باید صورت بگیرد تا آن ها هم  بتوانند از بازگشت کودکان به کار های خطرناک و بدترین شرایط استثمار، جلوگیری کنند.

ایالات متحده در تلاش های بین المللی برای مبارزه با استثمار کودکان و فراهم آوردن شرایط مناسب تحصیلی برای کودکانی که قبلا ً کار می کرده اند، نقش رهبری را داشته است. این کشور، بزرگترین اهدا کنندۀ کمک های مالی به برنامۀ بین المللی لغوکار کودکان، وابسته به سازمان بین المللی کار است. از سال 1995، ایالات متحده نزدیک به 255 میلیون دلار برای پروژه های مساعدت فنی تأمین نموده است. ایجاد توانمندی برای پایداری طولانی مدت پروژه های مربوط به کار کودکان نقشی اساسی دارد. با گسترش توانایی های رهبران ملی و محلی، و نیز نهاد ها، تلاش های کشور در مبارزه با کار کودکان شانس موفقیت بیشتری می یابد.

تام فریدمن، ستون نویس نشریۀ نیویورک تایمز کتاب بسیار جذابی موسوم به جهان مسطح است نوشته و بحث او در این کتاب این است که تغییرات در زمینۀ فناوری، زنجیره های عرضۀ جهانی، و تأمین نیروی کار از خارج، موجب مسطح شدن جهان گشته است. این موضوع هزینۀ بسیاری از کالا ها و خدمات را کاهش چشمگیری داده، اما برای سرمایه گذاری در نیروی کار نیز اولویت قائل می شود: تضمین  این که مردم برای توانایی رقابت در یک اقتصاد جهانی شده که به طور فزاینده ای پیچیده می شود، دارای آموزش و توانایی های لازم باشند.

متأسفانه، امروزه بیش از 200 میلیون کودک امیدی به بهره گیری از اقتصاد پویای جهانی ندارند، زیرا درساختار راکد و بن بستی به نام پدیدۀ کار کودکان حبس شده اند. تعداد زیادی از این کودکان که میان سنین پنج تا 14 سال هستند، تحت شرایط استثمار کننده ای به کار مشغولند.  آن ها توسط باند های مسلح ربوده می شوند تا به عنوان سرباز خدمت کنند؛ در تجارت استثمار جنسی، به عنوان کالای قاچاق از آن ها استفاده می شود؛ و در معرض خطرناک ترین محیط های کاری و بیماری ها قرار می گیرند. صدها میلیون کودک، دوران بچگی خود را در سراسر جهان در حالی که اسیر کار های کم درآمد و رنج آوری هستند که فاقد هرگونه ارزش اقتصادی می باشد، سپری می کنند، وموجب تحلیل رفتن خلاقیت و قدرت یادگیری کارکنان آیندۀ جامعه می گردند.

نقش دولت آمریکا

تلاش برای مبارزه با کار کودکان در سال 1999 با تشکیل کنوانسیون 182  سازمان جهانی کار (ILO) درمورد بدترین اشکال کار کودکان، شدت پیدا کرد.  این کنوانسیون بدترین اشکال کار کودکان را چنین تشخیص داد: بردگی، قاچاق مواد مخدر، فحشا، وسایر کارهایی که سلامتی، امنیت، و رفاه کودکان را با خطر جدی مواجه می کند. در این کنوانسیون درخواست شد که دولت های تصویب کنندۀ تصمیمات، بدون فوت وقت،  تدابیری اتخاذ نمایند که این اشکال کار کودکان را درکشور های  خود  لغو کنند. دولت آمریکا نقش فعالی در تصویب این کنوانسیون به عهده گرفت و تا مارس 2005، 153 کشور آن را تصویب کردند که در طی 82 سال سابقۀ فعالیت سازمان بین المللی کار، تصویب کنوانسیونی به این سرعت صورت نپذیرفته بود.   

حتی قبل از تصویب کنوانسیون 182، ایالات متحده اقداماتی برای ریشه کن ساختن کار کودکان در پیش گرفته بود. برنامۀ بین المللی کار کودکان [2]، وابسته به وزارت کار آمریکا  [3]  برای تحقیق و گزارش درمورد وضعیت کار کودکان در جهان، در سال 1993 ایجاد گردیده بود. با گذشت سال ها، تبحر ICLP دربارۀ مسائل مربوط به کار کودکان عمیق تر شده ، و قطرپروندۀ فعالیت های آن  مسیر تصاعدی داشته است. عملکرد اصلی ICLP تحقیق و گزارش دربارۀ کار کودکان در جهان،  در حمایت از سیاست خارجی آمریکا، سیاست های تجاری، و تلاش برای توسعه است. یکی از بخش های با اهمیت برنامه، بالا بردن سطح آگاهی در داخل آمریکا پیرامون کار کودکان می باشد. برای مثال، در ماه مه سال 2003، ایلین ل. چائو، وزیر کار، میزبانی نمایندگان جوامع جهانی در کنفرانس "کودکان در میان آتش: پیشگیری از پدیدۀ کودکان سرباز و جذب دوبارۀ آن ها در جامعه" را به عهده داشت ، در این کنفرانس بر فاجعۀ شرکت کودکان سرباز در جنگ های مسلحانه تأکید گذاشته شده بود.

شاید قابل ملاحظه ترین نتایج از طریق پروژه های بین المللی کمک رسانی فنی وزارت کار آمریکا حاصل شده باشد. ICLP از سال 1995، بیش از 400 میلیون دلار بودجۀ پروژه های کمک رسانی فنی را برای 70 کشور  تأمین نموده است تا صرف نجات کودکان از بد ترین اشکال کار های اجباری و بازپروری و فراهم کردن فرصت های تحصیلی برای آنان گردد.

نیاز به مداخلات مؤثر

غلبه بر الغای کار کودکان، مستلزم ادراک عمیق عواملی است که کودکان را وادار به بدترین اشکال کار می کند، و همین طور به مداخلات مؤثری نیاز دارد که باید برای هر محیط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، به طور جداگانه برنامه ریزی گردد. از آن جا که مسئلۀ کار کودکان موضوعی پیچیده است، غالب پروژه های وزارت کار آمریکا از روش های مختلفی برای مداخله استفاده می کنند که در عین حال قابلیت ادغام در یک دیگر را نیز دارند. البته، در کانون هر یک از این پروژه ها،  برداشتن کودکان و دور ساختن آنان از بدترین انواع کار جای دارد ، اما برای حصول اطمینان از این که کودکان و خانواده های آنان از راه های قابل استفاده و پایدار دیگری برخوردار باشند، به طوری که موجب بازگشت مجدد کودکان به کار های خطرناک و استثمار آن ها نگردد نیز، به مداخلات مفصل تر دیگری نیاز دارد.

تجربۀ وزارت کار آمریکا تأیید می کند که تنها از طریق رویکرد های جامع می توان به مبارزه  با کار کودکان پرداخت  و به نتایج مهم و پایدار طولانی مدت امید بست. و اساس هر نوع مداخلۀ موفق، پژوهش استوار است. به همین جهت، ICLP به تأمین بودجه برای پروژه هایی می پردازد که تعیین کنندۀ میزان و ماهیت کار کودکان در سطح جهان است. این پروژه ها، اطلاعات کمّی و کیفی دقیقی پیرامون ماهیت و گسترگی کار کودکان و ارتباط آن با تحصیلات، جنسیت و دیگر فاکتور ها در اختیار دولت ها ، سازمان های بین المللی، و عموم مردم قرار می دهد. به علاوه، جمع آوری اطلاعات، پایه ای برای طراحی و ارزیابی میزان تأثیر مداخلات می باشد.

از دیگر اقدامات مهم در برنامۀ ریشه کنی کار کودکان، فعالیت های مربوط به بالا بردن سطح آگاهی نسبت به این پروژه هاست. برای مثال، کمپین آگاهی دادن به عموم، برای والدین، سازمان های محلی، رهبران جامعه، و رسانه ها دربارۀ خطراتی که مرتبط با کار کودکان و اثرات مخرب طولانی مدت آن بر اقتصاد محلی، می تواند به همراهی اعضای جامعه با این طرح ها کمک کرده و راه را برای موفقیت پروژه ها هموار نماید.

بدیهی است که یکی از مؤثرترین راه های مداخله، فراهم کردن امکانات آموزشی و تحصیلی با کیفیت بالاست. وقتی کودکان از کار های اجباری دور شدند، تحصیلات پایه می تواند راه حل دومی برای آن ها بوده و آنان را با مهارت ها و علم کافی برای یافتن کار های امن تر و با درآمد بالاتر در آینده مجهز نماید. اعضای پروژه  وزارت کار آمریکا برای تشخیص نیاز های آموزشی کودکان با آنان کار می کنند و این نیاز ها می تواند شامل تحصیلات رسمی، تحصیلات غیر رسمی ، و فراگیری مهارت های حرفه ای باشد. این گزینه ها دارای اهمیت می باشند: در حالی که بعضی از کودکانی که قبلا ً به کار اشتغال داشته اند برای ورود به مدرسه آمادگی دارند، سایر آنان ممکن است قبل از آغاز به تحصیلات رسمی، به گذراندن دوره ای انتقالی و سپری کردن مدت زمانی در یک دورۀ تحصیلات غیر رسمی محتاج باشند. صرف نظر از نوع مداخله، این پروژه ها به پیگیری ثبت نام کودکان و تکمیل برنامه های آموزشی می پردازند. بسیاری از پروژه ها نه تنها بر شرکت کودکان در برنامه های آموزشی تأکید می گذارند، بلکه به کیفیت آموزش نیز توجه دارند. مداخلات مربوط به بهبود کیفیت تحصیلی شامل آموزش به معلمان، فراهم کردن وسایل آموزشی در کلاس های درس، و روش های متفاوت توزیع مواد درسی است.

پیش بینی فراسوی تحصیلات

علاوه بر آموزش و پرورش، تعداد زیادی از کودکان پس از ترک وضعیت دشوار کار های اجباری، به انواع خدمات بازپروری، مانند مراقبت های پزشکی، کمک های تغذیه، و مشاوره نیاز دارند. بسته به احتیاجات تک تک افراد ذینفع، پروژه ها می توانند خدمات بازپروری را طی ملاقات های خانوادگی ویا ایجاد مراکز مسکونی برای کودکان و در حین گذراندن دورۀ انتقالی، تأمین نماید .

از دیگر خصوصیات تعداد زیادی از پروژه های وزارت کار آمریکا، ایجاد سیستم نظارت کار کودکان است. سنگینی بار فقر و کم مایگی فرهنگ موجب می شود که غالبا ً کودکان به کار های استثمار کننده بازگردند. یک سیستم مؤثر نظارت، به مسئولان پروژه اجازه می دهد به کودکانی که به مداخلۀ بیشتر نیاز دارند، کمک های لازم را برسانند.

معمولا ً احتیاج به درآمد اضافه برای خانواده، علت عمومی کار کودکان است، و دور کردن آن ها از نیروی کار به معنای این است که خانواده باید از راه های دیگری به برطرف کردن نیاز های مادی خود بپردازد. به همین خاطر، کمک رسانی های فنی تحت حمایت وزارت کار آمریکا، در عوض تنها لحاظ کردن احتیاجات کودکی که کار می کند، نیاز های کل خانواده را درنظر می گیرد و کوشش می کند از طریق راه های دیگر، مانندآموزش های حرفه ای به اعضای خانواده و فراهم کردن فرصت هایی برای تأمین سرمایۀ خرد، توسط فعالیت های تجاری، کمبود درآمد خانواده را جبران نماید.

مداخله  دیگر، بر تغییر شیوه های خطرناک تولید تأکید دارد که در صنایع خاصی که کودکان را به کار می گیرند، رواج دارند. مثلا ً، روش "تکلیف شب" که به کارگران، کارهایی از قبیل سر هم کردن قطعات یا دوخت و دوز برای انجام دادن در منزل می دهند، در جوامع فقیر رواج زیادی دارد. این روش کار، گاهی باعث دامن زدن به خطرات کار برای کودکان می شود، زیرا آن ها در کنار والدین خود به کار مشغول می شوند و این امر باعث می گردد  نظارت سلامتی و امنیت آن ها دشوارتر گردد. از کار های بویژه خطرناک در این حوزه، ساخت مصنوعاتی با استفاده از مواد خطرناک شیمیایی یا مواد قابل اشتعال و انفجار، مانند وسایل آتش بازی است. برای مقابله با این خطرات احتمالی، پروژه های تحت حمایت وزارت کار آمریکا برای ساخت کارگاه های امن کار، و همین طور آموزش سهامداران جامعه در مورد محاسن ساخت محل های امن کار و نگهداری از آن ها، تأمین بودجه خواهند کرد.

استراتژی دیگری که برای  ثبات طولانی مدت پروژه های کار کودکان ضرورت دارد، ایجاد توانمندی می باشد. با توسعۀ قابلیت های ملی و محلی، رهبران  و نهاد ها، می توانیم احتمال ادامۀ تلاش برای مبارزه با کار کودکان را بدون نیاز به کمک های خارجی، افزایش دهیم. به منزلۀ بخشی از برنامۀ ایجاد توانمندی، برخی از پروژه ها برای پدید آوردن یک سیاست ملی در رابطه با کار کودکان، کمک در تهیۀ استراتژی و برنامۀ عملیاتی، و گنجاندن مسئلۀ کار کودکان در سیاست های ملی کاهش فقر، حمایت از تحصیلات و کمک رسانی در مواقع بروز حوادث غیر مترقبه،  همکاری نزدیکی با دولت های ملی برقرار می کنند.

یک همکاری استراتژیک

وزارت کار آمریکا در تلاش های جهانی خود جهت ریشه کن سازی بدترین انواع کارهای کودکان، از سال 1995 و با اهدای 255 تقریبی  میلیون دلار برای تأمین بودجۀ پروژه های مربوط به کمک های فنی، با برنامۀ  بین المللی ریشه کن سازی  کار کودکان وابسته به سازمان جهانی کار[4] (ILO-IPEC)، مشارکت و همکاری داشته و بزرگترین اهدا کنندۀ کمک های مالی به آن سازمان محسوب می شود. IPEC که در سال 1991  تشکیل شد، در جهت از بین بردن تدریجی کار کودکان از طریق تقویت قابلیت کشور ها در رویارویی با این مشکل و ایجاد یک جنبش جهانی برای مقابله با آن، فعالیت می کند. پروژه های IPEC بر شرایط خطرناک کار کودکان، و گروه های آسیب پذیر مانند دختران و کودکان زیر 12 سال تمرکز دارند. ILO-IPEC ،  به دلیل موضع خود به عنوان یک سازمان بین المللی وابسته به سازمان ملل، می تواند غالبا ً هم با دولت های ملی  و هم با جامعۀ بین المللی کارفرمایان همکاری داشته باشد.

ILO-IPEC  در کمک به اجرای پروژه های مربوط به کمک های فنی وزارت کار آمریکا، از الگو های متعددی استفاده می کند. برنامه های ملی، تأمین کنندۀ کمک های فنی برای کشور هایی هستند که مصمم به از میان بردن کار کودکان بوده و آن را در زمرۀ سیاست های ملی خود محسوب می کنند. برنامه های منطقه ای به مشاغل پرمخاطره و مناطق مشکل دار می پردازند و به توجه فوری و منابع خاصی نیاز دارند. برنامه های مدت دار سعی در گنجاندن کار کودکان در زمرۀ استراتژی های ملی برای کاهش فقر و بهبود تحصیلات داشته، و تلاش می کنند در طول مدت زمان محدود به پنج تا ده سال، تعدادی از انواع بدترین مشاغل کودکان را از میان بردارند. تعداد زیادی از پروژه های ILO-IPEC  شامل کمک های فنی به کشور ها در ایجاد برنامه های عملیاتی کار کودکان و سایر سیاست های ملی می شود که برای کودکان شاغل مؤثر است.  ILO-IPEC  در همۀ موارد با سازمان های بومی که با واقعیات محلی آشنایی دارند، همکاری می کند.

به سوی آینده ای بهتر

وزارت کار آمریکا با ایجاد بنیادی برای پژوهش، به کار گرفتن بهترین تدابیر، مشارکت های بین المللی و کمپین های چند جانبه، قصد از میان بردن بدترین اشکال کار کودکان را دارد. شرکای هم فکر ما در به اجرا درآوردن این برنامه، شامل ILO-IPRC، سازمان های غیر دولتی، و گروه های مذهبی هستند که برای مبارزه با پدیدۀ کار کودکان دست به ایجاد استراتژی های مبتکرانه، مؤثر و پایدار زده اند. ما به اتفاق یک دیگر، به کودکان وخانوادۀ آن ها امید آینده ای بهتر را داده و کمک می کنیم تا کشور ها و جوامع بتوانند با نیروی کار آماده تری به مقابله با چالش های اقتصاد پویای جهانی بپردازند.

برگرفته از شمارۀ ماه مه سال 2005 نشریۀ الکترونیکی آمریکا