11 جون 2008

شكستن چرخه‌ گرسنگی

مصاحبه‌ای با ژوزت شيران[1]

 به نظر ژوزت شيران، مدير اجرايی برنامه‌ جهانی غذا (WFP)[2] در سازمان ملل متحد، امكانات برای كاهش تعداد مردم گرسنه در جهان به نصف، وجود دارد، اما آنچه كه لازم است اراده‌ سياسی بيشتر از سوی هر دو دسته كشورهای ذينفع و كشورهای كمك كننده است.

بروس اودسی[3]، سر ويراستار، چند ماه پس از اينكه خانم شيران مديريت برنامه‌ جهانی غذا را بر عهده گرفت با وی مصاحبه‌ای انجام داد. چالش‌های موجود در زمينه‌ كاهش گرسنگي: ايدز، فقر، حكومت‌های ضعيف، تغيير آب و هوا، افزايش هزينه‌  مواد غذايی به سبب افزايش سوخت‌های زيستی، و موارد ديگر فراوان است. شيرن ابراز اميدواری كرد كه، با اينحال، عملكرد متمركز مي‌تواند چرخه‌  گرسنگی را كه از نسلی به نسل ديگر می‌رسد، بشكند.

شيران معاون سابق وزير امور خارجه در امور اقتصادی و تجاری است ، كه شامل كشاورزی نيز می‌شد، و قبل از آن نيز نماينده تجاری آمريكا بود.

سؤال: گرسنگی و علل مرتبط با گرسنگی روزانه در حدود 25 هزار نفر را می‌كشد، و طبق اعلام  سازمان ملل  شمار گرسنگان  مزمن در جهان با رشد سالانه‌4 ميليون نفر ، در حال افزايش است. آيا ما در مبارزه عليه گرسنگی جهانی در حال شكست خوردن می‌باشيم؟

شيران: در طی چند  دهه اخیر در مبارزه عليه گرسنگی در جهان موفقيت‌هايی را به دست آورده‌ايم. اما با اين وجود به سبب رشد جمعيت در برخی از فقيرترين مناطق جهان، امروزه ما –  از حيث كمّی –  نسبت به گذشته بیشتر مردم گرسنه‌ داريم. من شديداً معتقدم كه مي‌توانيم بر مسأله گرسنگی غلبه كنيم؛ ما مي‌توانيم و اين كار را انجام خواهيم داد، اما  برای نابود كردن گرسنگی فقط نبايد از تمام توان علمی و فناوری خود بلكه از اراده‌ی سياسی نيز بايد بهره بگيريم.

امروزه  در هر 5 ثانيه يك كودك را به خاطر گرسنگی از دست مي‌دهيم؛ اين ميزان تلفات غير قابل پذيرش است. در حال حاضر در نقطه‌ای از تاريخ قرار داريم كه مي‌توانيم از علم و فناوری در جهت تغذيه‌ تمامی مردم  روی زمين بهره بگيريم. من اميدوارم كه آگاهی در زمينه‌ چگونگی انجام اين كار افزايش يابد و مايلم از شهروندان بسياری از كشورهايی كه تا اين اندازه به مبارزه عليه گرسنگی كمك می کنند، صميمانه تشكر نمايم.

سؤال: برنامه‌  جهانی غذا چگونه با گرسنگی مبارزه می‌كند؟

شيران: برنامه‌ جهانی غذا در حدود نيمی از گرسنگانی را كه تحت كمكهای غذايی قرار دارند، و معمولاً در دشوارترين و دورافتاده‌ترين نقاط جهان قرار دارند، تغذيه ميکند . اين رسالت ماست. ما در طی دهه‌های بسياری به ظرفيت لجستيكی عظيمی رسيده‌ايم – نه فقط در زمينه غذا بلكه در زمينه‌  دارو، چادر، پتو، و هرچه كه افراد در شرايط اضطراری به آن‌ها نياز دارند.

اما حتی با وجود تقريباً 3 ميليارد دلار بودجه‌ سالانه و هزاران كشتی، هواپيما، و وسايل نقليه‌ای كه هر روز مواد غذايی را به مقصد می ‌رسانند، فقط 10 درصد از گرسنگی جهانی را تحت پوشش قرار داده‌ايم. همچنين روزانه 25 هزار نفر را به خاطر علل مرتبط با گرسنگی از دست می‌دهيم؛ اين مسأله‌  درجه اول جهان در زمينه‌ بهداشت عمومی است ، زیرا نسبت به مجموع بيماری‌های سل، مالاريا، و ايدز، مردم بيشتری را به كام مرگ می‌كشاند. ما فقط بايد به تمامی كارهايی كه انجام می‌دهيم سرعت ببخشيم تا از منحنی رشدگرسنگی پيشی بگيريم.

سؤال: بزرگترين چالش‌های برنامه‌ جهانی غذا را چه چيزهايی مي‌دانيد؟

شيرآن: مسائل متعددی در حال وقوع مي‌باشند. ما با چيزی روبرو هستيم كه آن را "تهديد سه گانه"  ايدز، فقر و ضعف حكومت – بخصوص در جنوب آفریقا - مي‌ناميم كه اين امر پيشی گرفتن بر منحنی رشد گرسنگی را بسيار دشوار مي‌كند. ما همچنين با چيزی روبرو هستيم كه مي‌تواند چون "طوفان كاملي"  باشد كه در ميان مسائل تغيير آب و هوا، افزايش هزينه‌های عملياتي، و تقاضاهای سوخت‌های زيستی از نظام غذايی جهانی ، در حال پيشروی است.  طی 5 سال گذشته ‌در برنامه‌ جهانی غذا، شاهد افزايش تقريباًٌ 5 درصدی هزينه‌های خريد كالاهای اساسی بوده‌ايم. اين امر به سبب مجموعه‌ای از عوامل است: افزايش تقاضای جهانی برای غلات كه – در كنار رشد سوخت‌های فسيلی – قيمت محصولات را بالا برده است، بعلاوه‌ی هزينه‌های كشتيرانی و سوخت  هواپيماها. همچنين، اگرچه برنامه‌ جهانی غذا از همان ميزان بودجه و يا كمی بيشتر برخوردار است اما هنوز هم به افراد بسيار كمتری غذا مي‌دهيم. بالا رفتن قيمت مواد غذایی همچنين به معنای اين است كه فقيرترين نقاط جهان در حال حاضر در زمينه  تغذيه‌  خودشان در سطح خانوادگی  با مشكل عظيم تری روبرو می‌باشند.

سؤال: سوخت‌های زيستی و همچنين تغيير آب و هوا چه تأثيری دارند؟

شيران: سوخت‌های فسيلی فرصت قابل توجهی را برای كشاورزان فقير ايجاد كرده است اما چالشی برای گرسنگان نيز مي‌باشد زيرا بازارهای غلات بيشتر در مضيقه هستند و قيمت‌های مواد غذايی نسبت به دهه‌های قبل بالاتر رفته است. در زمينه‌ی تغيير آب و هوا، هيأت بين‌المللی در زمينه‌ی تغيير آب و هوا[4] ‍[ يك سازمان اِجماع بين‌المللی كه فعاليت هزاران دانشمند را منعكس می‌كند] پيش‌بينی مي‌كند كه  در برخی از مناطق محصولات كشاورزی بارانی تا سال 2020 تا نصف كاهش مي‌يابند. و در آفريقا نيز، آژانس خواهر ما در سازمان ملل يعنی سازمان خوراک و كشاورزی[5]  (FAO) برآورد مي‌كند كه 95 درصد از كشاورزي، متكی به باران است. حتی اگر اين برآوردها هم كاملاً واقعيت نداشته باشند، ما باز هم ممكن است در مناطقی همچون آفريقا كه بيشترين صدمه را از تغيير آب و هوا متحمل خواهد شد و مناطق خشك، خشكتر و مناطق مرطوب، مرطوبتر مي‌شوند، چالش‌های عظيمی را  در پيش رو داشته باشیم.

سؤال: موانع سياسی غلبه بر گرسنگی جهان چيست؟

شيران: برای موفقيت در همه‌ سطوح، از روستاها گرفته تا سطح استان‌ها و كشور و سطوح بالاتر، بايد اراده‌ سياسی وجود داشته باشد.

سؤال: آيا منظورتان كشورهای دريافت كننده است يا كشورهای كمك كننده؟

شيران: منظورم تمامی آن‌ها است، زيرا هر يك در اين مبارزه سهمی دارند. يك نمونه مثبت اينكه، می‌دانيم كه برنامه‌ " همكاری جديد برای توسعه‌ آفريقا"[6] يا  NEPAD، در آفريقا با همكاری اتحاديه‌ آفريقا به سختی تلاش كرده است تا كشاورزی و مسأله‌ گرسنگی را در اولويت بالای دولت‌های آفريقايی قرار دهد. اين تلاش شامل برنامه‌ريزی تعهد سرمايه‌گذاری 10 درصدی در زمينه‌ كشاورزی است.  ما می‌دانيم كه تنها راه غلبه بر فقر و گرسنگی – چه در سوازیلند ، چه درايرلند يا در آمريكای ساليان قبل -  پی بردن به چگونگی رفع وضعيت اسفناك كشاورز فقير است.  در كشورهايی كه به اين مسأله پی برده‌اند، شاهد موفقيت و توسعه‌ اقتصادی هستیم و مي‌بينيم كه گرسنگی عميق و مزمن به تاريخ پيوسته است.

بسياری از كشورها از چنگال گرسنگی گريخته‌اند، اما اين امر به تلاش هماهنگ و تقريياً هميشه به كمك بيرونی همراه با فناوری و دانش و برخی اوقات سرمايه‌گذاری نياز دارد.

سؤال: پيشرفت جهان در دستيابی به اهداف توسعه‌ هزاره‌ سازمان ملل (MDGs)[7]  در جهت كاهش ميزان فقر و گرسنگی تا نصف تا سال 2015 چگونه است؟

شیران:  كشورهايی از قبيل شيلی پیشاپیش به اولين هدف MDG  مبنی بر كاهش فقر و گرسنگی تا نصف، نايل شده‌اند، در حاليكه غنا و برزيل به اين وضعيت نزديك هستند. هنوز هم به عنوان يك اجتماع بين‌المللي، برای دستيابی به اهداف برنامه‌ی MDGs كاملاً در مسير صحيح قرار نگرفته‌ايم.

يك رويداد انقلابی در زمينه‌ برنامه‌ MDGs اين است كه بالاخره توانستيم رهبران جهانی را گرد هم آوريم تا بر سر مجموعه‌ محدود از اولويت‌ها برای رفع  فاحش‌ترين نابرابری ها در زمينه‌ فقر، گرسنگی، بهداشت، آموزش و غيره به توافق برسند. تشكل‌هايی مانند جی . 8 برای دستيابی به اين اهداف دست به ايجاد برنامه‌های اقدامات عملی زده‌اند، و اين چيزی است كه من شديداً مورد حمايت قرار مي‌دهم. غلبه بر گرسنگی جهانی در نزد اكثر مردم يك وظيفه‌  بزرگ و طاقت‌فرسا است.  ما بايد راه‌هايی را بيابيم كه اين هدف را ذره ذره دست‌يافتنی سازيم.

سؤال: چه اتفاقی بايد رخ دهد؟

شيرن: مهمترين كار در مبارزه با گرسنگي، شكستن چرخه‌ گرسنگی است كه از نسلی به نسل ديگر مي‌رسد. در برخی از كشورها مشخص شده است كه زنان گرسنه نوزادان مبتلا به سوء تغذيه را به دنيا مي‌آورند، و اين "گرسنگی ارثی" است كه مي‌تواند در طول چند نسل پايدار بماند. بنابراين بخشی از تلاش ما در قالب برنامه‌ جهانی غذا، مقابله با اين چرخه‌  حيات گرسنگي، درست از ريشه‌  آن است. اگر بتوانيم چرخه‌  حيات گرسنگی را بشكنيم، جوامع اين شانس را دارند كه چرخه  فقر را نيز بشكنند.

اين مسائل كاملاً به هم مرتبط مي‌باشند. اگر كودكی به خاطر سوء تغذيه از نظر جسمی رشد نكند، مغز او نيز عقب افتاده مي‌شود. پيامدهای توسعه‌  اقتصادی را دركشورهايی كه ضریب سوء رشد در بين كودكان آن 50 درصد است،  تصور كنيد !

ما بايد درست به ريشه‌ گرسنگی دست پيدا كنيم – در بين نوزدان و مادرهای باردار- و در مرحله‌ بعد سعی كنيم كه كودكان را به مدرسه بياوريم. چيزی كه من واقعاً مشاهده كرده‌ام، تأثير فوق‌العاده‌قوی تغذيه  مدرسه‌ای است. زمانی كه كودكان روزانه حداقل يك وعده غذا  در مدرسه دريافت مي‌كنند، ديگر پيامدهای خوب اجتماعی نيز به دست مي‌آيند:  ثبت نام ، خصوصاً در بين دختران، بالا می‌رود؛ مشاركت و عملكرد علمی بهبود مي‌يابد. همچنين ثابت شده است كه آموزش رسمی تأثير كاهش دهنده‌  نیرومندی‌ در برابر ابتلا به ايدز دارد.

اين اهداف، دست نيافتنی نيستند.  من همچنين اميدوارم زيرا كه علوم – علم بذر، علم خاك، و علم بسته‌بندی و انتقال مواد غذايی به روشی سالم و كارآمد- در حال حاضر بطور بالقوه اين توان را در خود دارند كه جهان را قادر سازند كه نيازهای غذايی هر يك از ساكنان زمين را برآورده كنند.   و همچنين من فكر می كنم كه در درون همه‌  اين چالش‌ها يك توان بالقوه در جهت پايان دادن به گرسنگی وجود دارد، به همان طريقی كه رؤيای افرادی همچون نورمان بورلاگ[8] و ديگران كه بخشی از "انقلاب سبز" بودند و  زندگی ميليون‌ها انسان را در سراسر آسيا و جاهای ديگر نجات دادند، به حقيقت پيوست. ما مي‌دانيم كه اين امر مي‌تواند رخ دهد، زيرا ديده‌ايم كه رخ داده است.

سؤال: مطلب ديگری مي‌خواهيد اضافه كنيد؟

شيران: فكر مي‌كنم كه آمريكايي‌ها بايد  به كمك‌های خود كه در طی ساليان بسيار برای مبارزه با گرسنگی ارائه داده‌اند، افتخار كنند. دولت آمريكا نه تنها سخاوتمندترين كمك‌كننده ‌به برنامه جهانی غذا است بلكه به تقريباً نيمی از گرسنگان مواد غذایی عرضه مي‌كند كه هر ساله از طريق كمك‌های بيرونی ارائه می‌شود. دفتر "غذا برای صلح" متعلق به آژانس توسعه‌ بين‌المللی آمريكا[9] (USAIDS) از زمانی كه رئيس جمهوری آمريكا دوايت آيزنهاور[10] آن را در سال‌های دهه‌  1950 برپا نمود و رئيس جمهوری جان كندی در دهه‌ 1960 آن را توسعه داد، نقش راهنمايی كننده داشته است.  برنامه‌ "غذا برای صلح" هم اكنون ستون اصلی مبارزه  جهانی با گرسنگی است.

نظرات بيان شده در اين مصاحبه لزوماً منعكس كننده‌ ديدگاه‌ها و سياست‌های دولت آمريكا نمی‌باشد.

منبع: شماره‌ سپتامبر 2007 مجله‌ الکترونيکی آمريکا