24 جولای 2008
تلاش بین المللی برای ساخت واکسن HIV/ایدز ادامه دارد
آژانس پزشکی آمریکا تصمیم به عدم پیشبرد مطالعات مربوط به واکسن گرفته است
واشنگتن- تلاش های 20 ساله برای ساخت واکسن ضد بیماری ایدز که ویروس آن سیستم ایمنی بدن انسان را مختل می کند، با متوقف شدن آزمایشات بالینی و تجدید نظر مؤسسۀ ملی آلرژی و بیماری های عفونی (NIAID) (1) در رویکرد خود نسبت به طرح و تولید واکسن HIV ، با چالش روبرو می گردد.
NIAID که بخشی از مؤسسات ملی بهداشت (NIH) (2) را تشکیل می دهد، در سپتامبر 2007 اعلام کرد که ادامۀ آزمایشات بالینی خود بر روی دو واکسن HIV را متوقف می کند. این مؤسسه در 17 ژوییه اعلام نمود که به آزمایشات بالینی موسوم به PAVE 100 که دارای 8,500 تن داوطلب در ایالات متحده، آمریکای جنوبی، کاراییب و شرق و غرب آفریقا بوده است، ادامه نخواهد داد.
آنتونی فاوسی، رییس NIAID، طی یک جلسۀ توجیهی در 15 ژوییه اظهار داشت، حیطه ای از علم مربوط به HIV هنوز مسئله ساز است، و آن حیطۀ واکسن می باشد. چرا ؟ ما پول زیادی در اختیار داریم، و مغز های اندیشمند زیادی به آن می پردازند، پس چرا رسیدن به آن تا این حد دشوار است؟ علت این است که HIV متفاوت می باشد – به عبارت دیگر، واکنش ایمنی طبیعی انسان به HIV نا مناسب است.
طبق برآورد سازمان جهانی بهداشت، در پایان سال 2007 حدود 33,2 میلیون نفر در سراسر جهان مبتلا به HIV بوده اند که از این تعداد 2,1 میلیون نفر را کودکان تشکیل می دادند. برآورد شده که 2,5 میلیون تن در سال 2007 دچار این بیماری شده و در همین سال 2,1 میلیون تن در اثر آن جان خود را از دست داده اند. تقریبا ً دو سوم از تمام این افراد مبتلا، در بخش جنوب صحرای آفریقا ساکن هستند.
کوشش های بی حاصل
یکی از پژوهش هایی که ادامه نیافت، آزمایشات گستردۀ بالینی برای واکسن HIV موسوم به پژوهش STEP بود. این آزمایشات در سال 2004 و با ثبت نام از 3000 تن داوطلب غیر مبتلا در کشور های استرالیا، برزیل، کانادا، جمهوری دومنیکن، هاییتی، جاماییکا، پرو، پورتوریکو و ایالات متحده آغاز شد.
بودجۀ مشترک این پژوهش را قرار بود NIAID و شرکت داروسازی مِرک تأمین و واکسنی جهت تحریک سلول های T در سیستم ایمنی تولید و تهیه کنند که دارای قابلیت از بین بردن سلول های مبتلا به HIV باشد. هدف تعیین این موضوع بود که آیا این واکسن می تواند از ابتلا به HIV پیشگیری نماید یا این که می تواند مقدار HIV را در خون کاهش دهد و یا این که می تواند هر دو کار را بکند.
فاوسی گفت، اگر این واکسن که سلول های T را به تحرک وا می دارد، به پریمات های غیر انسان تزریق شود، آن ها در برابر ابتلا به بیماری مصونیت نمی یابند، بلکه از طغیان اولیۀ ویروس کاسته شده و آن را به حالت سکون درمی آورد [یعنی حجم نسبتا ً ثابت ویروس در هنگام دورۀ نهفتگی یا کمون بیماری] و در این صورت دو امکان وجود دارد. یکی این که حیوان دوره ای طولانی تر را قبل از نیاز به درمان سپری می کند. و دوم این که، به علت پایین بودن حجم ویروس، احتمال این که حیوان بتواند بیماری را به دیگران انتقال دهد بسیار کم می شود.
او اضافه کرد، با در نظر گرفتن این اصل بود که پژوهش STEP آغاز شد.
در سال 2007، یک هیئت مستقل کنترل کنندۀ ایمنی به این نتیجه رسید که واکسن تولید شده در پی پژوهش های STEP در افرادی که مبتلا به HIV می شوند، از این بیماری پیشگیری نکرده و تأثیری بر دورۀ بیماری نمی گذارد. فاوسی گفت، بعضی از افراد داوطلب به دلیل تأثیرات متناقضی که هنوز توضیحی برای آن پیدا نشده، اگر به طور طبیعی در معرض ویروس قرار می گرفتند، عملا ً با خطربزرگتری در ابتلای به بیماری روبرو بودند.
همان واکسن توسط شبکۀ کوشش جهت ساخت واکسن HIV در آفریقای جنوبی که بودجۀ آن توسط NIAID تأمین شده بود، و طرح ابتکاری واکسن ایدز آفریقای جنوبی در آزمایشات جداگانۀ بالینی که تأمین کنندۀ بودجۀ آن نیز NIAID و موسوم به پژوهش فامبیلی بود، در جنوب آفریقا مورد آزمایش قرار گرفت. مصون سازی 799 تن از داوطلبان این آزمایش به حال تعلیق درآمد.
بعد از تصمیم درمورد متوقف کردن مصون سازی طبق برنامۀ پژوهشی STEP، تلاش های مربوط به PAVE 100 نیز که در اکتبر سال 2007 در آمریکا آغاز به جمع آوری داوطلب نموده بود، متوقف گردید.
رویکردی تازه
برای سرعت بخشیدن به فرایند تبدیل اکتشافات و یافته های علمی دربارۀ HIV به طرح هایی برای تولید و ساخت واکسن، NIAID در ماه ژوئن اقدام به تأسیس شعبۀ اکتشاف واکسن در بخش پژوهشی واکسن ایدز نمود.
فاوسی در بیانیه ای اظهار داشت، با توافق گستردۀ محافل علمی، ساخت و تولید یک واکسن امن و مؤثر برای پیشگیری از ابتلا به بیماری ایدز، نیاز به پیشرفت های عظیمی دارد که از دانش امروز هنوز ساخته نیست.
این شعبۀ جدید به کنترل و بررسی پیشرفت های علمی در عرصه های مختلف مربوط به کشف واکسن HIV می پردازد و کوشش می کند ارتباط بیشتری میان محققان اصلی و سازندگان واکسن ایجاد کرده و کاستی های مربوط به ساخت یک واکسن پیشگیری را برطرف ، و برای جبران کاستی های موجود، دامنۀ پژوهش ها را گسترده تر نماید.
شعبۀ اکتشاف واکسن که توسط NIAID و جهت حل مهمترین مشکلات در راه تولید و ساخت واکسن تأسیس شده است، بر مرکز واکسن ایمن سازی HIV/ایدز، که کنسرسیومی از دانشگاه ها و مراکز آموزش پزشکی است، نظارت خواهد داشت.
فاوسی گفت، واکسن HIV شباهتی به واکسن سایر بیماری ها ندارد. او اضافه کرد، اصل اولیۀ ساخت واکسن، تقلید از آن چیزی است که بیماری طبیعی در بدن موجب می شود.
او ادامه داد، اگر همۀ بیماری های مهلک عمده را در نظر بگیرید – آبله، سرخک، فلج اطفال – هر چند درصد معینی از افراد بیمار می شوند، و درصد جزئی تری هم جان خود را از دست می دهند، اما نهایتا ً غالب افراد مبتلا به طور طبیعی و خود به خود از این بیماری ها جان سالم به درمی برند. این اتفاق می افتد زیرا بدن انسان یک واکنش ایمن سازی از خود نشان می دهد که در نهایت، بدن را از وجود ویروس یا میکرب پاک می کند و همین طور انسان را دربرابر چالش های مشابه مصون نگه می دارد. اگر کسی یک بار آبله بگیرد، دیگر به این بیماری مبتلا نمی شود. اگر از آن جان سالم به در برده شود، شخص هرگز برای بار دوم به آبله مبتلا نخواهد شد.
او گفت، اما درمورد ایدز این گونه نیست.
احتمال این که ما بتوانیم واکسنی با تأثیر مشابه برای ایدز بسازیم، بسیار کم است. کاری که ما خواهیم کرد این است که از واکسن HIV به عنوان ابزاری مهم در مجموعۀ وسایل پیشگیری از HIV استفاده کنیم. نمی توانیم بگوییم که "حالا که من واکسن زده ام پس دیگر خطری متوجه من نیست". اما امیدوارم بتواند ابزاری مؤثر در کاهش میزان ابتلا باشد.
برای اطلاعات بیشتر دربارۀ HIV/ایدز به تارنمای مؤسسات ملی بهداشت مراجعه کنید.
