02 جولای 2007

برنامۀ شناسایی بیماری های جهانی، بخش اصلی شبکۀ بین المللی

پنج مرکز به شیوع بیماری ها واکنش نشان خواهند داد، عوامل بیماری زا را کنترل می کنند و به آموزش افراد می پردازند

نوشتۀ شریل پلرین
عضو هیئت تحریریه

واشنگتن - هنگامی که بیماری ایدز در غرب آفریقا در جانوران بروز کرد، به انسان منتقل شد، در طول چندین دهه تغییر شکل یافت و در سال 1981 به عنوان شکلی از یک بیماری غیرعادی در نیویورک و سان فرانسیسکو پدیدار شد، هیچ روش نظام مندی برای شناسایی بیماری های احتمالاً جهانی وجود نداشت.

امروزه، تعدادی از شبکه های بین المللی به چهار گوشۀ جهان می روند، برای پاسخگویی به شیوع بیماری ها با یک دیگر همکاری می کنند، در کشورهای نیازمند امکانات آزمایشگاهی می سازند و دانشمندان و دیگر افراد را در هر منطقه برای شناسایی، تأیید و مهار عوامل بیماری زا آموزش می دهند.

مراکز ایالات متحده برای کنترل و پیشگیری از بیماری ها1 (CDC) در آتلانتا از سال 2004 در مورد ساخت جدیدترین شبکه کار کرده است -- برنامۀ جهانی شناسایی بیماری ها2 (GDD).

دکتر اسکات داوِل3، مدیر بخش شناسایی بیماری های جهانی و پاسخ های اضطراری مرکز کنترل و پیشگیری بیماری ها، در مصاحبه ای باUSINFO  در تاریخ 26 ژوئن، در این باره اظهار داشت: "بودجۀ برنامۀ GDD به هنگام شیوع بیماری سارس [سندرم حاد و شدید تنفسی] توسط کنگره و به دلیل استقبال ایالات متحده از این دیدگاه که ما باید برای شناسایی زودهنگام شیوع بیماری ها  و مهار آنان پیش از گسترش آنها در سطح جهان بهتر کار کنیم، تأمین شد."

سارس بین نوامبر 2002 و ژوئیۀ 2003، با 8.000 مورد بیماری و 774 مورد مرگ بیماران، به شکل یک بیماری همه گیر شیوع پیدا کرد. این بیماری اولین بار در آسیا گزارش شد و ظرف چند ماه به بیش از 24 کشور در آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، اروپا و آسیا گسترش یافت.

عملیات جهانی

برنامۀ CDC در حال حاضر دارای پنج مرکز است -- مراکز کاملاً فعال در تایلند و کنیا و مراکز جدید که در سال 2006 در گواتمالا، چین و مصر تأسیس شده اند و انتظار می رود در سال 2008 با تعداد کامل کارمندان، کاملاً عملیاتی شده باشند.

هر یک از این آزمایشگاه ها به وسیلۀ مرکز عملیات GDD، یک دفتر مرکزی برای تحلیل داده ها و هماهنگی امور در مرکز CDC در آتلانتا، با یک دیگر مرتبط می شوند.

مرکز عملیات، اطلاعات مربوط به شیوع بیماری ها را جمع آوری کرده، واکنش ها را هماهنگ می کند و پشتیبان شبکۀ هشدار شیوع جهانی و واکنش سازمان بهداشت جهانی است؛ همکاری فنی مؤسسه هایی که منابع انسانی و فنی را جهت شناسایی سریع، تأیید و واکنش به همه گیری های مهم جهانی جمع آوری می کند.

GDD با شبکه ها و آزمایشگاه های بین المللی دیگر، مانند سیستم شناسایی و واکنش به بیماری های عفونی نوظهور در جهان، وابسته به وزارت دفاع ایالات متحده، و آزمایشگاه های آن در خارج از کشور -- شامل واحد پژوهش های پزشکی ارتش ایالات متحده در کنیا و واحد شمارۀ 3 پژوهش های پزشکی نیروی دریایی ایالات متحده(NAMRU-3)  در قاهره، مصر -- همکاری می کند.

به گفتۀ داول، شبکه های بین المللی "برنامه هایی کاملاً مکمل" هستند. وی افزود: "رابطۀ ما با مراکز وزارت دفاع به جدیت فعالیت آنها بستگی دارد؛ از یک رابطۀ خوب و صمیمانۀ کاری و همکاری های مقطعی با مراکز ارتش در آتن و تایلند تا همکاری کامل و دائم با NAMRU-3 در قاهره."

این مرکز در قاهره، که جدیدالتأسیس ترین ایستگاه GDD است، در مقر NAMRU-3 قرار دارد.

فعالیت های اصلی هر یک از مراکز شامل پاسخ به همه گیری شبکه ای و منطقه ای، نظارت و بازبینی بر اساس جمعیت، پژوهش های علمی، واگیر شناسی میدانی و آموزش آزمایشگاهی و ارتباط شبکه ای با دیگر سازمان ها است.

به گفتۀ داول، نظارت و بازبینی بر اساس جمعیت نوع ویژه ای از بازرسی بسیار متراکم است. در عمل -- در مورد کنترل عوامل ذات الریه -- این نوع بازرسی تعیین دقیق مناطق جغرافیایی، تأیید هر یک از موارد مشکوک با عکس رادیوگرافی، بررسی دقیق باکتری ها، ویروس ها و دیگر موجودات عامل ذات الریه و ردیابی بیماری در طول زمان معنا می دهد.

وی گفت: " انجام چنین بازرسی هایی به امکان می دهد از بار بیماری و روندهای فصلی آن و عوامل دیگر مطلع شویم. این نوعی از بازرسی است که در 12 مرکز در سراسر ایالات متحده انجام می گیرد، ولی نقاط دیگر معدودی در جهان استطاعت انجام آن را دارند."

واکنش به بیماری

در سال مالی 2006، این پنج مرکز به بیش از 144 همه گیری آنفلوانزای مرغی، تب هموراژیک (خونریزی دهنده)، مننژیت، وبا و مرگ غیرمنتظره و ناگهانی واکنش نشان دادند. واکنش های مؤثر به این موارد موجب پیش گیری از هزاران مورد عفونت و ده ها مورد مرگ دیگر شد.

به عنوان مثال، در چین، 83 درصد کاهش در شکل حاد عفونت استرپتوککی مشاهده شد. در تایلند، ارائۀ پادزهر بوتولیسم از مرگ افراد بسیاری جلوگیری کرد. در نیکارگوئه، اقدامات پژوهشی و کنترل جان صدها نفر را که در خطر ابتلا به مسومیت متانول بودند، نجات داد.

در 15 ژوئن، نسخۀ بازبینی شدۀ مقررات بهداشت بین المللی به اجرا در آمد که یک سری قوانین و دستورالعمل های جامع جدید را برای سازمان بهداشت جهانی و کشورهای عضو آن لازم الاجرا نمود و روش واکنش جامعۀ جهانی به خطر بیماری های عفونی را تغییر داد.

این بازبینی ها مقررات سال 1969 را که فقط بر بیماری های وبا، طاعون، تب زرد و آبله -- نوعی از بیماری که اکنون ریشه کن شده است -- تمرکز داشت، به روز کرده است. بیشتر کشورها مقررات بازبینی شده را به عنوان قوانین اجباری جهت مهار تهدید بیماری هایی مانند آنفلوانزای مرغی و سارس، که می توانند به سرعت و از کشور به کشور سرایت کنند، مورد اجرا گذاشته اند.

این مقررات موضوع اصلی بحث های برنامۀ جهانی شناسایی بیماری ها و سازمان جهانی بهداشت را دربارۀ میزان توانایی مراکز GDD برای کمک به اجرای مقررات جدید، تشکیل می دهند.

داول اظهار داشت: "این مقررات "بار سنگینی بر دوش کشورها می گذارند". در اشکال زیادی، این مقررات همۀ کشورهای عضو را ملزم می کنند که بتوانند همه گیری های جدید را شناسایی کرده، آنها را بلافاصله گزارش و مهار کنند؛ ولی بسیاری از کشورها منابع یا تخصص لازم برای این کار را ندارند."

وی افزود: "مستقر کردن این مراکز GDD با امکانات و منابع مناسب در مناطق مختلف، پاسخ کاملی به این مشکل نیست، ولی امیدواریم قدمی به سوی حل آن باشد."

اطلاعات بیشتر دربارۀ برنامۀ جهانی شõاسایی بیماری ها در تارنمای CDC موجود است.

1. The U.S. Centers for Disease Control and Prevention – CDC
2. Global Disease Detection – GDD
3. Scott Dowell