14 جون 2008
مصاحبه: نگاهی دقيق تر
(مقاله زير برگرفته از یک نشريه وزارت امور خارجه امريکا تحت عنوان "دفتر مطبوعاتی مسئول "[1] است(.
مصاحبه با مقامات دولتی بايد حتی الامکان بخشی از هرنوع استراتژی رسانه ای باشد. قبل از اعلام موافقت با انجام هرگونه مصاحبه، يک مسئول دولتی بايد کاملاً در مورد آنچه که می خواهد از طريق آن مصاحبه بدست آورد برنامه ريزی کند و مخاطبين خود را شناسايی کند. نوشتن تيتری که دوست داريد بالای گزارش مصاحبه فرضی خود ببينيد، به شما کمک می کند بر پيامی که قصد انتقال آن را دارید تمرکز کنید.
جوليانا گلوور[2]، سخنگوی مطبوعاتی ديک چنی[3] معاون رئيس جمهوری می گويد: "به درخواست برای انجام مصاحبه بايد از این زاویه نگاه شود که "آيا به پيشبرد دستور کار اصلی من کمک خواهد کرد؟" . وی اضافه می کند، "هر درخواست بايد بگونه ای بررسی شود که سبک کار و جهت گيريهای مؤلف را مشخص سازد و حدود گفتگو را تعيين کند."
پنج نکته مهم: ارزيابی درخواست برای انجام مصاحبه
· رسانه کدام است و مصاحبه کننده کیست؟
· چه مدّت زمان برای مصاحبه درخواست شده است؛ مهلت آن تا کی است؟
· مصاحبه چه موقع چاپ يا پخش خواهد شد، و چه نوع گزارشی است؟
· چه نوع رسانه ای است؟ اگر تلويزيونی است، آيا مصاحبه زنده خواهد بود، برای پخش کامل ضبط می شود، يا ضبط می شود ولی فقط قسمت هايی از آن استفاده می شود؟ اگر برای مطبوعات است، در کدام بخش از روزنامه يا مجله چاپ خواهدشد، آيا از عکس هم استفاده خواهد شد؟
· آيا مصاحبه شونده می تواند عکس و تصویر تهیه کند؟
ارزيابی درخواست برای انجام مصاحبه
هنگاميکه درخواست برای انجام مصاحبه دريافت می شود، طرح سؤالهای خاص و شنیدن پاسخ به آنها مي تواند به شما در ارزيابی اين درخواست کمک کند. اين موارد عبارتند از:
· موضوع و يا جهت گیری خبری مصاحبه چيست؟
· انگيزه برای انجام اين مصاحبه چه بوده است؟
· کدام نشريه - يا تلويزيون و يا سيستم راديويی - مايل است که اين مصاحبه را انجام دهد؟
· مصاحبه کننده کيست؟
· چه وقت و کجا آنها می خواهند که مصاحبه انجام شود؟
· خبرنگار برای انجام مصاحبه چه مدت زمانی درخواست کرده است؟
· مهلت تهیه گزارش تا کی است؟
· مصاحبه چه وقت چاپ يا پخش خواهد شد؟
· چه نوع گزارشی است؟ آیا گزارش خبری است؟ گزارش توصیفی است؟ گزارش تشریحی است؟ به صورت سؤال و جواب است؟
· آيا برای اين گزارش با شخص ديگری هم مصاحبه مي شود؟
· ويژگی های آن رسانه و آن خبرنگار چيست؟
پی بردن به اين نکات نیز مفيد است:
· آیا آن رسانه نقطه نظر روشنی در مورد آن موضوع دارد.
· خبرنگارتا چه اندازه در جريان موضوع قرار دارد.
· آیا گزارشگر یا رسانه در گذشته در این رابطه کاری انجام داده است. بریده جراید خبری را بررسی کنید.
· گزارشگری دوستانه است یا حالتی خصمانه دارد.
· مخاطبين آن رسانه چه کسانی هستند.
سؤالات ديگری که می توان در مورد مصاحبه رادیویی یا تلويزيونی پرسيد این نکات را شامل مي شود:
· آيا اين مصاحبه به طور زنده پخش خواهد شد؟
· آيا اين مصاحبه در داخل استوديو، بصورت تلفنی، در دفتر يک مقام دولتی، يا در مکان های ديگری انجام خواهد شد؟
· آيا مصاحبه از راه دور، بدون حضور فيزيکی مصاحبه کننده، با طرح سؤالاتی از طريق محلی که به ماهواره وصل است انجام خواهد شد؟
· آيا اين مصاحبه برای پخش مستقيم ضبط خواهد شد، يا ضبط شده و فقط قسمت هايی از آن استفاده خواهد شد؟
· آيا به هنگام پخش مصاحبه از تماس های تلفنی، پيام های الکترونيکی از سوی بينندگان يا شنوندگان يا مخاطبين اينترنتی هم استفاده خواهد شد؟
· پخش اين مصاحبه چه مدت زمان طول خواهد کشيد؟
· ترتيب چيدمان صحنه مصاحبه به چه صورت است؟ به صورت ميز گرد؟ يا يک مصاحبه کننده و يک ميهمان؟
· دو مصاحبه کننده و يک ميهمان؟ بحث ميان دو ميهمان؟
· اگر ميهمان های ديگری نيزشرکت دارند به چه ترتيب صحبت خواهند کرد؟
· آيا مصاحبه در مقابل حضارخواهد بود؟ حاضران به چه صورت انتخاب خواهند شد؟
· آیا از عکس و سایروسایل دیداری می شود استفاده کرد؟
· آيا از کليپ ها يا نوار های ويديويی در اين برنامه استفاده خواهد شد؟ در صورت استفاده، آيا به دفتر مطبوعاتی اين فرصت داده خواهد شد که آنها را مورد برسی قرار داده و اظهار نظرات و پاسخ های خود را آماده سازد؟
ساير پرسش ها برای مصاحبه ای که در رسانه های نوشتاری استفاده خواهد شد عبارتند از:
· اين مصاحبه در کدام بخش نشريه چاپ خواهد شد؟
· آيا عکاس هم به همراه خبرنگار خواهد آمد و عکس خواهد گرفت؟
· آيا عکس ها قبل از مصاحبه، در طول آن و يا بعد از انجام مصاحبه گرفته خواهد شد؟
تعيين خط مشی کلّی
برای انجام هر مصاحبه، شما می باید خط مشی کلّی تعيين کنيد - به عنوان مثال، در باره اين موضوع که آيا صحبت های شما قابل انتشار است یا غیر قابل انتشار،آيا مصاحبه به صورت زنده است يا ضبط مي شود، ودر مورد مدت زمان مصاحبه -- قبل از آنکه مصاحبه شروع شود. هرگز سعی نکنيد که اين مقررات را در طول مصاحبه يا بعد از آن تعيين کنيد؛ زيرا آن وقت خیلی دير است.به عنوان مثال، اگر خبرنگار تقاضای زمانی برابر با یک سا عت و نيم کند، شما مي توانيد اين زمان را به مدتی کوتاه تر محدود کنيد. اگر در خواست برای مصاحبه از طريق تماس "از راه دور" است، شما مي توانيد تقاضای مصاحبه حضوری داشته باشيد. اگر حق انتخاب با شما باشد، اغلب بهتر است که مصاحبه حضوری انجام گيرد. یک مصاحبه حضوری دوستانه تر بوده و بيشتر به گفت و شنود ميگذرد. شما مي توانيد حرکات چهره طرف مقابل را از نزدیک ببینید. هرگز درخواست گيرنده گوشی نکنيد زيرا ممکن است بيفتد يا صدا قطع و وصل شود.
در ايالات متحده امریکا ،مصاحبه شوندگان اغلب فرصت مرور متن مصاحبه يا فرازهایی از آن را قبل از آنکه مصاحبه چاپ شود يا بخش هايی از ان در راديو و تلويزيون استفاده شود، ندارند، گرچه اين روش در برخی از کشور ها معمول است. اگر مي خواهيد متن مصاحبه را پيشاپيش مرور کنيد، اين مطلب را جلو تر ياد آور شوید.
پس از توافق جهت مصاحبه
ذکر اين نکته حائزاهميت است که شخصی که با وی مصاحبه مي شود می تواند سه موضوع را در طول مصاحبه مطرح کند. اين روش به مصاحبه جهت مي دهد. ذکر بيش از سه نکته عمده برای حاضران قابل جذب نخواهد بود.
پنج نکته حائز اهميت : هنگامی که با انجام مصاحبه موافقت مي شود
· به سه نکته در طول مصاحبه اشاره کنيد و برای تأکید هر چه بیشتر آنها مثال بزنيد واز خاطرات و نقل قول ها استفاده کنید.
· پرسش ها و پاسخ ها را تمرين کنيد.
· تمرين کنيد!
· اخباررا قبل از انجام مصاحبه مرور کنيد.
· خط مشی کلّی را قبل از مصاحبه تعيين کنيد.
اين وظيفه دفتر مطبوعاتی است که اطلاعآت را قبلاَ تهیه کند. قبل از انجام مصاحبه تصميم بگيريد که:
· سه نکته ای که مصاحبه شونده مايل است به آن اشاره کند کدام است.
· برای هر يک از اين نکات، اطلاعات تکميلی را ياد داشت کنيد - مثال ها، گزارش ها و خاطرات. اين موضوع به خوانندگان، شنوندگان، يا بينندگان کمک مي کند که اين نکات را بهتر درک کنند. به عنوان مثال، اگر يکی از این نکات طرفداری از يک سياست جدید اقتصادی است، دلیل اينکه چرا سياست فعلی تغيير کرده است، اين تغييرات به چه معنی است، و چگونه مردم راتحت تأثير قرار خواهد داد، همه را يادداشت کنيد.
· سؤالاتی که فکر مي کنيد از شما در طول مصاحبه پرسيده خواهد شد و پاسخ هايی را که فکر مي کنيد بايد داده شود يادداشت کنيد. به هر حال موضوعات بيشتری را علاوه بر سه موضوع اصلی در نظر بگيريد. خبرنگاران معمولاَ از موضوع اصلی مصاحبه به ساير مسائل تغيير جهت مي دهند.
· مطالب مهم اخبار را مرور کنيد تا به شما در فکر کردن راجع به سؤالاتی که پرسيده خواهد شد کمک کند.
به هنگام طرح پرسش ها و پاسخ ها به اين سؤالها پاسخ دهيد:
· بحث انگيز ترين موضوعی که ممکن است مطرح شود چيست و حساس ترين موضوعی که مي توان بيان کرد کدام است؟
· سخت ترين سؤال برای پاسخ دادن چيست و چرا؟
· برای اينکه بتوانيد گزارشی مناسب تهيه کنيد، به يک نقل قول يا يک "جمله کوتاه" مناسب که بتوانید در طول مصاحبه از آن استفاده کنید بیندیشید. جمله کوتاه عبارتی موجز و پرمعنی در مورد موضوعی کلّی تر است که بنظر مي رسد به خودی خود به ذهن متبادر می شود اما در اکثر موارد از قبل تهيه شده است. این جملات اغلب در گزارش ها، به ويژه توسط رسانه های راديويی و تلويزيونی تکرار مي شود.
· تصميم بگيريد که آيا شما هم می خواهید علاوه برخبرنگار، مصاحبه را ضبط کنید. ضبط کردن اغلب فکر خوبی است هم برای تأييد مطالبی که گفته می شود و هم برای مطلع ساختن کارکنانی که مصاحبه را نشنيده اند.
· پاسخ به سئولات احتمالی را تمرين کنيد.
· خبر های داغ را قبل از مصاحبه سريعاً مرور کنيد. شخص توجيه کننده، که معمولاً سخنگوی مطبوعاتی است، بايد اطلاعات مقامات دولتی را با استفاده از آخرين اخبار، به روزکند. اجازه ندهيد که مقام مسئول غافلگیر شود.
· اطلاعاتی را که می تواند به مطالب شما کمک کند پيش از مصاحبه در اختيار خبرنگار قرار دهيد. اين اطلاعات می تواند شامل مطالبی نظير زندگينامه، برگه اطلاعاتی، مقالات، عکس ها، و گزارشات باشد.
· از ارائه و پیشنهاد سئوالات ومطالب به مصاحبه کننده برای پرسش از خودتان نهراسيد.
در طول مصاحبه
مصاحبه را از آن خود دانید. بيشتر از آنچه که فکرش را بکنيد، می توانيد مصاحبه را کنترل کنيد. صرفاَ بدلیل آنکه سئوالاتی از شما پرسيده مي شود، باين معنی نيست که نمی توانيد آنچه را که می گوييد کنترل کنيد. آنگونه که يکی از رؤسای جمهوری امريکا زمانی گفته است: "چيزی بنام سئوال بد وجود ندارد، آنچه که بد است جواب ها است.
"پنج نکته مهم: در طول مصاحبه
· با تاکید بر سه نکته خودتان ، ازپيامتان خارج نشوید.
· دقيق و واضح باشيد.
· از خاطرات، اطلاعات، و مثالها استفاده کنيد.
· هرگز نگويید "نظری ندارم".
· حقيقت را بگوييد؛ هرگزاز گفتن اين موضوع که پاسخی را نمی دانيد، اگر واقعاَ نمی دانيد، واهمه نداشته باشيد.
· کارهای زير را انجام دهيد:
· خط مشی کلّی توصيفی را قبل از شروع مصاحبه تعيين کنيد. معمولاً مصاحبه شونده در مورد مطالب قابل پخش صحبت می کند. اگر اين موضوع هنوز روشن نشده است، قبل از شروع مصاحبه آنرا روشن سازيد.
· دقيق باشيد؛ نکات مهم را در جواب های طولانی با توضیحات بی مورد گم نکنيد. با استفاده از جملات کوتاه، واضح و خبری صحبت کنيد.
· ازعبارات کوتاه و موجز استفاده کنيد.
· روی پيامتان ایستاده و گهگاه در طول مصاحبه به سه نکته کليدی اشاره ای داشته باشيد. تمامی سئوالات را به آن سه نکته ربط دهيد.
· اوّل به نتايجی که رسيده ايد و قسمت هايی که بيشترمی شود نقل قول کرد اشاره کنيد تا نکات اصلی را گفته باشيد و سپس با ارائه اطّلاعات آن نکات را تقويت کنيد.
· از کلمات مثبت و توصيفی که برای ديگران قابل درک است استفاده کنيد.
· دليل بياوريد. از اطلاعات، آمار، مثالها، حکايات، نقل قولها، و داستان ها استفاده کنيد. مردم آنچه که آنها را تحت تأثير قرارمی دهد، آنچه را که آنان را بر می انگيزد، و آنچه را که برای ديگران تجربه شده است ، بخاطر می سپارند. کلمات تصويری نظير "به بزرگی يک کاميون" چيزی است که مردم به ياد می آورند تا اینکه صرفاً از کلمه "بزرگ" استفاده شود.
· فرض بر این نگیرید، که حقایق برای خود سخن می گویند. پاسخ های خود را بوضوح و بطور موجز تشريح کنيد. هيچيک از خبرنگاران، خوانندگان و يا شنوندگان باندازه ای که شما در مورد يک مطلب می دانيد، نمی دانند.
· مثبت باشيد. اگر از شما سئوالی منفی پرسيده شد، به سه نکته اصلی خودتان رجوع کنيد.
· هر گونه اطلاعات نادرست را سریعاَ تصحيح کنيد.
· هرگز چيزی را که مايل نيستيد در مطبوعات ببينيد و يا از رسانه های ديگر بشنويد ، به زبان نياوريد.
· از گفتن عباراتی که در صورت استفاده خبرنگار يا ويراستارازبخشی ازجمله شما بدون ذکر قبل و بعد از آن، ممکن است تحريف شود و يا به غلط تعبيرشود خوداری کنيد.
· هرگز از عبارت "نظری ندارم" استفاده نکنيد. شما می توانيد( و در پاره ای از موارد بايد) از اظهار نظر خود داری کنيد ولی این کار را با گفتن جملاتی نظير، "من امروز برای بحث پيرامون اين موضوع آمادگی ندارم" و يا "برای من مناسب نيست که اين موضوع را در اين شرايط مطرح کنم" انجام دهید.
· از اصطلاحات صنفی و حرفه ای خود داری کنيد.
· شفاف باشيد. هرگز تعبیر و تفسیرمطلبی را به مطبوعات نسپاريد. ممکن است آنرا اشتباهی بفهمند.
· هميشه حقيقت را بگوييد. اگر پاسخ به سؤالی را نمی دانيد، اين را صریحاَ بگوييد. بعداً به مصاحبه کننده مراجعه کنيد و پاسخ را بگوييد.
متمرکز بمانيد
· از عبارات و يا کلمات ربط برای بازگشت به سه نکته اصلی خود استفاده کنيد، مانند:"واقعيت اينستکه..."
· " اجازه دهيد اضافه کنم که ..."
· " حائز اهميت است که تأکيد کنم که..."
· حائز اهميت است اين نکته ناديده گرفته نشود که ..."
· " چيزی که بيشتر اهميت دارد اینستکه..."
· " مهم ترين نکته ای که می توان به ياد آورد اينستکه ..."
· " همراه با آن مطالب، سئوالی که اغلب از من پرسيده می شود اينستکه..."
· " اين مطلب به يکی از جنبه های موضوعی گسترده تر مربوط می شود که..."
· " بله، و علاوه بر آن..."
· " خير، اجازه دهيد روشن سازم که ..."
· " تا زمانيکه کلّيه حقایق بدست نیامده، اظهار نظر در اين مورد کمی زود است، ولی می توانم بشما بگويم که...."
· "در اينمورد مطمئن نيستم، ولی آنچه که می دانم اينستکه..."
· "اجازه دهيد اين مطلب را روشن کنم که..."
· " اين من را بياد مطلبی می اندازد که..."
· اجازه دهيد تأکيد کنم که..."
· " خوشحالم که اين سئوال را پرسيديد. مردم ممکن است از آن درک نادرستی داشته باشند، ولی واقعيت امر آنستکه...."
هميشه سعی کنيد که مصاحبه را از آن خود بدانید. آنگونه که هنری کيسينجر[4] وزير امور خارجه سابق امريکا در يکی از کنفرانس های مطبوعاتی به کنايه گفته بود: "آيا کسی برای جوابهای من سئوالی دارد؟"
موثر بودن در مصاحبه تلويزيونی
· در صورتيکه مصاحبه حضوری است، مستقيماَ به چهره مصاحبه کننده نگاه کنيد. در صورتيکه مصاحبه از راه دور انجام می شود يا مصاحبه کننده در جای ديگری است، به دوربين نگاه کنيد. دوربين جای شخصی را که شما با وی صحبت می کنيد می گيرد. با اشتياق و پر انرژی باشيد؛ تلويزيون ممکن است تصوير را خراب کرده و شخص را بی روح نشان دهد.
· در آراستن خود از رنگهای قوی استفاده کنيد، رنگ روشن ولی نه سفيد و نه يکپارچه سياه. رنگهای ميانی بهترين انتخاب هستند. از رنگهای گروه قهوه ای، طرح های شطرنجی، راه راه و يا نقوش زننده استفاده نکنيد. از پوشيدن لباس های براق و پر زرق و برق خود داری کنيد.
· در مورد خانم ها، از تزئينات بيش از حد، مانند استفاده از گوشواره هايی که توجه را از پيام شما منحرف می سازد، خود داری شود.
· در مورد آقايان، هرگز از پيراهنی که از کراواتتان تيره تر است استفاده نکنيد.
· صاف بنشينيد. بطرف دوربين متمايل شويد.
· از حرکات طبيعی دستها استفاده کنيد تا چنین احساس نشود که خشک و ناراحت نشسته ايد.
· از دادن پاسخ های يک کلمه ای خود داری کنيد.
· از استفاده از اصطلاحات تجاری و فنی و يا کلمات اختصاری که برای شهر وندان عادی نا مفهوم است استفاده نکنيد.
· اگر می خواهيد مطلبی را روشن کنيد، بحث را عوض کنید و يا آن مطلب را به مکالمه تان اضافه کنيد. صبر نکنيد که ميزبان اين نکته را تشخيص دهد، امّا در عين حال طوری رفتار نکنيد که حمل بر گستاخی شود.
· از استفاده ازارقام بیش از حد خود داری کنيد. ارقام حواس مخاطبين را پرت می کند. اگر زمانی مجبور شديد از ارقام استفاد کنيد، ارقام گرد شده بکار ببريد تا آسانترفهمیده شود. بعنوان مثال، بجای آنکه بگوييد "چهار صد و چهل و چهارهزار"، بگوييد "تقريباً نيم ميليون."
بعد از مصاحبه
· اگر قول اطلاعات بيشتری را به خبرنگار داده ايد، بلافاصله در پی تهیه آن باشيد.
· کارکنان بخش مطبوعات را در جريان امر بگذاريد تا بدانند که بايد منتظر چه باشند.
· مصاحبه را ارزيابی کنيد. يادداشتی برای آرشيو خود درست کنيد: چه چيزی در طول مصاحبه رضايتبخش بود؟ چه چيزی می توانست بهتر باشد؟ يادداشت ها را برای مصاحبه يا کنفرانس مطبوعاتی بعدی نگهداريد.
· نام خبرنگار، تهيه کننده، و مسئول صدایی راکه مصاحبه را بر گزار کردند یادداشت کنید و ليست رسانه ای خود را روز آمد کنيد.
· بريده خبر های مطبوعات يا نوار مصاحبه را در آرشيو دائمی خود نگهداريد.
