10 آوريل 2008
تهیه خبر
نخستین اشاره به این خبر از طریق ایمیل از طرف یكی از مسئولان پیشین دولتی به دست آمد كه پیشنهادی بود برای تحقیق در مورد قایق های نجات بر روی کشتی ها در ایالت واشنگتن. اریك نالدر (1)، خبرنگاری كه در آن دوران برای سیاتل تایمز (2) كار می كرد تصمیم گرفت موضوع را بررسی كند. اولین تماس او با مدیر جدید ایمنی خطوط کشتی رانی بود كه نام و نشانی خود را در اختیار نالدر قرار داد. هنگامی كه نالدر با مدیر بازنشسته تماس گرفت او كمبود قایق های نجات را تایید كرد. نالدر با اطمینان از اینكه هنوز در نخستین مرحله مسیر افشای یك مسئله مهم قرار دارد كار خود را آغاز كرد.
برای دست یافتن کامل به ماجرا، نالدر نیاز به اسنادی داشت كه تعداد قایق های نجات هر کشتی، ظرفیت هر قایق نجات، و حداكثر ظرفیت تعداد مسافرهرکشتی را نشان دهد. او می بایست با تجزیه و تحلیل این اطلاعات، میزان جدی بودن موضوع را مشخص سازد. او همچنین قصد داشت سوار کشتی شده، با مسافرین و کارمندان صحبت كند. تهیه گزارش برای صفحه اول روزنامه که نشان می داد کشتی های ایالت محل زندگی او تنها برای یك هفتم مسافرین قایق نجات دارند مستلزم انجام این مراحل بود.
خبرنگاری فرایند پرزحمتی است كه مستلزم جمع آوری حقایق و بررسی دقیق صحت آنها است. خبرنگاران در برخی از موارد شاهد خبرهای دست اول هستند اما به طور معمول جزییات را از دیگران به دست می آورند كه یا مسئله ای را مستقیما تجربه كرده و یا در زمینه مسئله مورد نظر تخصص دارند. اطلاعات به دست آمده با بهره گیری از منابع بیشتر تایید و تاکید می شوند و با مدارک مستند موجود در پرونده ها، گزارشات و یا اسناد بایگانی شده عمومی مقایسه می شوند.
اطلاعات جمع آوری شده توسط روزنامه نگار باید به پرسش های چه کسی؟،چه (چه چیز؟ کدام؟)، کجا؟، چه وقت؟، چرا و چگونه؟ پاسخ دهد. با توجه به پیچیدگی داستان، خبرنگار ممکن است این سوال ها را به طرق گوناگونی مطرح نماید:
پنج پرسش
چه كسی:
· چه كسی دراین رویداد دخالت دارد؟
· چه كسی متاثر ازاین رویداد است؟
· چه كسی بهتر می تواند رویداد را شرح دهد؟
· نام چه كسی در این رویداد ذکر نشده است؟ چه كسی اطلاعات بیشتری درباره این رویداد دارد؟
· چه كسی در ستیز با این رویداد است؟ آیا وجه مشتركی میان افراد درگیر وجود دارد؟
· با چه كس دیگری می توان در باره این رویداد صحبت کرد؟
چه (چه چیز؟ کدام؟) :
· چه اتفاقی افتاده؟
· نكته مهم این گزارش چیست؟ واقعا درپی بیان چه چیزی هستم؟
· خواننده، بیننده و شنونده این خبر برای فهم این گزارش به چه چیزی احتیاج دارد؟
· چه چیزی مرا غافلگیر كرد؟ مهم ترین حقیقتی كه دریافتم چه بود؟
· تاریخچه موضوع چیست؟ اتفاق بعدی چیست؟
· در این باره از دست مردم چه كاری بر می آید؟
كجا:
· رویداد در كجا رخ داد؟
· برای تكمیل گزارش به كجا باید رفت؟
· رویداد چه گونه ادامه می یابد؟ سرانجام آن چگونه خواهد بود؟
چه زمان:
· رویداد چه زمان رخ داد؟
· نقطه عطف رویداد چه زمانی رخ داد؟
· برای گزارش این رویداد چه زمانی مناسب تر است؟
چرا؟
· چرا چنین رویدای رخ می دهد؟ آیا تنها یك اتفاق مجزا است یا بخشی از یک سلسله حوادث؟
· چرا مردم اینگونه رفتار می كنند؟ انگیزه آنها چیست؟
· این موضوع چرا اهمیت دارد؟ چرا باید برای مخاطب جالب باشد؟
· چرا اطمینان دارم كه گزارش صحیح است؟
چگونه؟
· رویداد مورد نظر چگونه رخ داد؟
· این اتفاق چگونه بر مسایل تاثیر می گذارد؟
· این گزارش چگونه به مخاطب یا جامعه كمك می كند؟
· این اطلاعات را چگونه به دست آورده ام؟ آیا موضوعات نسبت داده شده روشن و واضح هستند؟
· این گزارش را مخاطب چگونه برای دیگری بازگو خواهد كرد؟
بسیاری از خبرنگاران این موارد را به صورت ذهنی مرور كرده تا از پوشش دادن نکات مهم رویداد اطمینان حاصل كنند.
مشاهده
مشاهدات در محل اتفاق، یكی از موارد بنیادی گزارشگری صحیح است. روزنامه نگار تمایل دارد در حد امكان شخصا شاهد رویدادها باشد تا مسایل را برای مخاطبین خود به طور دقیق بازگو كند. خبرنگاران ممتاز از تمامی حواس خود در صحنه رویداد بهره می گیرند. او به داستان نگاه می كند، گوش می دهد، بو می كشد، مزه و احساس می كند تا مخاطب هم قادر به همین كار باشد.
برای انجام این كار روزنامه نگار باید سوابق دقیقی از مشاهدات خود را نگه دارد. خبرنگار مطبوعاتی می تواند كار خود را با دفترچه و قلم انجام دهد، اما بسیاری ضبط صوت و دوربین نیز به همراه دارند به خصوص در صورتی كه وظایف آنها شامل تهیه گزارش آن لاین هم باشد. خبرنگار رادیو باید صداها را ضبط كند؛ خبرنگار تلویزیون باید هم صدا و هم تصویر را ضبط كند.
استفاده از ضبط صوت یكی از راه های در دست داشتن اظهارات برای نقل قول های دقیق است. اما امكان بروز اشكال در تجهیزات الكترونیكی وجود دارد و به همین دلیل روزنامه نگار باید در امر یادداشت برداری از مهارت خاصی برخوردار باشد. نكات زیر توصیه هایی از روزنامه نگاران مجرب در زمینه یادداشت برداری است:
· حقایق، جزییات، افكار و نظرات را یادداشت كنید. عنوان و منبع مطالب واضح باشد.
· شمایی از اتاق ها، صحنه ها یا عناصر مرتبط ترسیم كنید.
· املای اسامی، عناوین و اطلاعات تماس صحیح باشد. ماه و سال تولد افراد را بپرسید تا از سن دقیق آنها مطلع باشید.
· اصول و ضوابط مصاحبه را در دفترچه خود مشخص كنید.
· از شلوغ كردن دفترچه بپرهیزید. جا برای زیرنویسی و تفسیر بگذارید.
· پشت صفحات را برای سوالات بعدی خالی بگذارید.
· یاداشت ها را در اسرع وقت تفسیر و تشریح كنید.
بسیاری از خبرنگاران برای سرعت بیشتر، واژه های متداول را تندنویسی می كنند. آنها سپس یاداشت ها را تفسیر نویسی کرده تا بعدا دچار سردرگمی نشوند. آنها همچنین مهم ترین اطلاعاتی كه به دست آورده اند، گفته هایی كه بعدها می توانند در گزارش مورد استفاده قرار دهند، نكاتی كه صحت آنها باید تایید شود، و پرسش های بی پاسخ را مشخص می كنند.
اگرچه واضح به نظر می رسد، اما خبرنگاران باید وسایل مورد نیاز خود را قبل از رفتن به دنبال خبربه همراه داشته باشند: دفترچه یادداشت، خودکار، دستگاه ضبط صوت كاست یا دیجیتال و باطری سالم. هیچ چیزی بدتر از این نیست كه پس از رسیدن به محل متوجه شویم دوربین فیلم ندارد یا جوهرخودکار تمام شده است. روزنامه نگار، امروزه معمولا ابزار اضافی نیز به همراه دارد: تلفن همراه و كامپیوتر لپ تاپ. موارد دیگری نیز می توانند مفید واقع شوند. قرار دادن یك كش لاستیكی در میان دفترچه یادداشت پیدا کردن اولین صفحه خالی را آسان می كند. كیسه ای پلاستیكی از دفترچه شما در باران محافظت می كند تا صفحات خیس نشوند. دوربین چشمی كوچك به شما كمك می كند تا در صورت عدم امكان نزدیك شدن به محل حادثه ناظر وقایع باشید. ماشین حساب جیبی كمك می كند تا اطلاعات را به واحدهایی كه مخاطبین با آنها آشنایی بیشتری دارند تبدیل كنید ، مثلا تبدیل مقدار سوخت یك هواپیما به واحد لیتر یا گالن.
تحقیق
روزنامه نگاران معمولا بیش از آنچه که بتواند در گزارش گنجانده شود اطلاعات جمع آوری می كنند. با این حال اطلاعات اضافه به آنها كمك می كند تا درك و فهم بهتری از رویدادی كه پوشش می دهند داشته باشند. در برخی از موارد، اطلاعات در مورد سوابق یک مسئله برای عمق بخشیدن به گزارش از اهمیتی حیاتی برخوردار است. برای مثال، در گزارش اریك نالدر در مورد قایق های نجات، او به این مسئله اشاره كرد كه آب هایی كه کشتیها از آن عبور می كنند در ماه ژانویه به حدی سرد است كه در عرض نیم ساعت سرمای آن باعث مرگ انسان می شود. این اطلاعات باعث تشریح و اهمیت وجود قایق های نجات می شود. این دقیقا همان نوع اطلاعاتی است كه خبرنگاران در هنگام تحقیق در مورد گزارش ها چه در محل كار و چه در پرسش هایی كه در میدان عمل مطرح می شوند به دنبال آن هستند.
به واسطه دسترسی به كامپیوتر و اینترنت، خبرنگاران، امروزه ، ابزار تحقیقات بیشتری در اختیار دارند. بسیاری از این ابزار نسخه های پیشرفته ابزار پایه ای این حرفه هستند: ازجمله لغت نامه، سالنامه، دائره المعارف و نقشه. ابزار دیگر شامل بانك های اطلاعاتی و گزارش هایی است كه دسترسی به آنها در روزگار پیش از اینترنت مشكل تر و نیازمند مراجعه به كتابخانه ها و ادارات دولتی بود. و نیز منابع دیگر كه در روزهای اولیه بوجود آمدن اینترنت در دو دهه قبل كمتر كسی تصوربه وجود آمدن آن را می كرد مانند: موتورهای جستجو، وب لاگ ها، اتاق های گفتگو، و فهرست های پست الكترونیكی. تمامی این منابع در جمع آوری گزارش برای روزنامه نگاران مفید واقع می شود. اما اساسی ترین ابزار تحقیق در یك قرن گذشته تغییر نكرده است: مجموعه گزارش های منتشر شده یا پخش شده سازمان های خبری. این گزارش ها چه برروی كاغذ در كشوهای بایگانی یا به صورت دیجیتال در فایل های كامپیوتری نگهداری شوند، نقطه شروع مفیدی برای انواع گوناگون گزارش هستند. بسیاری از روزنامه نگاران، اطلاعاتی از گزارش های قبلی درباره موضوعات به خصوص را نزد خود نگهداری می كنند.
فرض كنید كه رییس جمهور پیشین یك كشور همسایه فوت می كند. خبرنگار مامور تهیه این گزارش به یك سری اطلاعات اولیه نیاز خواهد داشت: سن، علت مرگ، و محل و زمان مرگ. ولی روزنامه نگار ما درباره دوران تصدی او و چگونگی تغییر كشور در زمان ریاست جمهوری او نیز باید مطلع باشد. گام اول مراجعه به گزارش های خبری قبلی یا در بایگانی اتاق خبر یا منابع آن لاین خواهد بود. این گزارش ها می توانند حاوی نام یكی از نزدیكان رییس جمهور پیشین باشند كه خبرنگار می تواند از او تقاضای مصاحبه كند. خبرنگار پیش از انجام مصاحبه به سوابق این فرد احتیاج خواهد داشت. این سوابق شاید نشان دهد كه دوست رییس جمهور نامه های او را نزد خود دارد و می توانند حاوی اطلاعات جدید و غافلگیر كننده ای باشند.
انجام مصاحبه بدون بررسی منابع و آنچه به آن نیازمندید مانند رانندگی به مقصد ی ناشناخته است بدون داشتن و مراجعه به نقشه است. در چنین شرایطی ممکن است به مقصد برسید و شاید هم مسیر را گم كنید.
منابع
خبرنگاران برای تهیه گزارش هم از منابع دست اول و هم از منابع دست دوم بهره می گیرند. یك منبع دست اول می تواند مدركی در ارتباط با موضوع مورد نظر یا مصاحبه با فردی باشد كه درباره رویداد یا موضوعی تجربه مستقیم دارد. روزنامه نگار به عنوان یك شاهد عینی نیز منبع دست اول به شمار می رود. منبع دست دوم می تواند گزارشی باشد كه بر اساس مدارك اصلی تهیه شده است. مثلا در یك آتش سوزی، فردی كه خانه اش در آتش سوخته یك منبع دست اول به شمار می رود. و همچنین مامور آتش نشانی كه خود در اتفا حریق نقش داشته است نیز منبع دست اول به شمار می رود. ولی اطلاعیه صادر شده از سوی سازمان آتش نشانی در روز بعد از حادثه یك منبع دست دوم خواهد بود.
یك قاعده کلی كه خبرنگاران در حین تحقیق رعایت می كنند این است كه هیچ منبعی به تنهایی قادر به تامین كلیه اطلاعات مورد نیاز آنها نخواهد بود. در مورد رییس جمهور پیشین، هر منبعی كه خبرنگار به آن رجوع می كرد به مبنع دیگری منتهی شد. در برخی از موارد منابع اطلاعات یكدیگر را نقض می كنند. خبرنگاران برای رفع تناقضات باید ببینند كدام یك از منابع با مستندات هماهنگ تر است یا اینكه به دنبال منابع اصلی مانند اسناد و مدارك باشند تا حقیقت آشكار شود. منابع دست دوم بیشتر به عنوان ابزاری برای تایید اطلاعات به دست آمده از منابع دست اول مفید واقع می شوند.
صرفنظر از منبعی كه برای تحقیق درباره پیشینه گزارش ها استفاده می كنید، مد نظر قرار دادن اعتبار منبع از اهمیت حیاتی برخوردار است. این روزها طراحی سایت های اینترنتی که به صورت حرفه ای طراحی شده اند یا ارسال نامه های الكترونیكی ظاهرا معتبر که واقعی نیستند از عهده هر كسی بر می آید. هر مطلبی كه در اینترنت یافت می شود لزوما صحیح نیست. روزنامه نگاران باید اعتبار منابع اطلاعات خود را مورد بررسی قرار داده تا از اعتبار آن برای استفاده در گزارش های خبری مطمئن باشند.
بخش عمده ای از كار روزنامه نگاران، انتخاب منابع مختلف برای تهیه گزارش است. پرسش های زیر به شما كمك می كند تا مطمئن شوید كه آیا منبع صحیح یا بهترین منبع را برای گزارش خود انتخاب كرده اید.
· فرد ارایه دهنده این منبع چگونه اطلاعات خود را به دست آورده است؟ (آیا این فرد در موقعیتی قرار دارد، كه از این مسایل مطلع باشد؟)
· چگونه می توانم این اطلاعات را از طریق منابع دیگر یا اسناد و مدارك به تایید برسانم؟
· دیدگاه فرد ارایه دهنده این منبع تا چه اندازه بیانگر موضوع است؟ (آیا تنها او است که از صاحب خانه شكایت می كند چون مسایل شخصی در میان است یا این که وی به عنوان صدای جمعی از مستاجران كه مشكلات جدی و مشروعی دارند ایفا نقش می کند؟)
· آیا این منبع در گذشته قابل اطمینان و معتبر بوده است؟
· دلیل استفاده از این منبع چیست؟ آیا به خاطر راحتی كار است یا چون می دانم اطلاعات قابل استفاده ای به دست خواهم آورد؟
· انگیزه فرد ارایه دهنده این منبع از دادن اطلاعات چیست؟ (آیا این فرد قصد دارد چهره خوبی از خودش به نمایش بگذارد یا اینكه چهره رییس خود را مخدوش سازد؟ از همه این ها گذشته، او به چه دلیل با من صحبت می كند؟)
هرگاه منبع اطلاعات مفیدی برای گزارش یافتید، بهتر آن است كه تماس خود را با آن فرد در دراز مدت حفظ كنید. سعی كنید به اندازه ای که ممکن است از هر منبع اطلاعات تماس ممكن بیشتری را دریافت كنید، نه فقط نشانی و شماره تلفن محل كار، بلكه شماره تلفن های همراه و منزل و نشانی پست الكترونیكی. خبرنگاران ممتاز به طور منظم با منابع خود در تماس هستند تا دریابند که آیا هیچ اتفاق جالبی رخ داده است. همچنین با توزیع كارت شغلی خود به افرادی كه در جریان تهیه گزارش های مختلف با آنها آشنا می شوید كاری كنید كه منابع شما به آسانی بتوانند با شما تماس حاصل كنند.
هر فردی كه به اطلاعات دسترسی دارد از جمله منشی ها و كارمندان می توانند برای خبرنگار منابع مفیدی باشند. آنها می توانند برای شما از اسناد و مدارك مهم كپی تهیه كنند و معمولا می دانند كه چه كسی در چه زمینه ای بیشترین اطلاعات را دارد. خبرنگارانی كه با منابع خود محترمانه رفتار می كنند ممكن است پاسخ مثبت به درخواست مصاحبه با روسای آنها را سریع تر دریافت نماید.
مصاحبه
كریستین گیلگر (3)، خبرنگار آمریكایی می گوید، "انجام مصاحبه ای ماهرانه، اساس تمامی گزارش ها و نوشته های صحیح است."مصاحبه را می توان به عنوان در میان گذاشتن اطلاعات، نظرات، یا تجربیات توسط منبع خبر در گفتگو با خبرنگار تعریف نمود. تفاوت مصاحبه با یك گفتگوی ساده در این است كه خبرنگار به پرسش ها جهت می دهد.
ترتیب دادن مصاحبه همیشه کار آسانی نیست. ممكن است افراد نخواهند با روزنامه نگار صحبت كنند، به خصوص در مواردی كه مسئله ای جنجالی در پیش است. در مواجه با مسئولان دولتی با این فرضیه شروع كنید كه دانستن آنچه مسئولان انجام می دهند حق مردم است. خبرنگاران مجرب دریافته اند كه با پیش بینی بهانه ها و موانعی كه مسئولان به آنها متوسل می شوند قادرند موافقت حتی مشکل ترین آنها را به انجام مصاحبه جلب كنند.
· وقت ندارند.
خبرنگار می تواند مناسب ترین زمان یا مكان را به فردی كه می خواهند با او مصاحبه كنند پیشنهاد دهد. محدود كردن مدت زمان لازم برای مصاحبه هم می تواند مفید واقع شود.
· نگرانند چون فكر می كنند گزارش به ضرر آنها تمام می شود.
رفتار محترمانه با مردم و تشریح دقیق انگیزه شما برای انجام مصاحبه با آنها از نگرانی منابع می كاهد.
· نمی دانند چه بگویند.
خبرنگاران باید دلیل تهیه گزارش و لزوم برخورداری از دیدگاه های فردی بخصوص را به وضوح تشریح كنند.
· دسترسی به آنها مشكل است.
خبرنگاران اغلب باید از طریق منشی ها یا مسئولین روابط عمومی با فردی كه قصد دارند با او به مصاحبه بنشینند تماس حاصل نمایند. برخی از خبرنگاران در صورتی كه گمان كنند درخواست شان به فرد مورد نظر نمی رسد، مستقیما به منبع مورد نظر نامه می نویسند یا در وقت ناهار یا پس از ساعات اداری با او تماس می گیرند.
پس از ترتیب دادن مصاحبه و تحقیق در مورد فرد ی که با او مصاحبه می کنید و موضوع مصاحبه، تداركاتی بیشتری باید انجام داد. اغلب خبرنگاران فهرستی از پرسش ها یا موضوعات تهیه می كنند و به همراه خود دارند اما در طول مصاحبه به آن مراجعه نمی كنند. آنها در اواخر مصاحبه به این نکات نوشته شده مراجعه كرده تا مطمئن شوند مطلب مهمی از قلم نیافتاده است. این فهرست همچنین شامل اطلاعات، اسناد یا عكس هایی است كه می خواهند از منبع مورد نظر دریافت كنند.
طرح سوال، اساس مصاحبه را تشكیل می دهد. سوال درست مانند سكان كشتی مسیر صحیح را حفظ می كند. سوال های مناسب می توانند موجب بیان پاسخ های غیر منتظره و اطلاعات بسیار مفیدی شوند. سوال های نامناسب می توانند باعث شوند تا شما فكر كنید اصلا چرا زحمت انجام مصاحبه را به خود داده اید. پرسش هایی كه بیش از اندازه اختصاصی هستند ممكن است شما را در مسیر اشتباه قرار دهند.
طرح اولین سوال در انجام مصاحبه دارای اهمیت است چرا که فضای مصاحبه را تعیین می كند. بسیاری از روزنامه نگاران ترجیح می دهند با سوالی شروع كنند كه فضا را گرم كند و به فرد ارایه دهنده اطلاعات آرامش دهد. سوالی كه بتوان با آرامش و راحتی به آن پاسخ داد. این سوال در واقع می تواند ارتباطی با علت حضور شما در آنجا نداشته باشد. ولی اغلب صلاحیت شما را به فرد ارایه دهنده اطلاعات ثابت می كند و باعث حس اعتماد و پذیرش او می شود.
در بیشتر موارد بهترین سوال ها آنهایی هستند كه تنها با آری یا نه ساده پاسخ داده نشوند. این گونه سوال ها از پیش داوری شده نیستند . در واقع تفاوت میان این دو سوال است، "نظر شما در این باره چیست؟" و یا القا این که "شما چه نظری می توانستید داشته باشید!" است. در حالی كه سوال ها باید درست باشند، در عین حال باید با آرامش کامل توام باشد تا مصاحبه شونده بتواند صحبت كند. روزنامه نگاران خوب شنوندگان خوبی هستند و در بسیاری از موارد مهم ترین اطلاعات را با ساكت ماندن و سخن نگفتن به دست می آورند. آنچه از طرف مقابل می شنوید می تواند سوال های بیشتری به همراه خود به بار آورد كه ممكن است به فكر شما نرسیده باشد.
رابرت سیگل (4) از رادیو دولتی (5) در واشنگتن دی سی ماجرای مصاحبه ای را که با یك دیپلمات ترك پس از زخمی شدن پاپ جان پل دوم به ضرب گلوله یك شهروند تركیه در رم. انجام داد بازگو می كند. سوال اول او این بود: "آیا اطلاعاتی درباره این مرد، مهمت علی آگا (6) دارید؟ محل اقامت او در ایتالیا، كار او، نوع ویزایی كه ایتالیا برای او صادر كرده بود؟" در این زمان پاسخ ها همه منفی بودند. پس از چند بار تلاش، سیگل با نامیدی كمی سكوت كرد. و دیپلمات ترك با این اظهارات سكوت را شكست، "... او معروف ترین قاتل محكوم در تركیه است كه پس از به قتل رساندن سردبیر یكی از روزنامه های اصلی ما از زندان فرار كرد." سیگل می گوید با مطرح نمودن سوال هایی بیش از اندازه محدود و مشخص نزدیك بود یك گزارش خوب را از دست بدهد. او اذعان می كند كه راه بهتر آغاز مصاحبه می توانست مطرح كردن چنین سوالی باشد: "درباره این مرد برای ما توضیح دهید."
خبرنگاران می توانند به صورت حضوری، تلفنی یا آن لاین از طریق پست الكترونیكی یا پیام فوری با افراد مصاحبه كنند. هر كدام از این روش ها دارای محاسن و معایبی است. مصاحبه حضوری شناخت بهتری از مصاحبه شونده به خبرنگار می دهد. چه نوع عكس هایی به دیوار آویخته شده است؟ میز كار او مرتب است یا خیر؟ چه كتاب هایی در كتابخانه خود دارد؟ علاوه بر این، مصاحبه حضوری خبرنگار را قادر می سازد تا با مشاهده رفتار فرد ارایه دهنده منبع در مورد معتبر بودن او قضاوت كند. آیا او عصبی یا آرام به نظر می رسد؟ آیا او در چشم های خبرنگار نگاه می كند یا خیر؟
كریستوفر (چیپ) اسكانلان (6)، مدیر كارگاه های تحریر موسسه آموزش روزنامه نگاری پوینتر (7) در ایالات متحده ماجرای مصاحبه با زنی را بازگو می كند كه شوهرش را به علت بیماری سرطان از دست داده بود. این زن در منزل خود به اسكانلان گفت، "می دانید، هر شب كمی از ادوكلن شوهرم را به بالش می زنم تا تصورکنم که او هنوز پیش من است." این سخن از آن دسته جزییاتی است كه خواننده می تواند بو كند و لمس كند و اسكانلان هیچگاه قادر نبود به صورت تلفنی یا آن لاین از آن مطلع شود.
مصاحبه های تلفنی وقت كمتری می گیرند و برای بعضی از خبرگاران یادداشت برداشتن در شرایطی كه نباید چشم در چشم منبع خبر خود بگذارند آسان تر است. آنها حتی می توانند یادداشت های خود را با كامپیوتر تایپ كنند. مصاحبه از طریق پست الكترونیكی در شرایطی كه فاصله زیادی با منبع خبر وجود دارد روش مفیدی است. ولی خبرنگار قادر نیست به آنچه گفته می شود گوش داده و بلافاصله سوالی مطرح كند. پیام فوری از طریق اینترنت شباهت بیشتری به مصاحبه تلفنی دارد. در هر دو روش آن لاین این تشابه وجود دارد كه آیا پاسخ ها واقعا از سوی فرد مورد نظر است؟
با توجه به این مسایل، روزنامه ویرجینین پایلوت (8) در نورفولك (9)، ویرجینیا، سیاستی برای گزارشگری آن لاین اتخاذ كرده است: "درهنگام نقل قول با استفاده از ارتباطات الكترونیكی از صحت ارتباط اطمینان حاصل خواهیم كرد چون جعل نشانی برگشت اینترنتی یا وارد شدن با نام شخص دیگر آسان است. اینترنت مانند خبرگزاری ها [مانند رویترز یا آسوشیتد پرس] كنترل شده نیست؛ پیام های جعلی ممكن است از هر جایی باشند."
خبرنگارانی كه از اشكال ارتباطی آن لاین بهره می گیرند باید همان معیارهای حرفه ای ناظر بر اشكال دیگر ارتباط را رعایت كنند. باید خود را به عنوان روزنامه نگار معرفی کنند و روشن سازند که به دنبال چه اطلاعاتی هستند و انگیزه آنها چیست. آنها باید همان مهارت های كنترل صحت اطلاعات و فكری اعمال شده در سایر شیوه ها را اعمال كنند.
صرف نظر از نحوه انجام مصاحبه، خبرنگاران معمولا پرسش هایی دارند كه در پایان مصاحبه مطرح می شود. اول گفتگو را خلاصه می كنند تا مطمئن شوند گفته ها را درست شنیده اند. سپس از مصاحبه شونده می پرسند آیا مطلب دیگری برای بیان دارد؟ آنها همچنین بهترین راه تماس مجدد با مصاحبه شونده به خصوص بعد از ساعات اداری را جویا می شوند و از او برای وقتی كه در اختیار آنها گذاشته تشكر می كنند. و بسیاری از روزنامه نگاران سوال دیگری در پایان مطرح می كنند: "دیگر با چه كسی می توانم در این باره صحبت كنم؟"
اصول و ضوابط كار
اكثر مصاحبه ها به صورت رسمی انجام می شود یعنی خبرنگار می تواند از هر آنچه گفته می شود استفاده كرده و مستقیما به گوینده نسبت دهد. فرد ارایه دهنده اطلاعات باید حتما از این مسئله آگاه باشد به خصوص زمانی كه مصاحبه شونده فردی عادی است كه به شیوه نقل قول از وی در مطبوعات و یا پخش رادیو تلویزیونی عادت ندارد.
در صورتی كه قراربر این باشد که اطلاعات ثبت نشود، هم خبرنگار و هم فرد ارایه دهنده خبر باید قبلا در مورد شرایط استفاده از اطلاعات مطرح شده به توافق برسند. می توان توافق كرد كه بدون ذكر نام مصاحبه شونده از اطلاعات مطرح شده استفاده كرد و گفته ها نقل قول مستقیم شوند. ولی منبع خبر می تواند به صورت كلی معرفی شود، مثلا به عنوان "یكی از مقامات وزارت امور خارجه" یا "یكی از مهندسین شركت" -- به شرطی كه هم خبرنگار و هم فرد ارایه دهنده خبر در مورد عنوان مورد نظر توافق كنند.
بسیاری از سازمان های خبری سیاست های مكتوبی در خصوص نحوه استفاده از منابع ناشناس تنظیم كرده اند. به عنوان مثال، روزنامه نیویورك تایمز می گوید، "استفاده از منابع ناشناس صرفا در شرایطی است كه روزنامه با استفاده از روش های دیگری نتواند اطلاعاتی كه موثق و قابل گزارش باشند را به چاپ برساند. در مواردی كه از چنین منابعی استفاده می شود، مسئولیت اطمینان دادن به خواننده در مورد اعتبار خبر و انتقال آنچه از انگیزه منابع می دانیم را متقبل می شویم." خبرنگاران نباید بدون تامل به انجام اینگونه مصاحبه ها تن دهند چون افراد ارایه دهنده خبر در برخی از موارد با آگاهی از اینكه نامی از آنها برده نمی شود از این فرصت برای بیان انتقادهای تند شخصی یا جناحی استفاده می كنند. و استفاده از منابع بی نام كار ارزیابی اعتبار اطلاعات را برای مخاطب دشوارتر می سازد.
اما مواردی وجود دارند كه خبرنگاران باید اطلاعات را با این روش به دست آورند چون فرد ارایه دهنده خبر تحت هیچ شرایط دیگری سخن نخواهد گفت. فردی كه صحبت با خبرنگاران برای او مشكل امنیتی ایجاد كند ممكن است به شرط ناشناس ماندن حاضر شود اطلاعاتی مطرح كند. معیارهایی که می توان برای تصمیم گیری در مورد پذیرفتن استفاده از اطلاعات بدون ذكر نام به آنها اشاره کرد عبارتند از:
· موضوع مورد نظر مورد توجه زیاد عموم است.
· راه دیگری برای به دست آوردن چنین اطلاعاتی وجود ندارد.
· فرد ارایه دهنده اطلاعات در مقامی است که چنین اطلاعاتی را می تواند داشته باشد.
· خبرنگار دلیل عدم ذكر نام فرد ارایه دهنده خبر را در گزارش خود توضیح خواهد داد.
در بعضی از پایتخت ها، مسئولین دولتی به شرطی با خبرنگاران صحبت می كنند كه بدون ذكر نام یا حتی نقل قول مستقیم از اطلاعات استفاده شود. خبرنگار فقط می تواند بنویسد كه مسئولان از مسئله آگاه هستند. اطلاعات داده شده به صورت غیر رسمی به هیچ وجه نمی تواند مورد استفاده قرار گیرد . بنابراین اكثر خبرنگاران با چنین قراری مخالفت می كنند مگر فرد ارایه دهنده خبر به اندازه ای برای گزارش اهمیت داشته باشد كه چاره دیگری نداشته باشد. اطلاعات غیر رسمی حتی نمی تواند برای منبع دیگری بازگو شود اما می تواند خبرنگاران را از ماجرایی كه ارزش پیگیری دارد مطلع سازد.
هر گونه مقدماتی هم که ازقبل اتخاذ شده باشد، این خبرنگار است كه باید اطمینان حاصل كند كه هر دو طرف اصول و ضوابط را پیش از انجام مصاحبه درک کرده، با آنها موافقند. منابع خبر گاهی سعی می كنند ضوابط را در نیمه راه تغییر دهند. آنها مسئله مهمی را عنوان می كنند و چنین بیان می کنند، "ولی البته نمی توانید از این مسئله استفاده كنید." به همین دلیل بهتر است كه مسایل را در ابتدا كاملا روشن ساخت و با محرمانه نگه داشتن اطلاعات موافقت نكرد مگر آنكه توافق جداگانه ای از قبل انجام شده باشد.
روزنامه نگاران همچنین باید از عواقب عدم افشای نام منابع خود آگاه باشند. در بعضی از حوزه های قضایی روزنامه نگاران به خاطر امتناع از افشای هویت منابع خبر در دادگاه ها می توانند به حبس محكوم شوند. در صورتی كه روزنامه نگار آماده تحمل زندان برای حفظ هویت منابع خود نباشد باید مسئله را در ابتدا عنوان كند.
بعضی از خبرنگاران در قرار دادن اطلاعات غیر رسمی در زمره اطلاعات رسمی از مهارت خاصی برخوردارند. اریك نالدر یكی از آنها است. پس از پایان یك مصاحبه غیر رسمی، نقل قولی كاملا بی اثر را بازخوانی می كند و می پرسد، "چرا نمی توانید این را به طور رسمی عنوان كنید؟" پس از جلب موافقت مصاحبه شونده، او با مرور یادداشت های خود جملات بیشتری را برای استفاده در گزارش مطرح می كند. او می گوید در یکی از این مصاحبه ها، او توانست مصاحبه ای را به طور كامل از صورت غیر رسمی به صورت رسمی تبدیل کند. دلیل توانایی انجام این کار تا حدی به این خاطر بود كه اعتماد مصاحبه شونده با بازگو ساختن دقیق گقته های قبلی او توسط نالدر جلب شد.
اصل دیگری كه روزنامه نگاران باید درك كنند اعمال " محدودیت" در خصوص اطلاعات مطرح شده توسط منابع خبر است. معنا ی آن این است كه اطلاعات به شرطی داده می شود كه تا پیش از موعد مقرر مورد استفاده قرار نگیرد. یك سازمان دولتی ممكن است سیاست جدید خود را تنها چند ساعت یا حتی یك روز پیش از اعلام رسمی سیاست های جدید اطلاعاتی در اختبار مطبوعات قرار دهد. این امر به خبرنگار زمان می دهد تا قبل از آن که سیاست مورد نظر رسما اعلام شود مسئله را درک نماید. خبرنگارانی كه اطلاعات را با محدودیت می پذیرند باید تعهد خود را حفظ كنند مگر در شرایطی كه خبر مورد نظر قبل از موعد مقرر به صورت عمومی اعلام شود.
درستی کار
اعتبار، مهم ترین سرمایه هر روزنامه نگار است و دقت، بهترین راه برای حفظ این سرمایه به شمار می رود. به منظور اطمینان از دقت كار، خبرنگاران باید اطلاعات گردآوری شده برای تهیه گزارش های جدید را چندین با كنترل نمایند. خبرنگاران اشتباه خواهند كرد، اما این اشتباه ها باید نادر باشند. دبیران روزنامه آمریكایی اُرگانین (8) چاپ پرتلند پس از اینكه اشتباهای روزنامه را مورد برررسی قرار دادند، سه علت برای انجام آنها یافتند:
· اتكا به حافظه؛
· اتكا به فرضیات؛
· اتكا به منابع دست دوم.
در فصل چهارم ("ویراستاری") به موضوع صحت عمل، بیشتر خواهیم پرداخت. اما در سازمان های خبری این خبرنگاران هستند كه در خط مقدم علیه اشتباهایی که رخ می دهند قرار دارند. خبرنگارانی كه در یادداشت برداری مهارت دارند و به طور مرتب به این یادداشت ها مراجعه می كنند، و در حد امكان به دنبال یافتن منابع دست اول هستند بهتر می توانند از قواعد سه گانه روزنامه نگاری ناشر فقید آمریكایی، جوزف پولیتزر پیروی كنند: "دقت، دقت، و باز هم دقت."
- Eric Nalder
- Seattle Times
- Kristin Gilger
- Robert Siegel
- National Public Radio
- Christopher (Chip) Scanlan
- Poynter Institute
- Oregonian
