22 اکتبر 2008
روش های انتخاباتی در چشم اندازی بین المللی
نوشته اندرو الیس
معیارهای زیادی برای قضاوت در مورد چهارچوب های انتخاباتی وجود دارد. برخی از این معیارها عبارتند از میزان اختیار کسانی که با رای مردم برگزیده می شوند، ثبات و کارآمدی حکومت، مسئولیت پذیری و پاسخگو بودن حکومت، مسئولیت پذیری و پاسخگو بودن کسانی که با رای مردم برگزیده می شوند، حمایت از احزاب سیاسی قدرتمند، و فعالیت مخالفان قانونی و نظارت بر کارکرد حکومت. اما هیچ روش انتخاباتی ای وجود ندارد که تمامی این موارد را به صورت کامل در خود داشته باشد.
هنگام برنامه ریزی و طراحی چهارچوب های سازمانی، پرسشی که باید توسط هر جامعه ای مطرح شود، این است که چه معیارهایی مهم هستند – و به چه دلیل. طراحی سازمانی نیز باید بر مبنای پاسخگویی به این پرسش باشد. با این حال، کارکرد هر روش و چهارچوب انتخاباتی به موارد بسیار زیاد و نحوۀ ارتباط جزییات با یک دیگر بستگی دارد.
روش های انتخاباتی متفاوت می توانند با آرای اتخاذ شده یکسان، موجب برنده شدن کاندیداهای متفاوتی شوند. روش انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده دارای ویژگی هایی می باشد که هیچ یک از آنها منحصر به فرد نبوده و حتی لزوماً قابل توجه نیز به شمار نمی روند، اما این ویژگی ها در کنار یک دیگر دارای نتایج منحصر به فردی هستند.
دسته بندی های عمده
تقریباً تمامی روش های انتخاباتی در سراسر جهان را می توان به سه دسته زیر تقسیم کرد: روش های جمع گرایی/ اکثریت، روش هایی که در آن هر حزب یا گروه به نسبت آرایی که در انتخابات کسب کرده است در قدرت سهیم خواهد بود، و روش های مختلط. از 199 کشور و سرزمینی که تا پایان سال 2004 دارای روش های انتخاباتی قابل شناسایی بوده اند، 91 کشور برای انتخابات قانونی خود از روش های جمع گرایی/ اکثریت استفاده کرده، 72 کشور از روش های مشارکت در قدرت به نسبت آرای کسب شده استفاده کرده، و 30 کشور نیز از روش های مختلط استفاده می کردند. روش های 6 کشور دیگر نیز در این دسته بندی قرار نمی گیرند.
روشی که در آن برنده انتخابات به تنهایی در مسند قدرت قرار می گیرد، رایج ترین روش انتخاباتی در بین روش های جمع گرایی/ اکثریت است: 47 مورد از 91 مورد از این روش استفاده می کنند. در دموکراسی های تثبیت شده، استفاده از روش های مشارکت در قدرت به نسبت آرای کسب شده رایج تر می باشد، اما با توجه به این موضوع که هند و ایالات متحده آمریکا از روش تصاحب قدرت توسط برنده انتخابات استفاده می کنند، تعداد مردمی که در کشورهایی که در آنها این روش به کار گرفته می شود، زندگی می کنند، بیشتر از کشورهایی با روش های دیگر است.
در انتخابات ریاست جمهوری، تنها یک کاندیدا می تواند برنده شود و روش انتخاباتی مورد استفاده باید از نوع روش های جمع گرایی/ اکثریت باشد. در پایان سال 2004، در 102 کشور و سرزمین مردم برای انتخاب رییس جمهوری در رای گیری شرکت می کردند. این تعداد شامل کشورهایی است که از یکی از دو نوع روش زیر استفاده می کنند: روش ریاست جمهوری، که در آن رییس جمهوری هم رهبر کشور و هم رییس قوه مجریه بوده، برای یک دوره مشخص قدرت را در دست دارد، و برای در دست گرفتن قدرت نیازی به رای اعتماد قوه مقننه ندارد؛ و روش پارلمانی، که در آن رییس جمهوری تنها رهبر کشور بوده و اختیارات مستقل و اجرایی او محدود بوده و یا اصلا وجود ندارد، و یک نخست وزیر که به رای اعتماد قوه مقننه نیاز دارد، ریاست قوه مجریه را بر عهده می گیرد.
78 کشور از این 102 کشور از نوعی روش دومرحله ای استفاده می کنند. و 22 کشور از این 78 کشور نیز از روشی که برنده انتخابات به تنهایی در مسند قدرت قرار می گیرد استفاده می کنند؛ یک کشور از روش رای گیری جایگزین استفاده می کند، که در آن رای دهندگان اولویت های خود را به ترتیب مشخص می کنند؛ و یک کشور نیز از روش رای گیری تکمیلی استفاده می کند، که در آن رای دهندگان انتخاب های اول و دوم خود را مشخص می کنند. روشی که برنده انتخابات در آن به تنهایی در مسند قدرت قرار می گیرد، روشی شناخته شده و مورد پذیرش می باشد، گرچه رایج ترین روش به شمار نمی رود.
روش های به کارگرفته شده برای انتخاب رییس جمهوری در 101 کشور از بین این 102 کشور شامل شمارش کلی آرای کسب شده توسط هر کاندیدا/ لیست انتخاباتی در سراسر کشور می باشد. با این حال، ایالات متحده با توجه به وجود هیئتانتخاب کننده رییس جمهوری یک نمونه منحصر به فرد به شمار می رود. آرای مردم هر ایالت و منطقۀ کلمبیا به صورت جداگانه شمارش می شود و بر اساس این آرا اعضای هیئت انتخاب کننده رییس جمهوری انتخاب می شوند، و سپس این اعضا رییس جمهوری را انتخاب می کنند. تفاوت عملی ایجاد شده توسط این روش این است که ممکن است کاندیدایی که آرای مردمی بیشتری در سراسر کشور کسب کرده است، در نهایت به عنوان رییس جمهوری انتخاب نشود. این اتفاق تا کنون 3 مرتبه در 55 انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده رخ داده است ( 2000، 1888، 1876 ).
هیئت های انتخاب کننده
گاهی اوقات از روش هیئت انتخاب کننده در انتخابات منطقه ای نیز استفاده می شود. هر 20 منطقه شهری در پاریس، اعضای شورای شهر را در یک انتخابات دومرحله ای انتخاب می کنند که در آن بیشترین کرسی ها به حزب سیاسی پیشتاز و یا لیست کاندیداهای آن حزب تعلق می گیرد، اما در این روش اغلب امکان حضور نمایندگانی از یک حزب و یا لیست انتخاباتی دیگر نیز وجود دارد. عموماً در این فهرست های انتخاباتی نام کاندیداهای سمت شهرداری برجسته تر ذکر می شود: عنوان تبلیغاتی لیست انتخاباتی شهردار کنونی در مبارزات انتخاباتی 2008 عبارت زیر بود: "پاریس، زمان پیشرفت با برتراند دلانو".
پس از اعلام نتایج، اعضای تازه انتخاب شده شورای شهر پاریس تشکیل جلسه داده و برای انتخاب شهردار رای گیری می کنند. شهردار برای انتخاب شدن در دور اول یا دوم نیازمند کسب اکثریت مطلق آرا می باشد. در صورت کشیده شدن رای گیری به دور سوم، شهردار تنها با کسب اکثریت ساده آرا انتخاب می شود.
بدین ترتیب اعضای شورای شهر نوعی هیئت انتخاب کننده را تشکیل می دهند. ویژگی مهم این هیئت انتخاب کننده این است که اعضای شورای شهر در دوره تصدی شهردار، همچنین قوه مقننه شهر را نیز تشکیل می دهند. انتخاب شهردار توسط قانونگذاران شهر این احتمال را که شهردار در دوران تصدی سمت خود مورد حمایت اکثریت حاکم بر قوه مقننه شهر باشد، بسیار افزایش می دهد. در مقابل، اعضای هیئت انتخاب کننده رییس جمهوری ایالات متحده، فعالیت و کارکرد دیگری ندارند، و در روش انتخابات رییس جمهوری ایالات متحده هیچ گونه ارتباطی بین ریاست جمهوری و عضویت در کنگره وجود ندارد.
در بحث پیرامون هیئت های انتخاب کننده، برخی از مفسران، کشورهایی مانند استونی، هند، سورینام، و ترینیداد و توباگو را نیز در این دسته قرار می دهند. در این کشورها، رییس جمهوری – معمولا رهبر کشور در یک روش پارلمانی – توسط اعضای هر دو مجلس قانونگذاری کشور، و یا توسط مجموعه ای از نمایندگان که در سطح ملی و محلی انتخاب شده اند، انتخاب می شود. در این کشورها، رای دهندگان قانونگذاران قوه مقننه را انتخاب می کنند، و کاندیداهای ریاست جمهوری در هیچ انتخاباتی اعم از ملی و یا شهری شرکت نمی کنند. شاید بهترین توصیف برای این روش ها به جای روش های شامل هیئت انتخاب کننده، روش انتخابات غیرمستقیم باشد.
عقاید بیان شده در این مقاله لزوماً نشان دهنده دیدگاه ها و یا سیاست های دولت ایالات متحده نمی باشد.
