21 اکتبر 2008
هیئت انتخاب کنندۀ رییس جمهوری: چشم انداز فرانسوی
نوشته آندره ای کاسپی
آیا فرانسوی ها می توانند چگونگی کارکرد روش هیئت انتخاب کننده رییس جمهوری در ایالات متحده را درک کنند؟ احتمال آن بسیار کم است.
هم در فرانسه از سال 1962 به بعد و هم در ایالات متحده، مردم رییس حکومت جمهوری کشور را انتخاب می کنند و در هر دو دموکراسی این انتخابات از طریق رای گیری عمومی که در آن تمامی افراد بالغ حق رای دارند، انجام می شود. با این حال، انتخابات فرانسه به صورت مستقیم، و در حقیقت یک انتخابات دو مرحله ای می باشد که در آن هر شهروندی که بتواند تایید 1000 نفر را برای نامزدی خود به دست آورد، می تواند به عنوان کاندیدا شرکت کند. تمامی کاندیداها در مرحله اول انتخابات شرکت می کنند؛ و تنها دو کاندیدایی که بیشترین آرا را به دست بیاورند، می توانند در مرحله دوم که دو هفته بعد برگزار می شود، شرکت کنند.
این روند به آن معنا است که پس از پایان تمامی مراحل، برندۀ انتخابات دارای اکثریت آرای رای دهندگان خواهد بود. فرانسوی ها معتقدند که سیستم آنها کاملا ساده بوده و شفافیت آن به اندازه ای است که آرای هیچ کاندیدایی نادیده گرفته نمی شود، و در عین حال این سیستم دارای محدودیت ها و قیود لازم می باشد که به موجب آن تنها کاندیداهای جدی که دارای تجربه و شهرت سیاسی کافی هستند، می توانند به مرحله نهایی راه یابند.
سیستم آمریکای ها متفاوت می باشد. هر 50 ایالت و منطقه کلمبیا انتخابات خود را به صورت جداگانه برگزار می کنند، حتی اگر قوانین و فرآیند به کارگرفته شده در انتخابات ایالت ها در نهایت یکسان و مانند هم باشد. هر ایالت بر اساس آرای عمومی لیستی از انتخاب کنندگان را برمی گزیند که هر یک از آنها نماینده یک کاندیدا خواهد بود. تعداد انتخاب کنندگان در این لیست بر اساس تعداد کلی سناتورهای هر ایالت (همواره دو سناتور) و تعداد نمایندگان ایالت در مجلس نمایندگان (که بستگی به جمعیت هر ایالت دارد) تعیین می شود. در تمامی ایالت ها به غیر از دو ایالت، این لیست تاییدی بر این موضوع است که کاندیدایی که اکثریت ساده و یا اکثریت مطلق آرا را به دست آورد، تمامی کرسی های هیئت انتخاب کننده رییس جمهوری را تصاحب خواهد کرد (برنده صاحب تمامی کرسی ها می باشد).
انتخابات ریاست جمهوری، هر چهار سال یکبار و در سه شنبه پس از اولین دوشنبه در ماه نوامبر برگزار می شود. در ماه دسامبر، هیئت انتخاب کننده رییس جمهوری که متشکل از اعضای منتخب در هر ایالت می باشند، رییس جمهوری و معاون رییس جمهور ایالات متحده را با اکثریت مطلق آرا انتخاب می کنند.
این روند دومرحله ای انتخابات هم بر مبنای آمار جمعیتی مردم آمریکا و هم بر اساس برابری سیاسی بین ایالت های این کشور صورت می گیرد، که این دو جنبۀ مثبت، برای فرانسوی ها غیرمنتظره به شمار می رود.
فدرال، و نه متمرکز
نباید این حقیقت را از نظر دور داشت که ایالات متحده مانند فرانسه یک جمهوری متمرکز نمی باشد. ایالت های تشکیل دهنده این کشور هر یک دارای تاریخ، قانون اساسی و زندگی اجتماعی خاص خود هستند. این ایالت ها همچنین بر حفظ دامنه نفوذ و اختیارات جداگانه خود نیز تاکید دارند. برخی از این ایالت ها کوچک و کم جمعیت بوده و برخی نیز بسیار پرجمعیت هستند.
ایالت ها در برخی از زمینه ها با یک دیگر برابر هستند، اما بدیهی است که – بنا به دلایل جمعیتی و اقتصادی – در حقیقت ایالت ها با یک دیگر برابر نیستند. و این دلیل پیچیدگی سیستم آمریکایی می باشد. و همچنین این موضوع توضیحی برای این پدیده غیرعادی به شمار می رود که یک کاندیدا می تواند اکثریت آرای عمومی را به دست آورده، اما در هیئت انتخاب کننده رییس جمهوری آرای کمتری از رقیب خود به دست آورد. در انتخابات سال 2000 با اینکه ال گور 500.000 رای عمومی بیشتر از جورج دبلیو بوش کسب کرده بود، اما بوش به ریاست جمهوری انتخاب شد. مردم فرانسه از این موضوع بسیار شگفت زده، و شاید خشمگین، شدند.
با این حال به نظر می رسد که اکثر آمریکای ها نمی خواهند سیستم انتخابات خود را به گونه ای تغییر دهند که شباهت بیشتری به سیستم انتخابات فرانسه داشته باشد، گرچه هر از گاهی ایده های ایجاد اصلاحات در این سیستم مطرح می شود. برخی از صاحب نظران علوم سیاسی خواستار ایجاد روشی هستند که شباهت بیشتری به سیستم فرانسه داشته باشد، اما بسیاری از صاحب نظران نیز با توجه به این موضوع که هر ایالت خواستار حفظ نفوذ و اختیارات سیاسی خود می باشد، با این ایده موافق نیستند. در هر ایالت، اقلیت های نژادی، قومی، و مذهبی می خواهند در نتیجه انتخابات تاثیرگذار باشند، و در صورت وجود یک سیستم انتخابات ملی، آنها این توانایی خود را از دست خواهند داد.
علاوه بر این، تعریف شهروندی در ایالات متحده و فرانسه متفاوت می باشد. دموکراسی آمریکایی، چندفرهنگی است؛ رای دادن بر اساس گروه بندی های فرهنگی جایگاه بسیار مهمی در امور سیاسی آمریکا دارد و این پدیده تنها در چهارچوب برگزاری انتخابات جداگانه در هر ایالت معنا پیدا می کند. بنابر این، گرچه این سیستم در قرن هجدهم ایجاد شده است و برخی هنوز خواستار ایجاد اصلاحاتی در قانون اساسی ایالات متحده هستند، اما بقای هیئت انتخاب کننده رییس جمهوری با مخاطره روبرو نخواهد شد. این نهاد خاص دارای سوابق منحصر به فرد خود بوده و با استناد به آن در آینده نیز به فعالیت خود ادامه خواهد داد.
کم کردن برخی از فاصله ها
با این وجود، انتخابات مقدماتی آمریکا شباهت های بسیار زیادی به اولین دور انتخابات فرانسه دارد، زیرا دموکرات ها و جمهوریخواهان با رای گیری، کاندیداهایی را که امکان پیروزی آنها بسیار کم می باشد حذف می کنند. با فرا رسیدن روز کارگر در آمریکا در ماه سپتامبر، تنها کاندیداهای دو حزب عمده باقی می مانند و سایر کاندیداها دارای نقش ناچیزی خواهند بود، مگر این که آنها در موقعیتی باشند که بتوانند بر نتایج انتخابات در ایالاتی که رقابت در آنها بسیار تنگاتنگ است، تاثیرگذار باشند.
فرانسوی ها با کمی شک و تردید برگزاری انتخابات مقدماتی را آغاز کرده اند. و اگرچه هنوز شیوۀ مشخصی برای برگزاری این انتخابات در نظر گرفته نشده است، اما انتخابات مقدماتی فرانسه به دسته بندی کردن و منظم کردن کاندیداهای هر حزب سیاسی کمک می کند. به عنوان مثال، در سال 2006 حزب سوسیالیست با 3 کاندیدا وارد رقابت های انتخاباتی شد، و فعالان حزب یکی از این 3 کاندیدا، سگولین رویال، را به نمایندگی از حزب خود برگزیدند. اتحادیه جنبش مردمی (UPM) نیز به شکل مشابهی راهکار دیگری را برگزید، و اعضای حزب یکی از دو کاندیدای اصلی حزب خود را انتخاب کردند. دور از انتظار نیست که در انتخابات ریاست جمهوری آتی، روندی مشابه توسعه یافته و به کار گرفته شود.
شیوه انتخاب رییس جمهوری، چه در فرانسه و چه در ایالات متحده، نشان دهنده عمیق ترین ارکان فرهنگی آن کشور می باشد. هیچ چیز از تحمیل یک شیوۀ موفقیت آمیز در انجام امور یک کشور، بر کشوری دیگر، ناکارآمدتر و تاسف بارتر نمی باشد.
عقاید بیان شده در این مقاله لزوماً نشان دهنده دیدگاه ها و سیاست های دولت ایالات متحده نمی باشد.
