17 اکتبر 2008

تغییر شیوه تحقیق در ویکیپیدیا ، دائره المعارف آنلاین

روزنامه نگاران و پژوهشگران هنوز درباره درجه اعتماد به این دایره المعارف بدبین هستند

This image, which includes the Wikipedia logo, was created by a contributor to the online encyclopedia.

آندرز زوانیکی
عضو هیئت تحریریه

سان فرانسیسکو – بزرگترین و محبوب ترین دائره المعارف آنلاین در حال تغییر شیوه استفاده و انتشار اطلاعات  است، که این کار با مخالفت هایی نیز روبرو شده است.

ویکیپیدیا که در سال 2001 افتتاح شد، از نظر میزان بازدید در میان 10 سایت برتر قرار دارد  و تا ماه سپتامبر بیش از 13 میلیون مقاله به 250 زبان را در خود جای داده است.

جی والش، سخنگوی بنیاد ویکیمدیا، سازمان مادر ویکیپیدیا گفت که این منبع مرجع آنلاین موفقیت خود را مدیون این واقعیت است که اولین دائره المعارف زنده به شمار می رود. مضامین آن به دلیل نوشتن مقاله های جدید، ویراست چندین باره مقالات موجود توسط داوطلبان ناشناخته در جریان تغییرات دائمی است. برخی از مقالات ویژه تقریبا هم زمان توسط صدها نفر بروز رسانی می شوند که نشاهدهنده پیشرفت های در حال انجام است. به گفته والش دلیل این  که بسیاری از مقالات مرتبط با انتخابات سال 2008 آمریکا بلافاصله پس از فرستاده شدن مورد توجه فراوانی قرار می گیرند، نیز همین است.

او گفت سازمان های غیر انتفاعی اولین کسانی بودند که متوجه مزایای دائره المعارف آنلاین شدند. او ادامه داد، قابلیت آگاهی یافتن سریع در مورد موضوعات مختلف و مکان ها "شیوه تاکتیکی نگرش آنان به مسائل و راه حل های مختلف را تغییر داده است."

ویکیپیدیا هم چنین راه خود را به رسانه های عمومی و کلاس های کالج  ها باز کرده است. برخی بر این عقیده اند که کشش صرف اطلاعات، در دسترس بودن آنها و بروز رسانی مداوم، ویکیپیدیا را به صورت باالقوه ای مناسب استفاده روزنامه نگاران و دانش جویانی کرده است که با محدودیت زمان مواجه هستند.

هرچند اکثر روزنامه ها و مجلات و بیشتر دانشگاه ها فاصله خود را از این دائره المعارف حفظ کرده اند، آنها توصیف و یا نقل  قول از ویکیپیدیا را به دلیل غیر قابل اعتماد بودن آن ممنوع کرده اند. فیلیپ بلانچارد، یکی از ویراستاران واشنگتن پست، ویکیپیدیا را "بی مصرف" می خواند اما دیگر ویراستاران و نویسندگان از آن به عنوان منبع راهنما و یا نقشه راهی برای منابع قابل اطمینان تر یاد می کنند.

ویکیپیدیا خود اعلام می کند که مقاله های آن همیشه کامل و یا دقیق نیستند، اگرچه اضافه می کند که آنها همواره برای افزایش صحت مقاله ها، جلوگیری از خرابکاری های ویرایشی و حذف مقالات غیر قابل اطمینان در فعالیت هستند.

والش می گوید که ویکیپیدیا دارای چندین خط مشی کلی است. ویکیپیدیا شامل تحقیق اصلی نیست و به جای آن به منابع منتشر شده قابل اطمینان وابسته است و مقالات آن می بایست دیدگاهی بی طرفانه داشته باشند. او می گوید که این اصول با شدت تمام از سوی کاربران و ویراستاران عضو که وظیفه تصحیح و یا حذف اشتباهات مقاله ها را در برخی از موارد حتی ساعاتی پس از انتشارآن بر عهده دارند، رعایت می شود.

دانش جویان کالج ها در استفاده از ویکیپیدیا نسبت به روزنامه نگاران سریع تر بوده اند. اما بسیاری از استادان اجازه نقل قول از ویکیپیدیا در پروژه های دانش جویان را به آنها نمی دهند.

شارمن لیختن اشتاین، استادیار دانشگاه دیکین در استرالیا به مجله اینترنتی دنیای فناوری استرالیا گفت که اعتماد دانشجویان به ویکیپیدیا به عنوان منبع اصلی تحقیق، ارزش دانش را نفی می کند و کمک به ایجاد نسلی می کند که قادر به منبع یابی دیدگاه های "متخصصان معتبر" نیست.

اما ویکیپیدیا مدافعانی را در جایگاه دانشگاهی پیدا کرده است. به طور مثال، برخی از استادان هاروارد و دیگر همکاران آنها از ویکیپیدیا در برنامه درسی خود استفاده می کنند. بنا بر اعلام هاروارد کریمسون، یکی از روزنامه های دانشگاه هاروارد، آنها عقیده دارند که برخی از مقالات ویکیپیدیا بسیار مفید هستند.

استادانی که به ویکیپیدیا اطمینان ندارند اغلب اعتقاد دارند که این سایت مستعد اشتباه است و با تکیه بر "غیر متخصصان" از ارزش گفته های متخصصان می کاهد.

اما این تصور ممکن است کاملا نیز حقیقت نداشته باشد. مطالعه ای انجام شده در سال 2005 توسط مجله علمی طبیعت نشان داد که ویکیپیدیا در آن زمان از نظر میزان صحت مقاله های علمی تقریبا مشابه دائره المعارف بریتانیکا است. مرحوم روی روزنویگ، که استاد تاریخ دانشگاه جورج میسون بود اعلام کرد که پوشش مقاله های تاریخی ویکیپیدیا از نظر قابلیت، به دقت و صحت انکارتا، یعنی دائره المعارف آنلاین تجاری مایکروسافت است.

کتی دیویدسون، استاد دانشگاه دیوک در مقاله ای در بررسی روزنامه نگاری آمریکا سال 2008 بیان می کند که بی اعتمادی رسانه ها و دانشگاه به ویکیپیدیا به دلیل آن است که آنها هنوز متوجه نشده اند که چگونه از اینترنت به نفع خود استفاده کنند.

والش می گوید که ویکیپیدیا سعی در ترغیب متخصصان در زمینه کمک علمی به این سایت برای بهبود کیفیت آن دارد، تلاشی که تا کنون نتیجه مثبتی نداشته است. به گفته او متخصصانی که از این کار خودداری می کنند، زمان کافی برای نوشتن در دائره المعارفی که برای آنها اعتباری را ایجاد نمی کند ندارند. او اضافه می کند: متخصصانی که به ویکیپیدیا کمک می کنند معمولا برای تبلیغات از خود به عنوان متخصص یاد نمی کنند.

مسئولان ویکیپیدیا می خواهند از ویژگی منحصر به فرد و مردمی این دائره المعارف که هرفردی ، متخصص یا غیر متخصص، ی تواند در آن سهمی داشته باشد، محافظت کنند. جیمی ولز، یکی از موسسان این دائره المعارف آنلاین به نشریه تاریخچه تحصیلات عالی گفت که ویکیپیدیا از کمک استادان تا زمانی که به تحقیر دیگر اعضا نپردازند، استقبال می کند.

دو دائره المعارف دیگر که رقابت مستقیمی با ویکیپیدیا دارند ، سیتیزن دیوم(1) و نول(2) هستند که سیتیزن دیوم توسط لری سانجر، یکی از بنیانگذاران ویکیپیدیا و نول توسط گوگل افتتاح شده است و هر دو به جای تکیه بر علاقه مندان مطلع از متخصصان و ویراستان متخصص استفاده می کنند.

اما اعضای ویکیپیدیا اعتقاد دارند نقطه قوت یک دائره المعارف از اتکای آن بر دانش طیف گسترده ای از افراد به جای چندین نفر منتخب ناشی می شود و گرگوری کرین، سر ویراستار کتابخانه دیجیتال پرسیوس  در دانشگاه تافتس عقیده دارد که نظر آنان ممکن است درست باشد.

او در مقاله ای در سال 2005 گفت که فرهنگ لغت انگلیسی آکسفورد درطول 70 سال به وسیله هزاران نفر، حتی توسط "یک دیوانه جنایتکار که در تیمارستان بستری بود" نوشته شده است.

1.         Citizendium

2.         Knol