30 می 2008

ایالات متحده و اروپا به بک برنامه راهبردی همسو برای تامین امنیت انرژی نیاز دارند

به گفتۀ کارشناسان، حرکت به جلو باید بر اساس تنوع درعرضه استوار باشد

Jonathan Schaffer
Staff Writer

نوشته جاناتان شافر
عضو هیئت تحریریه

واشنگتن – زمانی که بوش رئیس جمهوری امریکا و همتایان اروپایی اش در تاریخ 10 ژوئن در بردو ، اسلوونی ملاقات کنند ، یکی از اولویت های اصلی در گفتگوهاشان نزدیک شدن به رویکردی مشترک برای دستیابی به امنیت انرژی است.

مقامات رسمی دو طرف اقیانوس اطلس می دانند که چنین رویکردی نه تنها برای حفظ جریان دائمی انرژی به قیمت های ثابت ضروری است ، بلکه برای پرداختن به چالش های تغییرات آب و هوایی در سطح وسیع تر نیز جنبه حیاتی دارد.

کشورهای عضو اتحادیه اروپا(EU) ، به تازگی برای ارتقاء کاربرد منابع قابل تجدید انرژی و کاهش انتشار اکسید دو کربن اقداماتی انجام داده اند. اما ، متخصصان امریکایی چنین استدلال می کنند که کشورهای اروپایی باید خط مشی هماهنگی اتخاذ کنند تا تنوع منابع انرژی را ، به ویژه با کشورهای حوزه دریای خزر ، آسیای مرکزی و سرانجام عراق ارتقاء دهد .

نکته اساسی این است که اروپا چگونه باید وابستگی اش را به روسیه ، کشوری که تامین کنندۀ اصلی انرژی آن است کاهش دهد. گازپرام ، که یک شرکت روسی است ، تقریباً تمام تولید گاز طبیعی روسیه و بیش از 15 درصد ذخایر گازی جهان را در اختیار دارد و در حال حاضر بیش از یک چهارم تقاضای گاز طبیعی اتحادیه اروپا و بین 50 تا 100 درصد تقاضا از جمهوری های شوروی سابق را برآورده می کند.

طبق اعلام کمیسیون اروپا ، در حال حاضر اروپا حدود 50 درصد انرژی مصرفی اش را وارد می کند ، رقمی که پیش بینی می شود تا سال 2030 تا 65 درصد افزایش یابد.

اما کشورهای اروپایی برای تامین امنیت انرژی همسو نیستند . با اینکه برخی کشورهای اروپایی تمایل دارند با روسیه قراردادهای دو طرفه و طولانی مدت برای تامین انرژی ببندند، دیگر کشورهای اروپایی بر این باورند که اولویت مهم تر آنها تقویت موقعیتشان در زمان مذاکره با روسیه از طریق توسعه منابع متنوع گاز طبیعی است . طبق گزارش جدید از سازمان تحقیقات کنگره (CRS) ، نگرانی آنها ریشه در دخل و تصرف روسیه در جریان نفت و گاز بازار اروپا در سالهای اخیر دارد .

ماتیوبریزا ، معاون وزارت خارجه امریکا در امور اروپا و آسیا در جلسه توجیهی مطبوعاتی با روزنامه نگاران مجارستانی در تاریخ 26 فوریه گفت :" رویکرد ما کمک به اروپا و متحدان اروپایی مان برای رسیدن به اهدافشان در ایجاد تنوع منابع و تقویت موقعیت آنها در مذاکره با گزپرام، یعنی شرکتی که مدت ها در بازار حضور خواهد داشت . قدرت در مذاکره از تنوع منابع نشأت می گیرد."
ریچارد لوگار ، که یک جمهوریخواه بلند مرتبه در کمیته روابط خارجی سنای ایالات متحده است، این نکته را تایید می کند. وی 15 اوریل طی کنفرانسی پیرامون مسایل امریکا – اوکراین گفت :" جامعه ما در دو سوی اقیانوس اطلس باید با این حقیقت که آینده ما با واگذاری مداوم نقش رهبری در امر انرژی مورد تهدید قرار گرفته است ، روبرو شود. نقاط ضعف ما که از انرژی نشات می گیرند، تا زمانی که امکان اقدامی مشترک داشته باشیم و به منابع متنوع انرژی دسترسی پیدا کنیم، بر جای خود باقی خواهند ماند."

بریزا در مصاحبه 30 آوریل با روزنامه نگارارن یونانی گفت:" روسیه در حال حاضر در قیمت گاز طبیعی در اروپا یکه تازر است زیرا گازپرام 50 درصد مالکیت تجارت استراتژیک گاز و کانون توزیع آن را در بام گارتن اتریش، جایی که در آن خطوط لوله از دریای شمال و از روسیه به هم می پیوندند، از آن خود ساخته است."

بریزا گفت :" هدف ما حصول اطمینان از این امر است که راهکارهای قیمت گذاری، آزادانه و به نرمی و طبق قوانین اقتصادی بازار عمل کنند و تنها راه برای تحقق این امر دریافت گاز بیشتر در بام گارتن است تا بدین ترتیب تنها روسیه نباشد که گاز وارد می کند، چون در این صورت این روسیه است قیمت ها را تعیین می کند."

واضح است که دولت بوش می خواهد کشیدن حطوط لوله طبیعی گاز از اسیای مرکزی و منطقه دریای خزر به اروپا صورت شتاب بیتشری بگیرد تا نوید بخش منابع مطمئن و جدید انرژی باشد . تا کنون نیز توسعه خطوط لوله گاز و منطقه نفتی دریای خزر با موفقیت همراه بوده و خطوط لوله باکو – تفلیس – جیحان و باکو- ساپسا را شامل می شود. این خطوط بیش از یک میلیون بشکه نفت خام دریای خزر را از سواحل اذربایجان به بنادر بین المللی و گرجستان انتقال می دهند . خط لوله گاز طبیعی باکو – تفلیس – ارز روم در حال حاضر گاز طبیعی دریای خزر را از ساحل آذربایجان از طریق گرجستان به ترکیه منتقل می کند.

با این که تلاش های زیادی برای توسعه خطوط لوله گازاز آسیای مرکزی به اروپا در سر تا سر قفقاز جنوبی برای افزایش تنوع منابع اروپایی صورت گرفته، تا کنون کارزیادی در این زمینه انجام نشده است.

بیش از یک دهه پیش یک خط لوله گازاز طریق دریای خزر (CRC) از ترکمنستان تا آذربایحان و سپس به ترکیه با هدف دور زدن روسیه و ایران پیشنهاد شد . اما مسایل حل نشده در مورد نظام حقوقی دریای خزر ، مسایل مربوط به ثبات منطقه ای در ارتباط با مناقشه بین آذربایجان و ارمنستان بر سر ناحیه ناگورنو – قره باغ و تمایل اتحادیه اروپا برای رقابت با روسیه مانع پیشرفت کار CRC گردید و سرانجام خط لوله باکو – تفلیس – ارز روم بدون رسیدن به ذخایرگاز در ترکمنستان ساخته شد.

در سال 2007 ، روسیه موافقتنامه ای با قزاقستان و ترکمنستان در جهت ایجاد خط لوله مرکز آسیای مرکزی گزپرام امضا کرد تا حجم گاز بیشتری برای اروپا تامین کند که این امر توسعه خط لولۀ سراسر دریای خزر را به طور بالقوه با شکست مواجه کرد.

اما طبق برنامه ریزی قرار است ساخت خط لوله نابوکو از ترکیه تا اتریش از طریق مجارستان ، رومانی و بلغارستان در سال 2010 شروع شود . این طرح که قرار است 31 میلیارد متر مربع گاز آسیای مرکزی را انتقال دهد، مکرراً به تعویق افتاده و این که قرار دادهای گازی گازپرام از خط لوله مسیر جنوبی ممکن است به به اجرای طرح آسیب برساند، مایۀ نگرانی شده است.

لوگار گفت :" جامعۀ دو سوی اقیانوس اطلس در حال حاضر در نقطه حساسی ایستاده که به برنامۀ راهبردی همسودر زمینه امنیت انرژی نیاز دارد. برنامۀ راهبردی کنونی اروپا برای مقابله با این چالش ناموفق خواهد بود. موفقیت در توسعه ی یک اروپای مولّد و قطع وابستگی به انرژی روسیه به یکپارچگی به مراتب بیشتری در اروپا نیازمند است.