03 ژوئن 2008

کشور های در حال توسعه نیاز دارند تا بازارهای خود را به روی یکدیگر باز کنند.

دیوید دالر

نیمی از سود کشورهای در حال توسعه از طریق مذاکرات تجاری چندجانبه متوقف شده با دسترسی بهتر به بازارهای دیگر کشورهای در حال توسعه به دست می آید. آنها از طریق کاهش موانع تجارت کشاورزی نسبت به کشورهای ثروتمند تر سود بیشتری می برند اگر چه ممکن است که این کشورها نیز با از بین بردن موانع به سود زیادی دست پیدا کنند.

با توجه به این واقعیت که دو سوم از تعرفه های کالاهای صنعتی که توسط برخی کشورهای در حال توسعه به برخی دیگر از کشورهای در حال توسعه پرداخت می شود، آزاد سازی تجاری می تواند باعث جذب سرمایه خارجی و افزایش رشد کشورهای در حال توسعه شود. پایان مذاکرات تجاری در دور دوحه احتیاج به رهبری واقعی از طرف کشورهای در حال توسعه به خصوص کشورهای بزرگ در حال توسعه ای دارد که سود زیادی از جهانی سازی برده اند.

دیوید دالر، مدیر بانک جهانی در امور چین و مغولستان است.

دور دوحه در مورد مذاکرات چندجانبه تجاری متوقف شده و ممکن است با شکست مواجه شود. بنا بود این دور " دور توسعه ای" مذاکرات تجارت جهانی باشد که به خصوص به نفع کشورهای در حال توسعه ای است که 1 میلیارد نفر در آن با حقوق کمتر از 1 دلار و 2 میلیارد نفر با حقوق کمتر از 2 دلار در روز زندگی می کنند. چگونه دور جدیدی از دورهای آزاد سازی تجارت می تواند به کشورهای فقیر کمک کند؟

باز کردن بازارهای کشاورزی

واضح ترین مسئله، و مسئله ای که بیشترین توجه را به خود جلب کرده، حمایت مستمر کشورهای ثروتمند از کشاورزی است. ژاپن از برنج و دیگر بازارها حمایت می کند.آمریکا و اروپا با یارانه از کشاورزان حمایت می کنند.به برآورد اخیر بانک جهانی ، آزاد سازی کامل بازارهای کشاورزی در کشورهای ثروتمند باعث ایجاد درآمد سالانه 26 میلیارد دلاری برای کشورهای در حال توسعه می شود. این عدد برابر نیمی از کمک خارجی سالانه از سوی کشورهای ثروتمند به کشورهای فقیر است. بنابر این، باز کردن بازارهای کشاورزی در کشورهای ثروتمند موضوع بسیار با اهمیتی است.

موضوعی که به آن کمتر توجه شده این است که باز کردن بازار کشورهای در حال توسعه برای خود این کشورها سود مشابهی _ حتی کمی بیشتر- در حدود 28 میلیارد دلار در هر سال در بر خواهد داشت. این سود تا حدودی بر اساس آزاد سازی تجارت باعث می شود تا هر کشور تولید کالاو خدمات مناسب خود را افزایش داده و آنها را با قیمت بهتری به فروش برساند. مزیت دیگر این است که مصرف کنندگان کالاهایی را که کشور آنها تولید نمی کند با قیمت کمتری خریداری کنند.

به علاوه، آزاد سازی تجارت در کشورهای در حال توسعه ، باعث داد و ستد میان کشورهای در حال توسعه و بهره رسانی به کشورهای فقیر می شود. اگر این هدف برآورده شود ، آزاد سازی بازارها برای غذاهای اصلی خصوصا می تواند به کاهش فقر کمک کند ، زیرا این کالاها سهم بزرگی از مخارج خانوارها را در کشورهای در حال توسعه تشکیل می دهند.

حذف تعرفه های صنعتی

با این که در مذاکرات تجاری ، کشاورزی از توجه خاصی برخوردار است ، موضوعی با همان درجه اهمیت در مورد آزاد سازی بازارها برای محصولات صنعتی وجود دارد. بسیاری از کشورهای در حال توسعه هم اکنون از تولید کنندگان خوب محصولات تولیدی ، به خصوص صنایع کاربر مانند منسوجات و الکترنیک به شمار می روند. در واقع، 80 درصد از صادرات کشورهای در حال توسعه را کالاهای صنعتی تشکیل می دهند.

بزرگترین بازارهای کالاهای صنعتی در کشورهای ثروتمند وجود دارند اما تعرفه های وارداتی آنها نسبتأ کم هستند. هم اکنون، حدود دو سوم تمام تعرفه های صنعتی که به وسیله تولید کنندگان کشورهای صنعتی پرداخت می شود به دیگر کشورهای در حال توسعه پرداخت می شود زیرا میزان تعرفه های وارداتی برای محصولات صنعتی در کشورهای در حال توسعه بیشتر هستند.

کشورهای در حال توسعه، به همین دلیل می توانند با دستیابی به بازارهای یکدیگر از سود زیادی بهره مند شوند.این کار باعث می شود تا آنها کارخانه های کارآمد تری برای گسترش تولیدات داشته و به صرفه جویی مقیاسی دست پیدا کنند که آنها را به سمت تخصص تشویق کند، همان گونه که در چند دهه اخیر در زمان ادغام اروپا شاهد آن بوده ایم.

واژه "دور توسعه" ممکن است این مفهوم را القا کند که هدف اصلی این دور وادار کردن کشورهای ثروتمند به برداشتن موانع کالاها برای کشورهای فقیر است ، اما این حرکت فقط نیمی از سودی است که کشورهای در حال توسعه می توانند با داشتن سیستم تجاری آزاد به دست بیاورند. نیم دیگر سود بالقوه برای کشورهای در حال توسعه از طریق آزاد سازی تجاری از دستیابی به بازار خود این کشورها به دست می آید.

سود پویا

مزیت هایی که تا کنون به آن اشاره کرده ایم ، همان چیزی است که اقتصاد دانان آنرا "سود ایستا" می نامند – سودی که به سرعت از طریق امکانات تولیدی کنونی به دست می آید. آزاد سازی کامل تجاری باعث می شود تا کشورهای توسعه یافته تولید کالاهای کشاورزی مخصوصی را کاهش دهند ، این کالاها در کشورهای در حال توسعه ای گسترش می یابد که از آب و زمین مناسبی برخوردارند. در حالی که کشورهای در حال توسعه همچنین تولید و صادرات صنایع کاربر خود را افزایش داده ، تولیدات کشورهای توسعه یافته به سمت ماشین های سنگین ، محصولات تکنولوژیکی و خدمات تغییر می یابد.اما ورای این سودهای ایستا، مزایای پویایی نیز وجود دارند. اثرات پویا را نمی توان تعیین کرد اما آنها نسبت به سود ایستا اهمیت بیشتری دارند.

منظور از سود ایستا این است که متصل شدن به یک بازار جهانی، باعث نوآوری و رشد تولیدی در سطح شرکتی می شود. نوآوری فقط به معنای پیشرفت تکنولوژیکی عظیم نیست ، بلکه تغییرات کوچک رایج در در پروسه یا محصولات یک شرکت است. شرکت در بازارهای حمایت شده گرایش به سمتی دارد که بازار بزرگ رقابتی ، بازدهی شاخصی برای ایده های خوب و تولیدات با کیفیت بالا دارد.

بازار بزرگ همچنین دارای بخش کارگری بزرگتری است. کشور در حال توسعه ای که موانع تجاری خود برای واردات را در مقابل کالاهای تولیدی کاهش می دهد،عمدتا به این موضوع پی خواهد برد که شرکت هایش آن بخشی از شبکه تولیدی جهان خواهند شد شبکه ای که در آن بخش ها و فعالیت های متفاوتی که نهایتا تبدیل یه یک محصول نهایی می شود از کشورهای گوناگون سرچشمه می گیرند.

برای این که کشورهای در حال توسعه به شبکه های پیچیده تولیدات جهانی بپیوندند،به شرایطی برای سرمایه گذاری نیازدارند که تاسیس شرکت و گسترش را آن آسان سازد. آنها به ارتباط های حمل و نقلی مناسب به دیگر نقاط جهان و نظارت درست بر روی مشتریان نیاز دارند.

نکته نهایی در مورد دور دوحه این است که سعی دارد از مسائل آزاد سازی تجارت در خدماتش استفاده کند. بیشتر خدمات مدرن سهم زیادی درایجاد شرایط مناسب برای سرمایه گذاری دارند: مانند تامین اعتبار، بیمه ،تدارکات، مدیریت بنادر و خدمات حمل ونقل.آزاد سازی واردات این خدمات مدرن می تواند به کشورهای در حال توسعه به ایجاد سرمایه گذاری قوی تر کمک کرده تا شرکت های آنها بتوانند آسان تر از فرصت های بازار جهانی استفاده کنند.

نیاز به رهبری سیاسی

دور جامع آزاد سازی تجارت باعث بهره رسانی به تمام کشورهایی می شود که عضو سازمان تجارت جهانی هستند. اگر این موضوع صحت دارد، چرا رسیدن به نتیجه نهایی دشوار است؟

مشکل سیاسی شناخته شده در مورد آزاد سازی تجارت این است که بازار آزاد باعث سود رسانی غیر مستقیم به همگان است ، اما همچنین باعث اعمال هزینه های اصلاحی بر روی بعضی از صنایع می شود. البته، کشاورزان حمایت شده در کشورهای ثروتمند باآزاد سازی تجاری در بخش هایشان به شدت مخالفند. شرکت های صنعتی حمایت شده و صنایع خدماتی در کشورهای در حال توسعه به همین شکل مخالفت می کنند. بنابراین به رهبری سیاسی واقعی از سوی هر کشوری نیاز است تا موجب رسیدن به یک قرار داد نهایی شود.

آگاهی داشتن از بازندگان و ایجاد طرح های جبرانی برای کاهش تعدیلات، امری انسانی و هوشمندانه است. بسیاری از کشورها برنامه های مساعدتی برای کمک به کارگرانی دارند که آموزش دوباره دیده اند یا جابجا شده اند تا بتوانند از فرصت های ایجاد شده توسط گسترش تجارت استفاده کنند.

دور های گذشته آزاد سازی تجارت قبل از ساعات پایانی تقریبا با شکست مواجه شدند. به همین دلیل برای کشورهای فقیر ، امیدوار باشیم رهبری سیاسی در همه جا برقرار شود. رسیدن به نتیجه نهایی در دوحه نیازمند تغییرات شاخص در مورد مسئله حمایت از کشاورزی از طرف آمریکا ، اروپا و ژاپن می باشد. اما همزمان نیازمند رهبری واقعی از سوی کشورهای در حال توسعه و به خصوص کشورهای قوی در حال توسعه است که از جهانی سازی سود برده اند. آزاد سازی تجارت در آینده برای خدمات و محصولات صنعتی به میزان زیادی به نفع کشورهای در حال توسعه می باشد اما رهبران آنها باید مردم خود را آگاه کرده و راه درستی برای کمک به کسانی پیدا کنند که در طول این تعدیلات دچار زیان موقتی شده اند.

نظریات بیان شده در این مقاله بیانگر دیدگاه یا سیاست های دولت آمریکا ، بانک جهانی و یا کشورهای عضو نیست.