18 ژوئيه 2008

افتتاح اولین شعبۀ بانک پیشگام در وام های خرد در ایالات متحده

بانگ گرامین می گوید آمریکاییان فقیر از وام های کوچک تجاری سود می برند

برتون بولاگ
گزارشگر ویژه

نیویورک- بانک گرامین که با تأمین وام های کوچک تجاری موجب بهبود وضع زندگی افراد فقیر در بنگلادش بوده و به همین مناسبت هم مورد تحسین قرار گرفته، کار خود را در ایالات متحده  آغاز نموده است.

این اولین بار است که این بانک برنامۀ وام های خرد را در یک کشور پیشرفته به فقرا ارائه می دهد.

اولین شعبۀ گرامین در آمریکا در محلۀ مهاجر نشین جکسون هایتز نیویورک و در منطقۀ کویینز است که مهاجران تازه وارد از هند و آفریقا با جوامع جاافتاده تر آمریکایی لاتین، تلفیق می شوند. این محله در ده مایلی وال استریت، مرکز مالی جهانی قرار دارد که در آسمان خراش های شیشه ای آن، هر روزه میلیارد ها دلار پول معامله شده ونقل و انتقال می یابد.

گرامین از طریق یک دفتر تنگ و شلوغ واقع در یک مرکز تجاری که در کنارش یک فروشگاه ساری های هندی و فروشگاهی که ویدئو های آسیای جنوبی عرضه می کند، قرار گرفته، وام های 500 تا 3000 دلاری در اختیار تقاضاکنندگان قرار می دهد.

این وام ها برای کمک به وام گیرندگان در راه اندازی کسب وکار های کوچک است. آن ها از اقداماتی از قبیل تولید غذای خانگی، فروش لباس، خیاطی و نظافت کاری حمایت می کنند.

در یک روز چهارشنبه بعداز ظهر، یک زن میانسال با موهای کوتاه بور رنگ کرده که بیست سال قبل از پرو آمده است، برای دریافت وام 2000 دلاری خود به بانک گرامین مراجعه کرد. استر که نخواست نام خانوادگی خودش را فاش کند، این پول را برای خرید زیورآلات قرض می کرد تا آن را در سالن های زیبایی به فروش برساند.

با این که او پنج روزدرهفته کار می کند و به نظافت فروشگاه ها می پردازد، اما نمی تواند دخل و خرج خود را یکی کند. او گفت، من باید یک درآمد اضافی داشته باشم. قیمت شیر، غذا، گاز و همه چیز دیگر، بالاتر می رود.

گرامین امیدوار است کاروکاسبی وام گیرندگان بیش از حقوق مختصری که در ماه می گیرند،  برای آن ها درآمد زا باشد به قدری که حتی کارمندانی هم برای خود استخدام کنند.

استر دقیقا ً از آن دسته وام گیرندگانی است که این بانک قصد دارد به آن ها کمک کند: کارگران فقیر، بویژه زنان، زیرا این بانک دریافته که زنان درآمد خود را به کمک به خانواده اختصاص می دهند و در مورد گرفتن وام، از مردان معتبر تر هستند. گرامین تخمین می زند که 28 میلیون آدم فقیر در آمریکا وجود دارد که دارای حساب بانکی یا سابقۀ اعتباری نیستند. نتیجتا ً بانک های بزرگتر به آن ها وام نمی دهند.

هنگامی که این قبیل افراد مجبور به قرض کردن پول می شوند، اجبارا ً به بانک های کارگشایی یا مغازه های گرویی و یا وام دهندگان طمعکار دیگر مراجعه می کنند که به گفتۀ گرامین، از آن ها سالانه 300 تا 400 در صد بهره  مبلغی را که وام گرفته اند، طلب می کنند.

گرامین سالانه 15 درصد برای وام هایی که در اختیار قرار می دهد، و غالب آن ها یک ساله مستهلک می شوند، بهره دریافت می کند. مثلا ً کسی که 3000 دلار از بانک گرامین وام می گیرد، بازپرداخت آن را از قرار هفته ای 66 دلار (60 دلار از مبلغ اصلی وام و 6 دلار هم بهره آن) باید بپردازد. بانک از وام گیرندگان می خواهد که یک حساب پس انداز باز کرده و هفته ای 2 دلار پس انداز کنند.

فشار همردیفان

برخلاف غالب وام دهندگان، گرامین برای دراختیار قرار دادن وام، درخواست سابقۀ اعتباری یا وثیقه – دارایی که در صورت بازپرداخت نشدن وام به بانک تعلق می گیرد – نمی کند. در عوض، با ادامۀ همان شیوه ای که در بنگلادش هم اجرا می شود، گرامین از وام گیرندگان می خواهد که با چهار وام گیرندۀ دیگر گروهی تشکیل دهند. این گروه ها هر هفته با یکی از نمایندگان بانک ملاقات می کنند، و هر یک از وام گیرندگان، مبلغ بازپرداخت خود را در حضور دیگران تسلیم نمایندۀ بانک می کند. این اعضا، مسئول بازپرداخت افراد دیگر نیستند، اماسایر همردیفان گروه به بقیه فشار آورده و از آن ها حمایت می کند.

نتایج اولیه نشان می دهد که این رویکرد مؤثر واقع شده است. دفتر واقع در کویینز در ماه ژانویه کار وام دادن خود را آغاز کرد. شش ماه بعد، 300 وام گیرنده به آن مراجعه کردند و به گفتۀ ه. آ. شهنواز، مدیر این شعبه،هیچ کس در بازپرداخت وام خود عقب نیست.

وام گیرندگان واجد شرایط باید به طور قانونی در ایالات متحده ساکن بوده  و درآمدی پایین تر از خط فقر داشته باشند. (خط فقر در سال 2007 برابر با درآمد سالانه 21,201 دلار برای یک خانوادۀ چهار نفره بوده است.)

گرامین گزارش می دهد سخت ترین مرحلۀ کار، پیدا کردن اولین گروه وام گیرندگان بود. نمایندگان چهارگانۀ این شعبه با زیر پا گذاشتن خیابان ها، قطار های زیرزمینی و لباسشویی ها، خدمات وام دهی خود را به مردم معرفی می کردند.

کریستوفر دول، فرزند مهاجرانی از هاییتی که دو سال قبل از دانشگاه کلمبیا فارغ التحصیل شده است، گفت، مردم غالبا ً فکر می کنند که این یک حقه است. او هنگامی که کار خود در یک بانک سرمایه گذاری را برای آغاز کار در گرامین ترک کرد، حقوقش 50 درصد کاهش یافت. دول می گفت افراد وام گیرنده از او سئوال می کردند،"چرا آن قدر به خودت زحمت داده ای تا بیایی با من صحبت کنی اگر شرکت شما بهره های به این کمی می گیرد؟"

به هر جهت، با انتشار نام این بانک، مخصوصا ً در جوامع مهاجر نشین، مردم بیشتر علاقمند شده اند.

بانک گرامین در سال 1983 توسط محمد یونس، استاد اقتصاد در دانشگاه چیتاگونگ، بنیانگذاری شد و در بنگلادش رشد قابل ملاحظه ای یافته است، و شعباتی دارد که به اموری از  تلفن های دستی گرفته، تا تأمین آب آشامیدنی سالم برای بیمارستان ها و میلیون ها تن از مردم فقیر می پردازد.

این بانک که به میزان 98 درصد استهلاک وام های خود از سوی مردمان فقیر مباهات می کند، تبدیل به الگویی در بسیاری از نقاط جهان شده است. در سال 2006، یونس و بانک گرامین موفق به دریافت جایزۀ صلح نوبل گشتند.

بانک گرامین و شرکت های وابسته به آن، برخلاف بسیاری از برنامه های مبارزه با فقر، شرکت هایی به لحاظ مالی، خود کفا و انتفاعی هستند. یونس توضیح داد، آن چه گرامین را از مؤسسات مشابه آن متمایز می کند این است که گرامین یک مؤسسۀ اقتصادی اجتماعی است که هدف نهایی آن بالابردن میزان سود نمی باشد، بلکه هدف آن، ارتقای سطح خدمت به مردم فقیر است.

امروزه تقریبا ً 220 برنامۀ وام خرد در ایالات متحده وجود دارد، و تعداد اندکی از آن ها از رویکرد گروه بندی وام گیرندگان، مطابق برنامه های گرامین استفاده می کنند. گرامین درصدد است قبل از توسعه به سایر مناطق در ایالات متحده، شعبات دیگری در نیویورک و یکی دیگر از شهر های آمریکا که هنوز تعیین نشده، افتتاح نماید.