08 اوت 2008

قیمت بالای نفت خبر از دورۀ کمبود منابع می دهد

درخواست افزایش تولید تأثیر محدودی دارد

آندرز زوانیکی
Staff Writer

واشنگتن- افراد بدبین می گویند دورۀ آخرالزمان برای انرژی فرا رسیده است. در واقع این دوره چند سال پیش فرارسیده بود، یعنی زمانی که تولید نفت به حد اکثر میزان خود رسیده و به نام دوران اوج نفت معروف شد. میزان تولید از آن زمان رو به کاهش گذاشته است. بدبینان معتقدند که همین روند، با عواقب ناگواری که برای اقتصاد جهان دارد، تسریع نیز خواهد شد.

اما اغلب اقتصاددانان در زمینۀ انرژی، بهای اندکی به این پیشگویی های پرحرارت می دهند.

نظریۀ اوج نفت موضوعی پرجنجال است، و یکی از مهمترین دلایل آن فقدان اطلاعات موثق در مورد بازار نفت می باشد. در حالی که بعضی معتقد هستند اوج تولید نفت تا قبل از سال 2020 محتمل نیست، بقیه ادعا می کنند که هم اکنون در این مرحله قرار داریم و یا این که به زودی فرا خواهد رسید.

اما به غیر از مسئلۀ تعیین زمان دقیق اوج تولید نفت، کارشناسان درمورد این که زمان به دست آمدن نفت آسان، و سوحت حمل و نقل ارزان سپری شده، هم عقیده هستند.

میشل فاس، رییس مرکز اقتصاد انرژی دانشگاه تگزاس در آستین[1]، به America.gov اظهار داشت که در بلند و میان مدت، عرضۀ نفت کمتر از تقاضا خواهد شد و این امر موجب بالا ماندن قیمت ها می شود. و اکثر کارشناسان انرژی در این مورد توافق دارند.

بحران نفت در سال 2008: بدون حس آشنایی قبلی

وضعیت فعلی به طور گول زننده ای به بحران نفت دهۀ 1970 شباهت دارد. اما این بار، مسائل مشخص تر و طولانی مدت تری نسبت به رویداد های سیاسی سال 1973 ، مانند تحریم تولید نفت از سوی کشور های عرب، پشت بالا رفتن قیمت هاست ، نه فقط رویدادهای سیاسی. سقوط ارزش دلار – ارزی که در همه جای جهان نفت طبق آن قیمت گذاری می شود – و سوءاستفاده های مالی، در بالا رفتن اخیر قیمت ها مؤثر بوده است. اما غالب کارشناسان معتقد هستند که علت اصلی، عدم تطابق عرضه با تقاضا است که به دلیل شکوفایی بازار های چین و هند، افزایش قابل توجهی یافته است.

به گفتۀ ادارۀ اطلاعات انرژی آمریکا[2]  ، در جهان نفت به اندازۀ کافی برای برآوردن نیاز ها، حدااقل تا سال 2030 وجود دارد (پیش بینی های این اداره از این سال فراتر نمی رود). عربستان سعودی دارای بزرگترین منابع تأیید شده در جهان است. طبق یک برآورد تقریبی، حجم تولید آیندۀ آن از 12,5 میلیون بشکه در روز قرار است تا پایان سال 2008، به 23 میلیون بشکه در روز برسد . عراق دارای دومین بزرگترین منبع نفت تأیید شده است و ممکن است حجم تولید خود را به سه برابر میزان فعلی افزایش دهد. منابع نفتی دست نخورده هنوز در جهان وجود دارد، مانند کرانه های برزیل، غرب آفریقا و آب های کم عمق آمریکا، یعنی مناطق  دور تر از سواحل اقیانوس های آتلانتیک و پاسیفیک، و همین طور خلیج مکزیک.

اما اکتشافات تازه به ندرت صورت گرفته است، و علیرغم این که در آینده نمی توان از آن ها صرف نظر کرد، اما اقدام در این زمینه احتمال ضعیفی دارد. در عین حال، تولید نفت حوزه های قدیمی یا در حال کاهش است (دریای شمال و مکزیک) و یا ثابت مانده و پیشرفتی ندارد (روسیه و ونزوئلا).

 هنوز ذخایر گسترده ای از نفت غیر متعارف وجود دارد، یعنی نفت حاوی قطران ( نوعی نفت غلیظ و چسبنده که آمیخته به آب، ماسه و خاک رس است) و پلمه سنگ (سنگی دارای نسوج محکم از جنس ترکیبات شیمیایی آلی).  EIA پیش بینی می کند که نفت غیرمتعارف 9 درصد از 20 درصد مقدار نفت عرضه شدۀ جهان در سال 2030 را تشکیل خواهد داد. تولید سوخت زیستی هم به طور قابل ملاحظه ای افزایش پیدا خواهد کرد. اما استخراج نفت غیر متعارف پر هزینه و وقت گیر است و علاوه بر این، به صرف انرژی زیادی نیز احتیاج دارد و آلایندۀ محیط زیست نیز می باشد، از طرف دیگر، تولید سوخت های زیستی موجب افزایش قیمت مواد غذایی گشته است.

چشم جهان به ریاض دوخته شده

تا جایی که به آیندۀ نزدیک مربوط می شود، عربستان سعودی تنها کشوری است که دارای حجم قابل توجهی از نفت متعارف می باشد. با این حال، میزان افزایش تولید آن برای برآوردن تقاضای جهانی، 2 درصد نسبت به 15 درصد سال در1988 کاهش یافته است.

کارشناسان می گویند، این یکی از دلایل بی تأثیر بودن درخواست کشور های صنعتی در افزایش تولید نفت است.

به عقیدۀ جان داچ از انستیتو تکنولوژی ماساچوست[3]، دیگر دلیل آن سود های کلانی است که نصیب کشور های تولید کنندۀ نفت می گردد. او به America.gov اظهار داشت، سود این کشور ها از مقدار  پولی که برای سرمایه گذاری در برنامه های ملی خود به آن نیاز دارند، فرا تر می رود.

استیو اندروز، بنیانگذار مشترک گروه پژوهشی غیر انتفاعی کانون مطالعات حدنصاب نفت و گاز-آمریکا اظهار داشت، استخراج نفت بیشتر ظرف مدتی کم، همیشه هم به نفع کشور های نفت خیز نیست. این امر ممکن است مانع از تلاش آن ها برای ایجاد تحولات اقتصادی و ادارۀ منابع خود و اندیشیدن به رفاه نسل های آینده در کشورشان بشود.

در رسانه ها و کنگرۀ آمریکا به سعودی ها انتقاد شده است که اقدامی در جهت افزایش تولید نفت خود نکرده اند. فاس گفت اما آن ها در پشت صحنه تلاش زیادی برای وارد کردن نفت بیشتری به بازار نموده اند. تولید کنندگان نفت می دانند که باید با احتیاط  گام بردارند، زیرا زمانی می رسد که قیمت های بالای نفت ممکن است مصرف کنندگان را به استفاده از سوخت های جایگزین و ذخیره سازی وادارد، و به این ترتیب تقاضا برای نفت کاهش یافته و موجب سقوط بی رویۀ قیمت ها می شود.