21 اوت 2008

مهار کردن خلاقيت‌ها براي رشد اقتصادي حياتي است

مركزي واقع در واشنگتن راههاي پرورش نوآوري را آموزش مي‌دهد.

فيليپ كوراتا
Staff Writer

واشنگتن - به عقيدۀ يك پژوهشگر مقیم واشنگتن، كشورهاي در حال توسعه‌اي كه شهروندان را قادر مي‌سازند از فعاليت خلاقانه و نوآورانۀ خود نفع مالي ببرند، بر فقر غلبه خواهند كرد.

ميخائيل ريان[1]، مدير "مركز اقتصاد خلاقانه و نوآورانه" (CIEC)[2]، گفت كه اگر خالقان آثار قادر باشند از طريق آثار خلق شده پولی به دست بياورند، داروهايي حياتبخش ساخته خواهند شد، فيلمهايي بياد ماندني‌ توليد خواهند شد، و كتابهاي ارزشمندي به نگارش درخواهند آمد. 

مركز CIEC در این زمينه‌ي كه كشورهاي در حال توسعه چگونه مي‌توانند قدرتهاي فكري مردمشان را در جهت ارتقاي سطح زندگي مهار کنند، تحقيق مي‌كند و آموزش مي‌دهد.

ريان در مصاحبه‌ي اخيرش با America.gov گفت: "در حين نگارش كتابم با عنوان "ديپلماسي دانش: رقابت جهاني و سياستهاي مالكيت فكري[3]" در سالهاي دهه‌ي 1990، به اين نتيجه رسيدم كه دانش و فناوري عناصر كليديِ رشد اقتصادي هستند".

از نظر ريان، معيار سنجش ثروت دیگر تعداد كارخانه‌ها، دودکش ها و خطوط مونتاژ كه بر نیروی كار با مهارت پائين متكي است، نیست. به جاي آن، صنايعِ" استوار بر دانش"، كه به افرادي با مهارت و استعداد بالا براي آفرینندگی، توسعه و توليد نيازمند است، در حال تبديل شدن به محركهاي رشد اقتصادي هستندد.

ريان پس از يك دهه چانه‌زني در محافل علمي، دولتي و تجاري ، بودجه‌ي مورد نياز را براي گشايش مركز CIEC در سال 2006، به عنوان بخشي از دانشكده حقوق دانشگاه جورج واشنگتن در شهر واشنگتن، تأمین کرد. ريان و همكارانش یک رشته برنامۀ آموزشي‌ در جهت ارتقاء نوآوري زيست‌پزشكي در اردن و برزيل، ساختن فيلم در هند، و اقدامات بهداشتي و كشاورزي در آفريقا طرح کرده اند كه اينها فقط چند مورد از فعاليتهاي اين مركز را در سراسر جهان تشکیل می دهند.

ريان نقش اقناع کننده ای در اصلاح اين پندار رایج در كشورهاي در حال توسعه كه حمایت از مالكيت معنوي راهي برای غنی شدن كشورهاي صنعتي به ضرر كشورهاي فقير است ايفا مي‌کند. كشورهايي كه به سرقت علمي و ادبي مشغولند غالباً مي‌گويند كه حق دارند چنين كاري را انجام دهند چون آنقدر فقير هستند كه نمي‌توانند توليدات را به قيمتي كه توسط توليدكنندگان تعيين مي‌شوند خريداري کنند. 

مركز CIEC معتقد است كه اين ديدگاه تا اندازه‌اي صحيح اما كوته بينانه و  مخرّب است.

ريان با مثال زدن اردن نشان مي‌دهد كه اگر كشوري دست از سرقت علمي و ادبي بردارد و حمایت از مالكيت فكري را بپذيرد، چه اتفاقي مي‌افتد. وي از تجربه‌ي مشاوره دادن به دولت اردن از سال 1998 تا 1999، يعني زماني كه اين كشور قوانين مالكيت معنوی خود را تدوین کرد، سخن مي‌گويد. اين قوانين به مهیا شدن زمينۀ پيوستن اردن به سازمان تجارت جهاني و امضای  موافقتنامه‌ي تجارت آزاد با آمريكا کمک کرد.

ريان اظهار داشت كه در سال 1998، درآمد سرانۀ اردن 1500 دلار  و يك سوم اقتصاد اردن به كمكهاي خارجي متكي بود. امروزه، درآمد سرانه‌ي اردن نزديك به 5000 دلار است و اقتصاد اين كشور در فضاي صنايع مبتني بر دانش در حال پيشرفت است.

حركت در جهت حمایت از مالكيت فكري، بدون هزينه كردن بخش داروييِ قديمي، كه خارج از حيطۀ قوانين بين‌المللي ثبت اختراعات فعاليت داشت، به دست نيامد. وي گفت: " در قديم، اردن داروهايي را كه تحت قوانين ثبت اختراعات قرار داشتند، دوباره توليد مي‌کرد و با سودهاي كلاني مي‌فروخت".

ريان گفت اما مزاياي رفع سرقت علمي و ادبي بيشتر از ضررهاي آن بوده است. امروزه بخش دارويي كشور اردن با توليدكنندگان بين‌المللي دارو كه مايلند محصولات خود را در بازار اردن عرضه بدارند همكاري مي‌كند چون  آنهااطمينان دارند فرمولهايشان دزديده نمي‌شود. اردن، يك بخش دارويي  در حال رشد را براي خودش توسعه داده است، بخشي كه داروها را مي‌سازد و آنها را در كشورهاي خارجي تحت امتياز اردن به فروش مي‌رساند.

ريان گفت: " از منابع درآمدزا، يكي از مشتقات آسپرين است كه براي معده ملایم تر از آسپرين قديمي است. اين محصول تحت امتياز در اروپا فروخته مي‌شود. اردن همچنين از حق ساختن داروهاي معروف به "جنریک" برخوردار است.

حمایت از مالكيت فكري در اردن اين كشور را به مركز خاورميانه‌اي سیاحتگری پزشكي تبديل کرده است به این معنی كه مردم منطقه به منظور معالجات پزشكي پيشرفته، با هزينه‌اي كمتر از اروپا و آمريكا، به آنجا مسافرت مي كنند.

پديده‌ي مشابهي در بخش فناوري اطلاعات اردن رخ داده است. بخش فناوري اطلاعات اردن ديگر به سرقت، بازتوليد و فروش نرم‌افزارها دست نمي‌زند بلكه در حال حاضر در توسعۀ نرم‌افزاريِ مرتبط با نيازهاي جهان عرب زبان، پيشرو است. اين بخش توانسته است سرمايه‌هايي را از شركتهاي آمريكايي مانند شركت مايكروسافت، شركت اينتل و شركت سيستمهاي سيسكو، جذب کند.

ريان و مركز CIEC مشغول تهیۀ طرحهايي براي انتقال تجربۀ اردن به ديگر كشورها هستند. در بسياري از كشورهاي آفريقايي، اين فعاليت شامل عرضۀ داروهاي آنتي رتروويرال (anti-retroviral)  با قيمتي مناسب به افراد مبتلا به ايدز و در عين حال توسعۀ صنايع دارويي محلي است.

در برزيل مركز CIEC كمك مي‌كند تا براي شركتهاي دارويي اين انگيزه را ايجاد کند كه از ثروت دارويي ذخيره شده در جنگلهاي آمازون بهره بردارند. بعد از آنكه برزيل قوانين مالكيت معنوی را در اواخر سالهاي دهه‌ي 1990 به اجرا گذاشت، يك شركت دارويي برزيلی به نام آچه(Ache)  اولين محصول زيست‌پزشكي تحت قوانين ثبت اختراعات را از منابع طبيعي توليد کرد و آن  يك پُماد ضد التهاب بود. اين پُماد براي بازيكنان حرفه‌اي فوتبال، ورزشكاران آخر هفته و پزشكان، يك التيام دهنده‌ي فوري بود.

به گفتۀ ریان، شركت آچه و شركايش با روحیه ای که در نتیجۀ موفقيت اين پماد یافته اند، در حال ساختن داروهايي براي اضطراب، بیمار ی قند، فشار خون بالا، بيماري كبد و ناهنجاريهاي خواب هستند.