19 سپتامبر 2008
شفادهندگان ناواهو و طرح های ماسه ای سنن قبیله را زنده نگه می دارند
آیین های معنوی احیا کنندۀ تعادل و هماهنگی
واشنگتن- مردمان ناواهو که ساکن جنوب غربی ایالات متحده هستند، دومین قبیلۀ بزرگ بومیان آمریکا را تشکیل می دهند. آن ها وارث یکی از غنی ترین میراث های فرهنگی می باشند که بر آداب و سنن شفاهی متمرکز است و از صدها سال پیش، سینه به سینه منتقل شده است. باور های معنوی این قبیله، که به مجموعۀ آن راه ناواهو اطلاق می شود، بر اهمیت و حفظ توازن و هماهنگی با طبیعت تأکید دارد.
به گفتۀ رابرت جانسون، کارشناس فرهنگ ناواهو در موزۀ ملی ناواهو واقع در ویندوراک، آریزونا، مراسم مقدسی که توسط شفادهندگان قبیله به اجرا درمی آید، در تداوم راه زندگی ناواهو جنبۀ حیاتی دارد. این مراسم به دلایل گوناگون از جمله برای بهبود جسمی یا ذهنی فردی مریض احوال، و یا برای مشخص کردن نقطۀ عطفی با اهمیت در زندگی یک فرد به اجرا درمی آید. اما در این میان دو چیز به طور ثابت ومداوم باقی می مانند: سرود های مقدس ریتم دار و پدید آوردن طرح های هندسی با ماسه که در آیین های ناواهو معمولا ً به چشم می خورد.
هر چند مناطق محافظت شدۀ ناواهو – سرزمین نیمه مستقلی که در شمال شرق آریزونا، جنوب شرق یوتا، و شمال غرب نیومکزیکو واقع است – دارای جمعیتی حدود 300,000 تن است، اما تنها مشتی از افراد قبیله از آموزش های لازم جهت کسب قابلیت های درمانگری برخوردار هستند. جانسون به America.gov اظهار داشت، تعداد افراد با قابلیت های درمانگری در سال های اخیر به طور چشمگیری کاهش یافته است، و این جای نگرانی دارد.
برای معکوس نمودن این روند، ریش سفیدان قبیله در سال 2002 به برگزاری برنامۀ کارآموزی دست زدند، که هدف از آن عضوگیری از میان جوانان ناواهو برای آموختن مراسمی بود که از سوی شفادهندگان سنتی به اجرا در می آمد. جانسون گفت، وارد شدن به آیین های پیچیدۀ قبیله، فرایندی طولانی دارد، و یک عمر به طول می کشد. با این که بعضی از کارآموزان این برنامه اکنون تبدیل به افرادی با قابلیت های کامل درمانگری گشته اند، اما بسیاری از جوانان قبیله برای پیدا کردن شغل و دست یافتن به مدارک دانشگاهی، قبیله را ترک می کنند. آن ها در پی دست یافتن به رؤیای آمریکایی و موفقیت های شغلی و خرید خانه، به شهر های بزرگ و شهر های مرزی نقل مکان می کنند.
مراسم کهن راه زندگی ناواهو
افراد دارای قابیلت های شفابخشی در قبیلۀ ناواهو (که به زبان ناواهو به آن ها هاتالی گفته می شود)، نه تنها شفادهنده هستند، بلکه نقش تاریخ نگاران را نیز ایفا می کنند، زیرا به سنن قبیله و اسطوره شناسی آن نیز آشنایی دارند. جانسون گفت، کمبود شفادهندگان منجر به از بین رفتن بعضی از پیچیده ترین مراسم گشته است، اما هنوز تعداد آن ها برای اجرای مراسم چهارگانۀ عمده به اندازۀ کافیست، این مراسم ستون فقرات راه زندگی ناواهو را تشکیل می دهند، و همین طور مراسم دعای خیر که حسن ختام هر یک از آیین هاست.
مراسم چهارگانه عبارتند از راه قلۀ کوه و مراسم پدربزرگ (رویداد های نه روزه که در زمستان به اجرا درمی آید)، راه دشمن (مراسمی که چهار یا دو روز در تابستان اجرا می شود)، و آخر، راه نورانی یا راه باد بزرگ (رویدادی که پنج روز یا دو روز به طول می انجامد و در تمام سال می تواند به اجرا درآید). جانسون توضیح می دهد، طرح های ماسه ای در مراسم زمستانی و مراسمی که در طول سال اجرا می شوند، به کار می آیند، اما در راه دشمن از آن ها استفاده نمی شود.
این مراسم چهارگانه برای پرداختن به عدم توازن و ناآرامی های مختلف به کار می آیند، اما راه دشمن دارای عملکردی تخصصی تر است. یکی از آیین های کهن، برای دعای خیر در حق جنگجویانی به اجرا در می آمد که از نبرد بازمی گشتند، و اکنون برای سربازانی که از جنگ در عراق و افغانستان برمی گردند اجرا می شود، مخصوصا ً در مواقعی که این افراد دچار آسیب های روانی بعد از جنگ می شوند. به طور کلی برای دفع بیماری ناشی از تماس با افراد غریبۀ دشمن هم مورد استفاده قرار می گیرد.
جانسون گفت، وقتی شخصی بیمار می شود، کسی که تشخیص بیماری را می دهد، نوع آیینی که باید به اجرا درآید را نیز مشخص می کند . گاهی تشخیص طبی با همان فرد شفادهنده است که مراسم را اجرا می کند، اما همیشه این طور نیست. هرچند بسیاری از مردم قبیلۀ ناواهو طبق دستورات شفادهنده عمل می کنند، اما بعضی دیگر بیمارستان های مدرن موجود در منطقۀ حفاظت شده را ترجیح می دهند، و بعضی هم از هر دو شیوۀ پزشکی مدرن و دستورات ناواهو برای بهبودی و سلامت خود استفاده می کنند.
طرح های ماسه ای پرکار و تودرتو که غالبا ً همراه با آیین های سنتی هستند، بازتاب تأکید راه ناواهو بر توازن و هماهنگی می باشند. تصاویر – که ترکیبی از ماسۀ رنگی است – بر حسب مراسمی که به اجرا درمی آید، متغیر هستند، اما نقش هایی بیشتر از بقیه تکرار می شوند. چهار پدیدۀ متقارن، نماد چهار جهت اصلی هستند (شمال، جنوب، مشرق و مغرب)، و تصاویر مقدس ( که در اسطوره شناسی ناواهو به آن ها قدیسین می گویند) برای طلب دعای خیر آورده می شوند( سرهای گرد نشانگر خدایان مرد و سرهای چهارگوش نشانگر خدایان زن هستند). نماد هایی از قبیل گیاهان وحیوانات بر رابطۀ نزدیک ناواهو با دنیای طبیعت تأکید دارند.
احیای زمان حال توسط گذشته
طرح های ماسه ای به دلیل نقش با اهمیت خود از هر گونه ناپاکی حفظ می شوند، به همین جهت، به محض اتمام یکی از مراسم ناواهو، این طرح ها از میان برده می شوند. با این حال، هنرمندان ناواهو با ایجاد طرح های ثابت امرا معاش می کنند؛ آن ها عمدا ً یک یا چند نکتۀ جزئی این طرح ها را تغییر می دهند به طوری که تصورات اصلی ناواهو هرگز در برابر دیدگان اجانب قرار نمی گیرد. این طرح های ماسه ای تغییر یافته از آثار مورد علاقۀ کلکسیونر ها هستند و به قیمت صد ها دلار در گالری ها یا فروشگاه های موزه به فروش می رسند.
همان طور که طرح های ماسه ای مقدس تلقی می شوند، جنبه های دیگر آیین های ناواهو هم دارای تقدس هستند. قبل از برگزار شدن مراسم شفا، بیمار باید طی حمامی که عرق او را درمی آورد، از سموم بدن خود خلاص شود. جانسون گفت، اول باید خود را تزکیه کنند. این فرایند معمولا ً نصف روز به طول می انجامد.
دیگر آیین های ناواهو که مربوط به مهمترین رخداد های زندگی انسان هستند، غالبا ً با شادی همراه می باشند. به عنوان مثال، برای زنان باردار در ماه هشتم حاملگی مراسم راه رحمت برگزار می شود که از آن ها در هنگام وضع حمل محافظت کند و تولد نوزاد را با سلامتی قرین سازد. جانسون گفت، اوان کودکی را نیز جشن می گیرند: شفادهندگان ناواهو معمولا ً مراسمی برای اولین خندۀ نوزاد و اولین جای پای او ، هنگام آغاز به راه رفتن برگزار می کنند. مراسم تکلیف – که برای پسران و دختران متفاوت است – زمانی برگزار می شود که این نوجوانان به 12 یا 13 سالگی رسیده باشند.
جانسون گفت، میان 16 تا 18 سال، برای ناواهو های جوان مراسم بلوغ به اجرا درمی آید. او اضافه کرد، وقتی زوج ها با یک دیگر ازدواج می کنند، مراسم سنتی عقد توسط یکی از افراد دارای موقعیت ممتاز اجتماعی از خانوادۀ زن اجرا می شود.
راه ناواهو به چهار مرحله در زندگی اعتقاد دارد: کودکی، بلوغ، بزرگسال، و سالخوردگی. آیینی برای مرگ در فرهنگ ناواهو وجود ندارد، اما اعتقاد آن ها به مفهوم حیات بعد از مرگ ، به سایر ادیان و جوامع شبیه است. به گفتۀ یونیس کان، که در بایگانی موزۀ ملی ناواهو مشغول به کار است، "ما اعتقاد داریم که روحمان بعدا ً به ارواح پیشینیانمان می پیوندد."
ناواهو های امروز، به عنوان وارثان فرهنگی منحصر به فرد، در حال کنار آمدن با مقتضیات زندگی مدرن هستند و در عین حال کوشش می کنند سنن قابل ستایش خود را نیز حفظ کنند. جانسون گفت، بسیاری از مردم در طول هفته در شهر های مرزی مناطق حفاظت شده کار می کنند. در تعطیلات آخر هفته به مناطق حفاظت شده باز می گردند و خود را به فرهنگ قبیله می سپارند. برای اعضای قبیله، عمل به راه ناواهو به منزلۀ تحکیم هویت آن هاست – و به یک رشته اصول معنوی تداوم می بخشد، اصولی که نه تنها اجداد آن ها را حفظ کرد، بلکه راهنمایی هم برای نسل های آینده خواهد بود.
برای اطلاعات بیشتر پیرامون فرهنگ بومی آمریکا به پیوند زیر مراجعه کنید.
http://www.america.gov/st/diversity-english/2007/December/20071220085040IHecuoR0.4121363.html
