15 سپتامبر 2009

مناقشه ای ماندگار، هشداری همچنان پا بر جا

(© AP Images)

(مقالۀ زیر برگرفته از انتشارات وزارت امور خارجه است، راشل کارسون)

مناقشه ای ماندگار، هشداری همچنان پا بر جا

نوشتۀ مِی بِرِنباوم

امروزه شاید گروه اندکی آن کتاب غیرداستانی پرفروشی را که در سال 1962 به چاپ رسید، با وجود تمامی جار وجنجال هایی که دربارۀ آن وجود داشت به یاد داشته باشند. آن کتاب، راهنمایی در مورد رژیم غذایی با عنوان کالری ها به حساب نمی آیند، بیش از دو میلیون نسخه فروش رفت. پنج سال بعد، نویسندۀ کتاب، هرمان تالر، در کمال شگفتی به دلیل ادعاهای اثبات نشده ای دربارۀ کارآیی کپسول های روغن کاژیره در کاهش تأثیرات کالری جذب شده از طریق مواد بدون هیدرات کربن، به جرم تخلف پستی، تخلف دارویی و توطئه متهم شد.

کتاب غیرداستانی دیگری که در همان سال به چاپ رسید، با این که به اندازۀ کتاب مذکور فروش نداشت، تأثیری ماندگارتر از خود به جای گذاشت. عنوان این کتاب، بهار خاموش، امروزه نیز نامی آشنا است و نویسندۀ آن که در سال 1962 نویسنده ای معتبر با کتاب هایی پرفروش بود، همچنان و 43 سال پس از مرگ، نامی آشنا در تمامی خانه ها است. از میان تأثیرات مهم این کتاب، می توان به افزایش دغدغۀ عمومی نسبت به آثار زیست محیطی سوء استفاده از آفت کش ها اشاره کرد که موجب تشدید مخالفت ها با یک نوع خاص از آفت کش ها -- هیدروکربن کلرینۀ دِ. دِ. ت. -- و نیز در ابعاد وسیع تر، تقویت و پویایی بیشتر جنبش محیط زیستی شد.

پیام اصلی این کتاب -- که اتکای بیش از حد به یک راهبرد خاص کنترل آفت می تواند دارای آثار منفی زیست محیطی باشد -- چندان جدید و ابتکاری نبود. در حقیقت، در جراید حشره شناسی آن زمان به این موضوع اشاره شده بود. ولی کارسون، که نویسنده ای خلاق و مبتکر بود، این دیدگاه را به گونه ای توضیح داد که درک -- و مهم تر از آن، احساس آن -- برای عموم مردم ساده تر بود. وی توضیح داد که اسپری کردن مواد شیمایی برای از بین بردن حشرات یا دیگر گونه های هدف، به مرگ پرندگان و گونه های دیگر نیز منجر می شود، در حالی که گونه های هدف نسبت به این مواد مقاوم می شوند. آفت کش ها، با این که برای از بین بردن آفات محصول استفاده می شوند، می توانند دارای اثر معکوس بوده و به آلودگی کرم های خاکی بیانجامند؛ که این کرم ها نیز در صورتی که به مقدار کافی توسط سینه سرخ ها خورده شوند، موجب مرگ این پرندگان می شوند. بدون آواز پرندگان، بهاری خاموش در انتظار ما است.

افکار عمومی سخنان وی را به گوش جان شنید. کمتر از یک سال پس از این که بهار خاموش در سلسله شماره هایی از مجلۀ نیویورکر به چاپ رسید، بیش از 40 لایحه دربارۀ کنترل استفاده از دِ.د. ت. و دیگر حشره کش های آلی سنتِتیک در مجالس قانون گذاری در سراسر ایالات متحده ارائه شد. در سال 1972، هشت سال پس از مرگ کارسون، سازمان تازه تأسیس حفاظت از محیط زیست استفادۀ خانگی از دِ. دِ. ت. را ممنوع اعلام کرد.

پیامی که به درستی درک نشد

بهار خاموش به سرعت به کتابی بحث انگیز تبدیل شد. صنایع تولید آفت کش و دیگر حامیان کنترل شیمیایی آفات بلافاصله با دیدگاهی منفی به انتشار کتاب واکنش نشان دادند. آنان کارسون را دیوانه ای بی مسئولیت خواندند که دیدگاه های افراطی و نمایش انتخابی اش از شواهد علمی، سلامت و رفاه ملت را تهدید می کرد.

حتی امروزه نیز نام راشل کارسون، حامیان آفت کش های شیمیایی را به لرزه در می آورد. اقدام های اخیر جهت استفاده مجدد از دِ. دِ. ت. برای کنترل پشه های ناقل بیماری در بخش های مالاریا زده در آفریقا، بهار خاموش را به مرکز صحنه بازگردانده است. بحث و جدل های حاصله که اغلب به شیوه ای افراطی ارائه می شوند، مناقشه های نیم قرن پیش را به گونه ای مرموز منعکس می کنند.

در کمال تعجب، بسیاری افراد در دوسوی این مناظره ها همچنان پیام اصلی بهار خاموش را به درستی درک نکرده اند. کارسون عاشق پشه ها، یا بطور کلی حشرات، نبود و در حقیقت هیچگاه از منع روش های کنترل شیمیایی حشرات دفاع نمی کرد. وی در صفحۀ 12 کتاب بهار خاموش به روشنی می نویسد: "استدلال من این نیست که حشره کش های شیمیایی نباید هرگز استفاده شوند. سخن من این است که ما مواد شیمیایی سمّی و با قدرت بیولوژیک بالایی را در کمال بی دقتی به دست افرادی سپرده ایم که به تمامی یا تا حدود زیادی از میزان آسیبی که می توانند به طبیعت وارد کنند، نا آگاهند."

در واقع، وی در خصوص کنترل مالاریا، چنین استدلال می کند که کسانی که از دِ. دِ. ت. استفاده می کنند، "باید به کمترین میزانی که می توانند" و نه "تا سر حد ظرفیتشان" این ماده را اسپری کنند.

بهار خاموش رساله ای افراطی در دفاع از بهشتی طبیعی عاری از مواد شیمیایی نبود؛ بلکه، همان گونه که وی در مقاله ای در سال 1963 و در مجلۀ آودوبُن نوشت، درخواستی قانع کننده برای "استفادۀ محتاطانه، انتخابی و هوشمندانه از مواد شیمیایی" محسوب می شد.

این رویکرد "استفادۀ آگاهانه"، امروزه زمینه ساز "مدیریت ترکیبی آفات" (IPM) یا رویکرد رایج برای کنترل انواع مختلف آفات بوده است. همان طور که از نامش پیدا است، IPM انواعی از راهبردهای مفید -- روش های شیمیایی، فرهنگی و زیست شناختی -- را در شکل برنامه ای با امنیت بوم شناختی، پذیرش اجتماعی و توجیه پذیری اقتصادی ترکیب می کند.

پیام کارسون تأکیدی بر میانه روی و تعادل بود. دیدگاه وی به هیچ وجه افراطی نبود -- ریشه های آن در حقیقت به یونان باستان باز می گردد -- ولی باید امروزه در تمامی مباحث فن آوری زیست محیطی مورد توجه قرار گیرد. از این نظر، می توان دیدگاه متعادل وی را در خصوص مناقشه های مداوم و همچنان جنجالی کالری و کنترل وزن نیز به کار برد.

تحقیقات ادامه دارد

در اولین نیم قرن از زمان ظهور بهار خاموش، دانش و آگاهی در مورد آثار سم شناختی و زیست محیطی حشره کش های آلی سنتِتیک افزایش یافته است و بیشتر آن مدیون مطالعاتی است که توسط کارسون و افرادی که پیام وی را دریافتند، آغاز شد. دِ. دِ. ت.، اولین و تقریباً بدنام ترین هیدروکربن های کلرینه، همچنان خبرساز و بحث انگیز باقی مانده است.

آن طور که به نظر می رسد، اثبات روابط سببی بین دِ. دِ. ت. و سرطان که کارسون ادعا کرده بود، تأیید نشد، ولی سرطان هایی که در موردشان عامل مسبب به اثبات رسیده اند، مانند رابطۀ بین سرطان ریه و سیگار، همچنان جزء استثناءها باقی مانده اند. در مورد آثار بوم شناختی، مطالعات حشره شناسی و جانوری، رابطۀ بین قرار گرفتن در معرض دِ. دِ. ت. و ناهنجاری های تولیدمثلی ثابت شده است، با این که دِدت نمی تواند تنها عامل این مسئله باشد؛ آزمایش های جدید و کامل تر نشان داده اند که بسیاری از ترکیبات آلی سَنتِتیک و ترکیبات طبیعی عملکرد غدد درون ریز در انسان را مختل می کنند.

مقاوم شدن حشرات نسبت به دِ. دِ. ت.، یکی از مشکلات اصلی است که کارسون به آن اشاره کرد و اغلب در بررسی های مجدد تئوری وی فراموش می شود، همچنان پس از نیم قرن و حتی در مناطقی که دِ. دِ. ت. برای سال ها مورد استفاده قرار نگرفته، به عنوان مشکل باقی مانده است. این مقاومت می تواند استفاده از دِ. دِ. ت. را بی نتیجه کند، همان گونه که در دورۀ کارسون در مورد گونه های مختلف حشرات اتفاق افتاد. ولی در عین حال، حشرات مقاومت مشابهی نسبت به تقریباً تمامی روش های دیگر کنترل آفات -- حتی کشت نوبتی محصول -- به دست آورده اند. و حتی بعضی از یافته های جدید دربارۀ دِ. دِ. ت. باعث تعدیل دیدگاه ها نسبت به این ماده، به عنوان بدترین آلایندۀ محیط زیست، شده است؛ به طور مثال این ماده در محیط های گرم و مرطوب حاره ای – جایی که استفاده از آن جهت مبارزه با مالاریا به شدت مورد نیاز است -- بسیار سریعتر از حد انتظار تجزیه می شود.

نکته ای که در طول نیم قرن گذشته در مورد دِ. دِ. ت. تغییر نکرده است، قیمت آن است؛ این ماده همچنان ارزان ترین آفت کش موجود در بازار به شمار می رود. میزان نسبتاً پایین تهدید مسمومیت حاد برای پستانداران و قیمت پایین آن، دِ. دِ. ت. را به گزینه ای مناسب برای کنترل حشرات ناقل بیماری در مناطق محروم و مستعد بیماری جهان تبدیل کرده است.

هرگز نمی توان حدس زد راشل کارسون امروزه دربارۀ دانش استفادۀ مجدد از دِ. دِ. ت. در مناطقی که اقدام های کنترل آفات به شدت -- به دلایلی نظیر هزینه، استفادۀ نادرست یا مقاومت آفات -- شکست خورده اند، چÕ نظری داشت. البته می توان تصور کرد که آنچه وی از آن دفاع می کرد، بر بررسی دقیق تمامی شواهدی که در زمان انتشار بهار خاموش، منتشر شده اند، استوار می بود -- در همخوانی کامل با خواسته اش برای "استفادۀ هوشمندانه از مواد شیمیایی". موضع او، هر آنچه که بود، به احتمال زیاد با همان روش موقر و مجاب کننده ای ارائه می شد که [در بهار خاموش] توانست تاریخ را تغییر دهد.

[مِی بِرنباوم رئیس بخش حشره شناسی دانشگاه ایلینویز، اوربانا شَمپین است]