01 جولای 2009

قانون و نظم بازتاب زندگی واقعی است

مصاحبه ای با ریچارد سورن

مجموعۀ تلویزیونی قانون و نظم، 19 سال است که با ارائۀ پیچیدگی اضطراب آور نظام حقوق جنایی  در زندگی واقعی، طرفداران تلویزیونی خود را مجذوب کرده است. در هر یک از بخش های یک ساعتۀ این مجموعه که تماما در نیویورک تهیه شده، ارتکاب جرمی بررسی می شود که معمولا یک قتل است، این پرونده در وهلۀ نخست از دید پلیس مورد تحقیق قرار می گیرد که فرد مظنونی را بازداشت می کند و بعد از  نظر دادستان، که تلاش می کند وارد مذاکرۀ اقرار مصلحتی به جرم شود و یا این که هیئت منصفه را متقاعد به محکوم کردن مجرم نماید. ماجراهای این مجموعه غالبا کار پرونده سازی را مثلا هنگامی به تصویر می کشد که قاضی شواهد تهیه شده از سوی پلیس را به دلیل اشکال قانونی رد می کند. ریچارد سورن قبل از این که به نوشتن و تهیۀ مجموعه قانون و نظم بپردازد دارای 15 سال سابقۀ کار وکالت در پرونده های جنایی بوده است. او با بروس اودیسی ، سردبیر نشریۀ الکترونیکی USA، به صحبت نشسته است. این مصاحبه شمارۀ ژوییۀ 2009 نشریۀ الکترونیکی USA، ساختار محاکمات دارای هیئت منصفه به چاپ می رسد.

سؤال: صحنه های محاکمات، موضوع اصلی فیلم های سینمایی و تلویزیون هستند. فیلم تازۀ روسی از روی 12 مرد خشمگین، یعنی فیلم کلاسیک آمریکایی متعلق به دهۀ 1950 دربارۀ محاکمۀ یک پروندۀ جنایی ساخته شده. چرا موضوع اصلی تعداد زیادی از فیلم های سینمایی و تلویزیونی را محاکمات تشکیل می دهند؟

سورن: چون محل طبیعی شکل گیری یک درام و یک درگیری هستند. مطرح کنندۀ زندگی مردم هستند. در پی آورندۀ داستان های دراماتیک هستند.

س: مجموعه نظم و قانون 19 سال است که از تلویزیون آمریکا پخش می شود. در خارج از کشور هم محبوبیت دارد، حتا در کشورهایی که محاکماتشان بدون حضور هیئت منصفه است، و یا کشورهایی که حکومت قانون در آن وجود ندارد. رمز جذابیت این فیلم چیست؟

سورن: محبوبیت آن به خاطر این است که یک فیلم مستقل 45 دقیقه ای را نشان می دهد. لزومی ندارد که بخش های قبلی آن را دیده باشید یا آن را یک سال یا پنج سال دنبال کرده باشید – می توانید از هر جایی وارد داستان شوید. وقتی این برنامه را تماشا می کنید، نیازی به دانستن آن چه قبلا گذشته ندارید.

ما سعی می کنیم پرونده های جنایی جالب را انتخاب کنیم، و مردم مجذوب جرایمی هستند که افراد پلیس یا دزدان مرتکب می شوند. جرم چیزی است که به هر زبانی ترجمه می شود.

س: شما به عنوان نویسنده، چگونه به صحنه ها رنگ اصالت حقوقی می زنید؟

سورن: من قبل از شغل فعلی ام، 15 سال کار وکالت پرونده های جنایی را به عهده داشتم. چندین وکیل در میان همکارانمان داریم که حالا نویسنده شده اند، و امیدواریم بتوانیم همه چیز را با رعایت اصالت آن ارائه کنیم. بدیهی است که برای گنجاندن یک محاکمۀ واقعی در مدت 10 دقیقه از فیلم، باید با استفاده از نوآوری، راه های کوتاه تری جهت انتقال داستان در پیش بگیریم. برای مثال، گاهی شخص متهم به قتل را در یک مرحله از دادرسی  به اتاق قاضی راه می دهیم، در حالی که در واقعیت، این موضوع فقط در محل دادگاه اتفاق می افتد.

س: فکر نمی کنید  اختیار خلاقانه ای که برای خود قائل می شوید ممکن است دید مردم نسبت به سیستم قضایی را منحرف کند؟

سورن: نه، این طور فکر نمی کنم. من فکر می کنم این برنامه به نوعی به مردم یاد می دهد که طرز کار سیستم حقوق جزایی چگونه است. مردم دربارۀ  حذف جلسات غیر رسمی دادگاه با من حرف می زنند – وقتی قاضی از پذیرفتن مدارک علیه متهم  که با نقض قانون اساسی [آمریکا] جمع آوری شده، خودداری می کند – یعنی مواردی که در مجموعه نظم و قانون با آن آشنا می شوند و قبلا از آن اطلاعی نداشته اند. فکر می کنم در این برنامه، سیستم حقوق جزایی موشکافانه تر از برنامه هایی که سابقا من با آن آشنا بودم، ارائه می شود.

س: وقتی برنامه را تماشا می کنیم، این پیام مکرر را می گیریم که مسائل اخلاقی موجود در هر پرونده بسیار پیچیده هستند و مستلزم انتخاب های دشوار می باشند. این ایده  تا چه اندازه بخشی از ساختار برنامه محسوب می شود؟

سورن: ما می خواهیم بگوییم که در بخش های خوب مجموعۀ نظم و قانون، در قسمت اول فیلم که مربوط به تحقیقات پلیس است، معمای جنایی مطرح می شود و در قسمت دوم آن معمای اخلاقی. نیمۀ اول فیلم معمولا به این می پردازد که "چه کسی مجرم است"، و نیمۀ دوم به "چرا این جرم واقع شده"، و این انگیزه ای برای دادستان ها است که دیدگاه های مختلفی را مطرح کنند که عدالت در وضعیت های خاص چه معنی می دهد. ما دوست داریم سوژه هایی انتخاب کنیم که خیلی سرراست نبوده و نکته های مبهم اخلاقی داشته باشند تا شخصیت های ما بتوانند موقعیت های جالبی را ارائه دهند.

س: گاهی عدالت در پایان پیروز نمی شود.  غالبا نوعی مصالحه پیش می آید. گاهی حتا مجرم از مجازات فرار می کند. چرا فیلم از این سنت مردم پسند فاصله می گیرد؟

سورن: در جهان واقعی، آدم های بی گناه محکوم می شوند، و آدم های گناهکار قِسر در می روند،  و اکثریت عظیم پرونده های جنایی از طریق اقرار مصلحتی به جرم حل و فصل می شود.  قرار نیست که تماشاگران در پایان هر قسمت از این مجموعه احساس خوبی داشته یا رضایت پیدا کنند – عدالت همیشه هم پیروز نیست، آدم های شرور همیشه هم گرفتار نمی شوند – بلکه باید واقعیت زندگی را منعکس کند. در داستان "جرم شکنان"، قاتل کودکی در یک حریق عمدی از زیر مجازات در رفت زیرا دادستان موفق نشد با ارائۀ دلایل کافی هیچ یک از دو مظنون را محکوم کند.

س: شما خود به عنوان یک وکیل می توانید بگویید که احکام صادره در محاکمات دارای هیئت منصفه غالب اوقات عادلانه هستند؟

سورن: اگر منظورتان بیش از 50 درصد از مواقع است، بله.

س: چرا هیئت های منصفه بیشتراز این به نتایج عادلانه نمی رسند؟

سورن: من فکر می کنم بازی ماهرانه ای میان طرفین وجود دارد. فکر می کنم شهادت دروغ هم هست؛ مردم در دادگاه دروغ هم می گویند. مقررات بدون عیب نیستند، قضات و وکلا هم بی نقص نیستند، هیئت منصفه هم بی عیب نیست. این یک فÐایند علمی نیست. این تنها بهترین کاریست که از دستمان ساخته است. نقائصی دارد.

س: معمولا افراد پلیس و دادستان ها در فیلم دارای جنبۀ مثبت هستند. آیا جنبه های منفی هم از آنان نشان داده می شود؟

سورن: گاهی شخصیت ها کارهایی انجام می دهند که دارای نکات ابهام است. برنامه هایی داشته ایم که در آن، افراد دیگر پلیس، نه آنانی که در برنامۀ ما نقش های اصلی را ایفا می کنند، کارهای بدی انجام دادند. ما بعضی افراد پلیس را تحت تعقیب قرار دادیم. همیشه هم موضوع این نیست که پلیس ها عالی هستند. در یکی از قسمت ها، "سیاه، سفید، و آبی"، افسران با لباس پلیس مرد جوانی را به عنوان مجازات یک جرم جزئی در محلۀ خطرناکی رها می کنند، و او در آن محله کشته می شود.

س: وقتی می نویسید، چه نوع مخاطبانی را در نظر دارید، و انتظار دارید تماشاگران تا چه حد از اطلاعات حقوقی برخوردار باشند؟

سورن: مخطبانی که ما در نظر داریم بینندگان تلویزیون متوسط بزرگسال آمریکایی هستند. ما سعی می کنیم سطح فیلم ها را زیاد پایین نیاوریم. انتظار داریم مردم بتوانند اصول حقوق جزا و محاکمات را درک کنند. با در نظر گرفتن بقیۀ برنامه های تلویزیونی، دوست داریم فکر کنیم ما مورد توجه مردم نسبتا سطح بالا هستیم.

س: وکلا و پلیس، و قضات دربارۀ این برنامه چه نظری دارند؟

سورن: ما هر از گاهی نامه هایی دریافت می کنیم که در آن گفته می شود این اتفاق هرگز رخ نمی دهد، یا آن مورد ممکن نیست اتفاق بیفتد. و گاهی هم نامه هایی از وکلا داریم که می گویند، "عجب، چه فکر خوبی! می توانم این را در پرونده ای که دستم دارم امتحان کنم." اما گمان می کنم مانند حرفه های دیگر است. اگر یک دکتر به تماشای یک برنامۀ پزشکی بنشیند، به سادگی می تواند میان بُرها و اختیارات خلاقانه و هنری را تشخیص دهد. فکر می کنم افرادی که در زمینۀ حقوق جزایی کار می کنند، متوجه می شوند که ما تلاش زیادی برای حفظ اصالت این حرفه می کنیم، اما گاهی مجبور می شویم از اختیارات هنری استفاده کنیم. و آن ها متوجه می شوند که این یک فیلم مستند نیست – یک برنامۀ تلویزیونی است.

س: آیا با گذشت این چند سال، مرکز توجه این برنامه تغییر نکرده است؟

سورن: نه چندان. ما غالبا جرایم را ازعناوین اصلی جراید می گیریم، و برنامه ها به نوعی برمبنای داستان های واقعی تهیه می شوند. این کاریست که ما در این 19 سال انجام داده ایم.

س: گروه بازیکنان برنامه تا به حال چندین بار تغییر کرده است. این با غالب برنامه های تلویزیونی که معمولا حول یکی از بازیکنان و ستارۀ فیلم می گردد، متفاوت است. چگونه مجموعه نظم و قانون با چنین الگوی متفاوتی موفقیت خود را حفظ کرده است؟

سورن: این برنامه دربارۀ داستانی است که در آن مطرح می شود، نه دربارۀ شخصیت های آن. موضوع اصلی، جرم و پیگرد قانونی است. شما روی هم رفته به خانۀ این شخصیت ها نمی روید؛ و نمی دانید وقتی سرکارشان نیستند، چه کار هایی انجام می دهند. تنها محیطی که در آن شناخته می شوند، هنگامی است که با پرونده ای خاص سروکار دارند که این هفته روی آن کار می کنند، و شخصیت پردازی آن ها بسته به نوع واکنششان به پرونده است.

س: در فصل تازۀ برنامه، دو کارآگاه جوان وجود دارند، در صورتی که در دوره های قبل از کارآگاهان مسن تر استفاده می کردید. این تغییر از کجا ناشی می شود؟

سورن: باگذشت 19 سال، سن شخصیت ها بالا می رود.خوبست که همیشه چهره های باطراوتی وجود داشته باشد که برای تماشاگران جوان تر هم که به اندازۀ طرفداران قدیمی برنامه با آن آشنایی ندارند، خوشایند باشد.

س: رویکرد کلیشه ای به این برنامه، نقطۀ ضعف آن است یا نقطۀ قوت آن؟

سورن: هر دو. روشن است که من به عنوان نویسندۀ برنامه بیشتر مایل هستم چیزی هایی بنویسم که کلیشه ای نباشد، اما مستلزم دقتی است که به اجرادرآوردن آن واقعا دشوار است. تهیه کردن هر یک از این برنامه ها واقعا پیچیده است؛ مهارتی می خواهد که باید بر آن مسلط شد.

س: شما به عنوان یک وکیل دعاوی پیشین و نویسندۀ این برنامه، چه پیامی برای کشور های خارج دارید که در محاکماتشان از هیئت منصفه استفاده نمی کنند، و یا شاید از حکومت قانون هم برخوردار نباشند؟

سورن: افراد پلیس و دادستان های ما صمیمانه در طلب عدالت هستند. آن ها انسان هستند و لذا اشتباه هم می کنند، و مسائل شخصی هم وارد داستان می شود.سیستم بدون نقص نیست. شاید سیستم های دیگر در سایر کشورها بهتر جواب بدهد، اما معتقدم که سیستم ما در ایالات متحده خیلی خوب کار می کند.

آراء بیان شده در این مصاحبه لزوما منعکس کنندۀ دیدگاه ها و یا سیاست های دولت آمریکا نیست.