23 اکتبر 2009

کلینتون: پیمان تجاری چین و روسیه نشانگر وابستگی متقابل اقتصادی است

مرل دیوید کلرهالز جونیور
عضو هيئت تحريريه America.gov

واشنگتن –هیلاری رادهام کلینتون، وزیر امور خارجه در مصاحبه اخیر خود در مسکو بیانیۀ اخیر موافقتنامه تجاری بین چین و روسیه را که شامل توافقنامه انتقال حجم عظیم گاز طبیعی می شود، نشانگر جهانی با وابستگی و همبستگی های وسیع تر اقتصادی و دنیایی بسیار متفاوت تر از دوران جنگ سرد در قرن بیستم دانست.   

کلینتون در طول سفر خود به روسیه برای مشورت، در مصاحبه 14 اکتبر با رادیو اکو مسکوی[i]، اظهار داشت: "همکاری دو کشور بزرگ مانند چین و روسیه در زمینه تجاری بسیار خوب است و به دنبال راه هایی برای حمایت از رشد اقتصادی و سعادت مردم کشورهای خود هستند." در دوران جنگ سرد، چین و روسیه اغلب در زمینه های سیاسی مقابل هم قرار داشتند و روابط بین دو کشور تیره بود، اما در دوران بعد از جنگ سرد تغییرات بسیار و روابط گرمی بین آنان به وجود آمد.

وی افزود: "روابط بین دیگر کشورها تهدیدی برای ایالات متحده به شمار نمی آید و موجب نگرانی نیست. ما می خواهیم فقط مطمئن شویم که حسی از برابری و همسانی در این دنیای همکاری متقابل، که ما در حال توسعه آن هستیم، وجود دارد، زیرا ما با چالش های بسیار مشکلی مواجه هستیم."

روسیه و چین غیر از موضوع انرژی، شرکای مهم ایالات متحده در امور سیاست خارجی و مسائل اقتصادی به شمار می آیند. آنان متحدان مهم ایالات متحده در گفتگوهای گروه شش هستند که به دنبال قانع ساختن کره شمالی برای دست کشیدن از توسعه سلاح های هسته ای در مقابل مشوق های اقتصادی و سیاسی هستند. آنان همچنین از متحدان ایالات متحده هستند و سعی در قانع کردن ایران برای کنار نهادن برنامه توسعه سلاح های هسته ای دارند. به نظر می رسد، پس از ماه ها مشکلات و توقف و شروع مجدد مذاکرات، کوشش ها در هر دو زمینۀ فوق در حال پیشرفت تدریجی است.    

چین و روسیه همراه با ایالات متحده از اعضای گروه 20 (G20)[ii] کشورهای دارای اقتصاد پیشرفته و در حال شکوفایی هستند و با یک دیگر برای رهبری بازسازی اقتصاد جهانی صدمه دیده از  بحران مالی و پیش بردن نظام جدید رشد اقتصادی با موازنه بیشتر همکاری دارند.

کلینتون گفت: "برای کشورهایی مانند روسیه، ایالات متحده و چین ضروری است رهبری اقدامات علیه نیروهای تضعیف کننده و تخریب کننده را بر عهده گیرند تا از این طریق ما بتوانیم با اتحاد در مقابل آنهایی که فرصت هایی را که ما در صدد گسترش آن هستیم نادیده می گیرند، بایستیم."    

مقام های چین و روسیه در 13 اکتبر اعلام کردند که آنها به موافقتنامه ای تجاری به ارزش 3.5 میلیارد دلار دست یافته اند که شامل موافقتنامه با شرکت عظیم گاز روسی، گازپروم، برای عرضه سالانه 70 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی از طریق دو خط لوله از سیبری به بازار چین می شود. اکنون این موافقتنامه بستگی به رسیدن به توافق در مورد قیمت دارد ولی انتظار می رود تا سال آینده این قرار داد نهایی شود.       

استیون وُرِل[iii]، متخصص امور اروپا در خدمات تحقیقاتی کنگره ایالات متحده (CRS)[iv] می گوید، موافقتنامه ای به این بزرگی دارای کاربردهای راهبردی، به خصوص برای اروپا و بخش اروپایی آسیا است. وُرِل در گزارش تحقیقاتی سپتامبر در مورد سیاست های انرژی روسیه بیان داشت: "صنایع نفت و گاز طبیعی روسیه از عوامل با اهمیت رو به افزایش در بازار جهانی انرژی، به خصوص در اروپا و بخش اروپایی آسیا است." روسیه بزرگ ترین تولید کننده گاز طبیعی در جهان است. وی گفت روشن نیست که آیا سیاست انرژی روسیه در جهت اهداف سیاست خارجی است یا خیر.      

شرکت گاز پروم، شرکت دولتی صادرکننده گاز طبیعی روسیه، با شرکت نفت طبیعی چین[v] که بزرگ ترین تولید کننده نفت و گاز طبیعی چین است، قرار داد انرژی منعقد ساخته است. بر اساس مقاله دیوید شامباغ[vi]، متخصص امور چین در دانشگاه جورج واشنگتن، در مجلۀ تایم[vii]، چین به تدریج تبدیل به قدرت تولیدی شده است که نیازمند مقادیر عظیمی از انرژی، معمولاً نفت و گاز، است. چین 16 درصد منابع انرژی جهانی را مصرف می کند و تبدیل به سومین مصرف کننده بزرگ نفت در جهان شده است.   

سابقه موافقتنامه 13 اکتبر به ترتیباتی باز می گردد که در سال 2006 تدوین شد و بر این اساس مقرر گشت که شرکت گازپروم، گاز طبیعی را توسط دو خط لوله به چین انتقال دهد، ولی عدم توافق بر سر قیمت گذاری مانع از اجرای این موافقتنامه شد. ولادمیر پوتین، نخست وزیر روسیه برای امضاء موافقتنامه تجاری با ون جیا بائو[viii]، نخست وزیر چین، در پکن حضور داشت.        

موافقتنامه جدید، چین را تبدیل به بزرگ ترین خریدار گاز طبیعی از گاز پروم می کند، در مقایسه با آلمان، که در حال حاضر با واردات سالانه در حدود 37 میلیارد متر مکعب گاز، بزرگ ترین مشتری گازپروم – در حدود نیمی از معامله  روسیه—است

وُرِل در گزارش تحقیقاتی خود در CRS گفت که گازپرم بزرگ ترین تامین کننده بودجه دولت روسیه است و 25 درصد مالیات دریافتی را تشکیل می دهد. وی گفت که گاز پروم بزرگ ترین شرکت در روسیه است و دولت روسیه در حدود 50 درصد سهام آن را کنترل می کند. گازپروم 90 درصد تولید گاز طبیعی را کنترل می کند و تقریباً یک چهارم منابع گاز طبیعی جهان را در اختیار دارد.   

وُرِل گفت که در حال حاضر دو سوم درآمد گازپروم از مشتریان اروپایی به دست می آید و تعداد قابل توجهی از کشورهای اروپای مرکزی برای تامین نیازهای انرژی خود به روسیه وابسته اند.    

اخیرا شرکت بازاریابی و تجارت گازپروم و ایالات متحده[ix]، وابسته به شرکت گازپروم، مجوز خرید و فروش تا 20.7 میلیارد متر مکعب از گاز طبیعی و گاز مایع طبیعی را در سراسر آمریکای شمالی که شامل کشورهای ایالات متحده، کانادا و مکزیک می شود، از وزارت انرژی ایالات متحده دریافت کرده است. این موضوع احتمالاً به فروش گاز طبیعی روسیه در بازارهای ایالات متحده منجر می شود. دفتر این شرکت در هوستون مستقر است.   

رولند ناش[x]، سیاست گذار اصلی رنازانس کاپیتال[xi] در مسکو به شبکه خبری بلومبرک[xii] گفت که این توافق بین روسیه و چین تاثیر بسیار مهمی بر آینده اقتصادی روسیه دارد. او گفت: "اگر این ارتباط فعال شود، عامل بسیار مهمی در پایداری و سرعت بخشیدن به رشد اقتصاد جهانی خواهد بود."   

نسخه ای از متن این مقاله در شبکه خبر آمریکا  America.gov و در تارنمای زیر قابل دسترسی است.

http://www.america.gov/st/texttrans-english/2009/October/20091014154038xjsnommis0.7830709.html

1. Ekho Moskvy Radio

2. Group of 20 (G20)

3. Steven Woehrel

4. U.S. Congressional Research Service (CRS)

5. China National Petroleum Corporation

6. David Shambaugh

7. Time magazine

8. Wen Jiabao

9. Gazprom Marketing & Trading USA Inc

10.        Roland Nash

11. Renaissance Capital

12.  Bloomberg News