17 مارچ 2009

جشنوارۀ آرابِسک (هنر عربی) مخاطبان آمریکایی را خیره کرد

هنرمندان عرب شعر، تئاتر، رقص، موسیقی و دیگر هنرها را به نمایش می گذارند

 

اعضای گروه رقص تئاتر کاراکالا برنامه های خود را با مخلوطی از رقص آرايی نوآورانه، آهنگی مبتکرانه و نمایشگری زنده به روی صحنه می آورند.

اعضای گروه رقص تئاتر کاراکالا برنامه های خود را با مخلوطی از رقص آرايی نوآورانه، آهنگی مبتکرانه و نمایشگری زنده به روی صحنه می آورند.

مایکل بندلر
عضو هیئت تحریریه

واشنگتن -- در طبقۀ پائین بخش هنرهای اجرایی مرکز یادبود جان اف کندی2 در شهر واشنگتن، در محلی که تا پیش از این فروشگاه هدایای این مرکز قرار داشت، اکنون سوقی (بازارچه) برپا است که در آن انواع لباس و جواهرات و دیگر محصولات جذاب کشورهای خاورمیانه ارائه می شود.

این تغییر البته موقتی است و با جشنوارۀ "آراِبسک: هنر دنیای عرب" ارتباط دارد؛ جشنواره ای فرهنگی، با شرکت بیش از 20 کشور عربی که همه تالارها ها و فضاهای عمومی این مرکز را از ماه فوریه تا اواخر ماه مارس به خود اختصاص داده است.

عنصر مطرح در این جشنواره، نمادگرایی است. در حالیکه از لحاظ تاریخی، سوق ها پایانه ای برای کاروان ها و مسافرانی بودند که کالاها و محصولات خود را به نقاط مختلف سرزمین های شمال آفریقا و خاورمیانه می بردند، سوق مورد نظر ما، که در پایتخت آمریکا برپا شده، پایانه ای است برای حدود 800 هنرمندی که بسیاری از آنها برای شرکت در این رویداد فرهنگی کم نظیر از دوردست ها به اینجا سفر کرده اند.

برنامه های این جشنواره گسترده است: از تک گویی تئاتری تا موسیقی گروهی، از برداشت های امروزی از نمایشنامه های کلاسیک تا رقص مدرن، از سماع درویشان تا موسیقی هیپ هاپ، و از نوای عود تا موسیقی تلفیقی و همچنین مُد و غذا.

آلیشا آدامز3، معاون برنامه و رقص بین المللیِ مرکز کندی، در این باره می گوید: "برای من، همۀ اینها  دریچه هایی برای آشنایی با فرهنگ این منطقه است."

آدامز با صرف بخش اعظم وقت خود  10 سال گذشته برای برنامه ریزی این جشنواره، به بیش از 10 کشور سفر کرد تا بررسیهای دست اولی در این زمینه بپردازد. از ابتدا این نکته مشخص بود که هنرمندانی که قرار است در این جشنواره شرکت کنند، باید در حد معیارهای مورد قبول این مرکز بوده و آثار و برنامه ها باید بازتابی حقیقی از فرهنگ ملی هنرمندان و پدیدآوردگان آثار باشند.

از این منظر، این جشنواره دارای حال و هوایی کلاسیک است و آداب و رسوم کهنی را به نمایش می گذارد که مخاطبان آمریکایی احتمالاً با آن آشنایی ندارند. البته، استعدادهای جدید و گرایش های تازه نیز در این جشنواره به خوبی چشم می خورد. یکی از نمونه های استعدادهای نوظهور، تَمی میکو4، پیانیست 17 سالۀ عراقی است، که در یکی از برنامه های آزاد جشنواره، در سالن ورودی اصلی، قطعاتی را اجرا کرد.

نمونه ای دیگر، سی تو کِی-فار5، گروه رقاصان معاصر مرد به رهبری خالد بن غریب6، طراح رقص از کشور مغرب است. اعضای این گروه در زمینه رقص آموزش ندیده اند اما آدامز مصمم بود این گروه را در برنامه اش جا دهد؛ اگرچه به اعتراف خود او، آنها "در این حوزه کاملاً ناشناخته بودند." البته تلاش های او نتیجه داد؛ روزنامۀ نیویورک تایمز در مقاله ای از منتقد رقص این نشریه، از کار این گروه، به عنوان "چشم اندازی از جهان که چند وجهی، بردبار، شوخ طبع و آزاد اندیش است"  استقبال کرد.

از میان برنامه های جذاب جشنواره می توان به گروه کُر کودک الفَرح7 از سوریه، کنعان8، هنرمند هیپ هاپ سومالیایی، گروه رقص کاراکالا9 لبنانی (که منتقد رقص واشنگتن پست آن را صاحب سبکی "دلربا" دانست)، برنامۀ تک نفرۀ طنزپرداز الجزایری، هَممو بوتلِلیس10 –و یک  کار برانگیزنده "عمان... آه پسر!"11--- اشاره کرد

این رقص که کوششی برای پرکردن شکاف فرهنگی است و به وسیلۀ دِبی اَلن12، بازیگر و صحنه آرای  آمریکایی آفریده شده، نمایشی با شرکت 30 بازیگر جوان – پانزده عمانی و پانزده آمریکایی است. آنچه حتی بیش از خود این نمایش آگاهی بخش بوده ، تجربۀ ای است بازیگران گروه در سفر به کشورهای یکدیگر اندوخته اند.

آدامز در این باره می گوید: "از آن فرصت ها بود که فقط یک بار در زندگی دست می دهد. این هنرمندان آمریکایی می توانند سال ها درباره چیزهایی که آموخته و با همتایان عرب خود تجربه کرده اند برای پدر و مادر، دوستان، معلمان و هم کلاسی های خود تعریف کنند."

 

سمیر بوانانی، کمدین الجیری، با برنامه تک نفرۀ خود با عنوان "مرد مزدوج در مسافرت" نوشتۀ مراد سنوچی، تماشاگران را به وجد می آورد.

سمیر بوانانی، کمدین الجیری، با برنامه تک نفرۀ خود با عنوان "مرد مزدوج در مسافرت" نوشتۀ مراد سنوچی، تماشاگران را به وجد می آورد.

علاوه غوطه خوردن در هنرهای اجرایی، آرابسک شامل عنصری نسبتاً فی البداهه یا همان هنر گفتاری است. افزوده بر خواندن فهرستی از کارهای نویسندگان عرب و بزرگداشت هنرمندانی همچون محمود درویش ، شاعرفقید فلسطینی، و اَهداف سوئیف، رمان نویس معاصر مصری تبار، گفتگوهایی نیز میان نویسندگان درباره طیف گسترده ای از موضوعات مختلف در این جشنواره –مانند نگارش از دیدگاه جنس مخالف (مردان راجع به زنان و زنان راجع به مردان) و همچنین بحث هایی دربارۀ ادبیات نویسندگان عرب خارج از کشورهایشان و نقش نویسندگان به عنوان پل سازان فرهنگی برگزار می شود..

آدامز با ذکر اینکه این عنصر "صداهای دیگری را در این جشنواره مطرح می کند،" می گوید: "امیدواریم بتوانیم گوشه ای از کیستی این مردم و چیستی موضوع نوشته هایشان را به مخاطبان خود نشان دهیم و عطشی ایجاد کنیم تا حجم بیشتری از ادبیات عرب در دسترس ما قرار گیرد."

جشنوارۀ آرابسک با جذب مخاطبان به حد گنجایش به "دریچه خود به روی فرهنگ،" به راستی معرف فرهنگ به معنای خاص کلمه است. روشن ترین شاهد این ادعا را شاید بتوان نمایش فیلم کاوشکده13 در این جشنواره دانست؛ فیلمی که ارمغان های عربها را به حوزه های اجتماعی و علمی در "دوران طلائی" بین قرن هشتم تا پانزدهم – که بسیاری از آنها در طول سال ها از یاد رفته اند – را به تصویر می کشد.

آدامز "کارهای صورت گرفته  در زمینۀ ستاره شناسی، پزشکی و ریاضیات -- و این نکته را شهر بغداد دارای "دارالحکمتی" بوده که دانش پژوهان سرتاسر منطقه برای تحصیل به آنجا می رفتند" -- نشانه ای از دستاوردهای فکری اعراب دانست. او می گوید: "دانش اندوزی روح و جان آن دوران بود که بدون آن [دورانِ طلائی]، رنسانس در اروپا اتفاق نمی افتاد."

تعدادی از برنامه های جشنوارۀ آرابسک مدت بیشتری در ایالات متحده باقی خواهند ماند -- شهرهای دیگری در ایالات متحده نیز در حال برنامه ریزی برای نمایش های کنعان و گروه کُر الفَرح هستند و یک روایت عربی از نمایشنامۀ ریچارد سوم، اثر ویلیام شیکسپیر، هم قرار است در نیویورک اجرا شود. گروه رقص بن غریب نیز قرار است به زودی به آمریکا بازگردد.

در نهایت، آرابسک مجموعه ای از اجزاء چشمگیر و درخشان است. موسیقی، رقص، تئاتر، مد، غذا، علوم و ادبیات، همگی به گفتۀ آدامز "زمینه های پیوند فرهنگی هستند – راه های مختلفی که می توانیم از طریق آنها با مردم، با انسانیت و با زیبایی های این بخش از جهان ارتباط برقرار کنیم."

1. Michael Bandler

2. John F. Kennedy Center

3. Alicia Adams

4. Tami Meekoo

5. Cie2k_far

6. Khalid Benghrib

7. Al-Farah Children's Choir

8. K'NAAN

9. Caracalla Dance Theatre

10. Hammou Boutlélis

11. "OMAN… O Man!"

12. Debbi Allen

13. Exploratorium