21 می 2008
تلاش ناشران در رفع "عدم توازن در تبادل" آثار ادبی
برنامۀ "مطالعه دنیا" آثار ترجمه شده برای مخاطبان آمریکایی را تشویق می کند
نویسنده: یاروسلاو آندرس
عضو هیئت تحریریه
واشنگتن- شهادت های پر شور و حرارت یک فلسطینی در تبعید، داستان پرورش یافتن و بزرگ شدن دربیروت جنگزده، چهار اثر معاصر از چین و ترجمه های تازه ای از دو اثر کلاسیک، معدودی از 25 عنوان کتاب ادبیات خارجی است که گروهی از ناشران و کتابفروشان، در فهرست امسال "مطالعه دنیا" (1) قرار داده اند.
این طرح ابتکاری در سال 2005 و در نمایشگاه کتاب، گردهمایی سالانۀ نمایندگان صنعت کتاب در آمریکا آغاز شد. چاد پوست، ناشر و یکی از سازمان دهندگان این پروژه گفت، صحبتی میان کتابفروشان دربارۀ نیاز به تشویق ادبیات بین المللی به میان آمده بود. ما 10 ناشر و کتابفروشی مستقل را گردآوردیم. البته نه همۀ کتابفروشی های مستقل در کشور، ولی تعداد قابل ملاحظه ای از آن ها را.
در سه سال گذشته، هر کدام از 10 ناشر شرکت کننده در این طرح، دو کتاب ترجمه شده از زبان های خارجی را برگزیدند. پیت سیس، هنرمند پروژه، برای این کتاب ها بروشور و پوستر های تبلیغاتی تهیه کرده است که کتابفروشی هایی که این آثار را در ماه ژوئن ارائه می دهند، از آن ها استفاده کنند. امسال از کتابفروشان خواسته شد پنج عنوان اضافه هم بیشتر از ناشران کوچک تر، انتخاب کنند.
کارل پورت از کتابفروشی شامان درام، و یکی دیگر از سازمان دهندگان برنامۀ "مطالعه دنیا" در ان آربور، میشیگان ، گفت من تصور می کنم خیلی از آمریکایی ها خواندن و درک این کتاب ها را دشوار می یابند.
او گفت، اما آن ها درست به همین دلیل باید با فرهنگ ها و احساسات دیگر جا هاهم آشنا شوند. پورت ادامه داد، فقط با فرایند خواندن است که می توانیم در تصورخود به دنیای تجربیات دیگران وارد شویم و خود را در ذهن دیگران بیابیم.
دروازه ای به فرهنگ ها
فهرست امسال شامل ترجمۀ انگلیسی تازه ای از دان کیشوت نوشتۀ میگل د سروانتس؛ و جنگ و صلح، نوشتۀ لئو تولستوی است که به ترتیب توسط اکو پرس و کنوپ منتشر شدند. کتاب های برگزیدۀ دیگر، آثاری از نویسندگان مدرن هستند، مانند استفان تسوایک از اتریش، رابرت والسر از سوییس و ویکتور سرژ از روسیه؛ و همین طور کتاب هایی نوشتۀ نویسندگان معاصر، مانند گونتر گراس، برندۀ جایزۀ نوبل؛ و تعدادی دیگر از نویسندگان جهان که هنوز در قید حیات می باشند ولی کمتر شناخته شده اند.
برای مثال، این آثار در فهرست آمده اند، "هارمونی های آسمانی" (2) (انتشارات اکو) وقایع نامۀ طایفۀ اروپایی استرازی توسط خلف آن، پیتر استرازی، نویسندۀ مجار؛ " پرده برداشتن از زندگی" (3) (انتشارات آدر)، نوشتۀ خبرنگار فرانسوی ژان هاتزفلد، که مجموعه ای از شهادت های دست اول بازماندگان نسل کشی سال 1994 در رواندا است؛ " یالو" (4)، نوشتۀ الیاس کوری (کتاب های ارکیپلاگو)، یک داستان خشن و خیالی دربارۀ یک عضو دار و دسته های اوباش بیروت؛ و" که چی" (5) ، نوشتۀ نویسندۀ فلسطینی طاها محمود علی (انتشارات کاپر کانیون)، مجموعه ای از اشعار به دو زبان، که نشان می دهد تخیلات و طنز چگونه تلخی تبعید را به هنری والا تبدیل می کند.
سوزان هریس، سر دبیر نشریۀ اینترنتی کلمات بدون مرز، که ادبیات برجسته را به صورت ترجمه ارائه داده و منبع مفیدی برای مترجمان و ناشران است، می گوید ادبیات بهترین راه ورود به فرهنگ است. ادبیات خوب، هم جهانی است و هم اختصاصی، او گله می کند که میان ادبیات انگلیسی زبان و ادبیات بقیۀ جهان یک "عدم توازن تبادلی" وجود دارد.
عدم توازن در تبادل
به گفتۀ هریس، در حالی که 50 درصد از کتب ترجمه و چاپ شده در جهان از زبان انگلیسی صورت می گیرد، کمتر از 3 درصد از کتب جهان به زبان انگلیسی ترجمه می شود. بازار کتاب آمریکا به ویژه از کتاب های به زبان اصلی انگلیسی اشباع است و آنچنان انگیزه ای برای خواندن کتاب های متعلق به سایر زبان ها وجود ندارد.
مبنای طرح ابتکاری "مطالعه دنیا"، تلاش برای برقراری تعادل بیشتر در تباد ل ادبیات جهان می باشد.
پوست گفت، ناشران آمریکایی عقیده دارند که کتاب های ترجمه شده فروش خوبی ندارند. او گفت، من فکر می کنم نظر آن ها اشتباه است. خوانندگان مایل به خواندن آثار ترجمه شده هستند و واهمه ای از آن ندارند.
جاناتان گالاسی، سردبیر انتشارات فارار، استراوس و ژیرو، با او موافق است. او می گوید کتاب های ترجمه شده لذت خاص خود را دارند و مخاطبان خوبی می یابند. برای مثال، یک رمان آوانگارد مانند "کارآگاهان وحشی" (6)، نوشتۀ روبرتو بولانیو، نویسندۀ چیلیایی بیش از 40,000 نسخه در ایالات متحده فروخت.
گالاسی گفت، زمینه را به نحوی برای کتاب باید آماده کرد، خوانندگان باید آمادۀ خواندن آن باشند. اگر پیش از موعد باشد، مخاطبان چندانی پیدا نمی کند.
چین در های خود را می گشاید
گالاسی گفت، مثلا ً در میان ناشران و خوانندگان آمریکایی آگاهی زیادی درمورد وضعیت ادبیات معاصر چین ایجاد شده است. او به حضور چهار عنوان کتاب از چین، در فهرست کتب امسال "مطالعه دنیا" اشاره کرد.
انتشارات خود او، فارار، استرواس و ژیرو، کتاب "کمای پکن" (7) نوشتۀ ما ژیان، یک نویسندۀ چینی ساکن لندن را منتشر کرده است. این کتاب یک داستان شاعرانه دربارۀ مرد جوانی است که در پی تیر خوردن در تظاهرات سال 1989 در میدان تیان آن من پکن، در کما می رود و بعد از گذشت سال ها در چین امروز از کما بیرون می آید، و خود را در کشوری می یابد که دارای اقتصادی پر آشوب است و از تنش های اجتماعی هم خبری نیست.
دو رمان چینی دیگر در این فهرست – "به مردم خدمت کن!" (8)، نوشتۀ یان لیانک (شرکت گرو/ آتلانتیک)، و "نغمۀ ماندگار اندوه" (9)، نوشتۀ وانگ آنی (انتشارات دانشگاه کلمبیا) – نگاهی نافذ و غالبا ً طنز آمیز به چین در سال های قبل و بعد از انقلاب دارد.
کتاب غیر خیالی "راه برندۀ جسد" (10)، نوشتۀ لیائو ایوو (کنوپ)، حاوی مصاحبه هایی با پایین ترین اقشار جامعۀ چین است: یک عزادار کنندۀ حرفه ای، یک سرپرست توالت های عمومی، یکی از افراد سابق گارد سرخ و فردی که مردم را به طور غیر قانونی از مرز رد می کند، که همگی علیرغم شرایط دشوار زندگی خود، تلاش می کنند شرافت خود را حفظ کنند.
کارل پورت گفت، چین با تعداد زیادی کتاب ترجه شده، چه آن هایی که در چین تألیف شده و چه آنهایی که در خارج از کشور منتشر گردیده، در های خود را می گشاید.
پیشرفت با زمان
گالاسی موافق است که خوانندگان آمریکایی برای پذیرش این کتاب ها و کتاب های مشابه دیگر فرهنگ ها، آمادگی دارند. او گفت، نه آن قدر که ما دلمان می خواهد، اما روند ترجمه با سرعت منظم و یکسانی ادامه دارد.
سازمان دهندگان " مطالعه دنیا" اذعان دارند که هنوز اقدامات زیادی می توان کرد، اما از یک رشته طرح ها و رویداد ها برای تشویق ادبیات خارجی در آمریکا نام می برند، من جمله انتشارات کلمات بدون مرز، که گزیده ای از نوشته های تازۀ جهان را به چاپ می رساند ، وهمین طور فستیوال صدا های جهان که مرکز آمریکایی PEN برگزار کنندۀ آن است.
پوست گفت، ما احساس می کنم زمان آن فرارسیده که به ادبیات جهان اعتنای شایسته بشود، و این ترکیب جدید سبک ها و نویسندگان را به مخاطبان آمریکایی، خوانندگان و نویسندگان، معرفی کنیم.
اطلاعات بیشتر در تارنمای "مطالعه دنیا" در دسترس است.
http://www.readingtheworld.org
اطلاعات بیشتر در تارنمای "کلمات بدون مرز" در دسترس است.
http://www.wordswithoutborders.org
اطلاعات بیشتر در تارنمای " صداهای جهان" در دسترس است.
http://www.pen.org/page.php.prmID/1096
________________________________________________________________________
1. Reading the World
2. Celestial Harmonies
3. Life Laid Bare
4. Yalo
5. So What
6. The Savage Detectives
7. Beijing Coma
8. Serve the People!
9. The Song of Everlasting Sorrow
10. The Corpse Walker
