25 اکتبر 2006

تلفیق موسیقی ایرانی و ترکی، شنوندگان آمریکایی را مسحور می نماید

کلهر و ارزینجان، اساتید موسیقی ایرانی و ترکی، از موسیقی به عنوان پلی برای ایجاد ارتباط بین فرهنگ ها استفاده می نمایند

لیا ترهون
عضو هیئت تحریریه

واشنگتن – کیهان کلهر، نوازنده چیره دست ایرانی ساز کمانچه و اردال ارزینجان ، نوازنده مشهور ترک ساز باگلاما ، در حال برگزاری کنسرت و آموزش موسیقی در ایالات متحده آمریکا می باشند.

نوای لطیف ساز کمانچه به همراه ساز باگلاما – نوعی عود هفت زهی – که آمیزه ای از موسیقی سنتی ایران به همراه موسیقی صوفیانه ترکیه را به نمایش می گذارد، چنان شنوندگان حاضر در مراسم را به هیجان آورده بود، که در پایان مراسم همگی به صورت ایستاده به تشویق پرداختند. این کنسرت دو نفری در تاریخ 15 اکتبر در سالن نمایش های هنری جان اف کندی در واشنگتن، برگزار شد.

این کنسرت که توسط انجمن هنر واشنگتن ترتیب داده شده بود، قسمتی از یک برنامه بزرگ که توسط موسسه جهانی موسیقی برنامه ریزی شده است، می باشد.

کلهر و ارزنجان، هر دو از موسیقی دانان برجسته و صاحب سبک در موسیقی سنتی کشورهایشان و سازهای تخصصی شان می باشند. کلهر که در تهران و در خانواده ای کرد متولد شده است، از کودکی استعداد درخشانی در موسیقی داشت واکنون به موسیقی سنتی ایران – ردیف – و موسیقی محلی و قومی ایران مانند موسیقی های خراسان و کردستان به خوبی مسلط می باشد. او همچنین تحصیلات خود را در رشته موسیقی غربی به پایان رسانیده است. کلهر از پایه گذاران گروه موسیقی سنتی دستان در سال 1991 بوده است و آلبوم مشترک او با سیتاریست هندی، شجاعت حسین خان – فرزند استاد برجسته ساز سیتار، استاد ولایت خان – با نام "باران"، کاندیدای دریافت جایزه گرامی – معتبرترین جایزه در صنعت موسیقی – بوده است.

کلهر همچنین با گروه موسیقی چهارنفره کرونوس و پروژه "راه ابریشم" یویوما نیز همکاری نموده است.

کلهر در یک سری آثار با عنوان اساتید موسیقی ایرانی برای محمدرضا شجریان، خواننده مشهور ایران نیز آهنگ سازی نموده است و همراه با استاد حسین علیزاده، نوازنده تار و همایون شجریان، قطعات زیبایی را اجرا نموده اند. این گروه نیز تا کنون 2 مرتبه کاندیدای دریافت جایزه گرامی شده است. کلهر به تازگی همکاری با ارزنجان راآغاز نموده است و هر دو استاد موسیقی با نمایش ریزه کاری ها و زیبایی های مستتر در موسیقی سنتی و سازهای تخصصی شان، یک CD با عنوان "باد" را در سال 2006 منتشر نموده اند.

اردال ارزنجان نیز که در زمینه موسیقی سنتی آنتولیان ، در استانبول تحصیل نموده است، نوعی روش خاص برای نواختن ساز باگلاما به وسیله سرانگشتانش ابداع نموده است. ساز باگلاما عموماً به وسیله مضراب نواخته می شود. ارزنجان در مدرسه موسیقی خود در شهر استانبول، نواختن ساز باگلاما را تدریس می نماید و کنسرت های گوناگونی را در نقاط مختلف جهان برگزار می نماید.

کمانچه که نوعی ساز شبیه به ویولن می باشد، در خاورمیانه و جنوب آسیا ابداع شده است و ساز ویولن کنونی، نوعی کمانچه تغییر شکل یافته می باشد. ساز باگلاما نیز ساز سنتی سبک موسیقی آناتولیان می باشد که در مراسم ویژه مذهبی صوفی های علوی – یک فرقه از صوفیان ترکی – به کار می رود.

زبان ارتباطی موسیقی

هنگام گوش سپردن به همراهی گفتگوگونه سازهای این دو استاد موسیقی، انسان به راحتی می توانست خود را در کنار آتش و در میان چادرهای قبایل کوچ نشین صحراهای آسیا، تصور نماید. ساز کمانچه در دستان کلهر مانند ابزاری بود که او به وسیله آن ریتم ها و حالات روحی مختلفی را القاء می نمود و حتی گاهی در هنگام نواختن، با کندن زه های ساز، صدایی مانند ساز چنگ ایجاد می نمود و گاهی نیز کمانچه در دستان او تبدیل به سازی ضربی می شد.

ارزینجان نیز با استفاده خلاقانه و منحصر به فرد از سرانگشتانش در نواختن ساز باگلاما، ذوق و قریحه موسیقیایی خود را به نمایش می گذارد. دو هنرمند که در برابر یک قالیچه قرمز ایرانی نشسته بودند، شنوندگان را به دنیایی که با نوای سازهایشان ساخته بودند، دعوت می نمودند.

برقراری ارتباط با مخاطب از طریق موسیقی، جزئی جدایی ناپذیر از سبک خاص نوازندگی کیهان کلهر می باشد و او همیشه هنگام تدریس به دانشجویانش نیز بر این موضوع تاکید می نماید. کلهر که از میدلبری در ایالت ورمونت، جایی که او و ارزنجان، یک جلسه بحث و گفتگو درباره موسیقی را برگزار نموده اند، با فایل واشنگتن سخن می گفت، اظهار داشت: "با توجه به وضعیت و شرایط موجود بین دو کشور ایران و ایالات متحده آمریکا، به نظر من، ما باید برای مخاطبانمان راجع به پیام نهفته در موسیقی و فرهنگی که موسیقی نماد آن است، صحبت نماییم."
کلهر به توانایی منحصر به فرد موسیقی در برقراری ارتباط بین فرهنگ های مختلف و ایجاد درک و تفاهم متقابل، اعتقاد دارد.


و به همین علت است که او تحصیلاتش را در رشته موسیقی غربی به پایان رسانده است. او می گوید: "برای من بسیار ارزشمند است تا نسبت به موسیقی غربی و فرهنگی که این موسیقی پیام آور آن است، شناخت عمیقی داشته باشم، تا بدین وسیله بتوانم ارتباط بهتری با مخاطبانم در کشورهای غربی برقرار نمایم."

همین موضوع، از انگیزه های قدرتمند او برای همکاری با پروژه راه ابریشم که توسط یویوما، نوازنده ویولن سل مشهور آمریکایی، و به منظور ایجاد ارتباط بین فرهنگ ها و تمدن های مختلف از طریق موسیقی، پایه گذاری شده است، می باشد. این موضوع یکی از آرزوهای دیرینه کیهان کلهر بوده است. او می گوید که در این طرح، موسیقی دانان برجسته جهان، در کنار یکدیگر به آهنگ سازی و نوازندگی می پردازند و بدین وسیله اوج و زیبایی هنر موسیقی را به نمایش می گذارند و در عین حال مطالب زیادی را نیز از یکدیگر می آموزند.

در پروژه راه ابریشم، موسیقی دانان برجسته جهان با همراهی جوانان مستعد در زمینه موسیقی، در سالن های کارنگی در مرکز موسیقی تنگلوود در لنوکس ماساچوست، به اجرای آثار موسیقی می پردازند. در سال جاری، نقطه اوج این برنامه ها، طی ده روز و در دو کنسرت در سالن کارنگی، برگزار گردید.

مت اسمال ، نوازنده ویولن سل و آهنگساز مشهور، که دارای کرسی ویژه ای در مرکز موسیقی سان فرانسیسکو می باشد، در سال 2004، در تنگلوود با کلهر همکاری کرده است. اسمال می گوید: "آهنگ های ساخته شده توسط کلهر و شیوه نوازندگی او، دقیقاً همان مفهومی را تداعی می کند که پروژه راه ابریشم در پی القاء آن می باشد." اسمال با بیان این که همکاری با کلهر تاثیر شگرفی بر سبک کار او گذاشته است، می افزاید: "من فکر می کنم که این گونه همکاری ها و ارتباط بین فرهنگ های گوناگون، باعث نزدیکی بیشتر مردم با یکدیگر می شود. در حقیقت نحوه همکاری موسیقی دانانی که در پروژه راه ابریشم، فارغ از هرگونه مرزبندی و جناح بندی های سیاسی، با یکدیگر همکاری می نمایند، باید سرمشقی برای کلیه مردم جهان در جهت ایجاد ارتباط با یکدیگر و تلاش برای درک یکدیگر و احترام به نقاط اشتراک و افتراق انسان ها با یکدیگر باشد."

برنامه های اجرا شده در تنگلوود، دارای زمینه هایی بسیار رقابتی می باشند و باعث جذب بسیاری از موسیقی دانان از اقصی نقاط جهان به این مرکز شده اند. کلهر می گوید: "من شاگردی دارم که نوازنده ویولن می باشد و در سوئد متولد شده است. والدین او ایرانی هستند و او می تواند کمی فارسی صحبت نماید. او بسیار مشتاق است تا مطالب بیشتری راجع به فرهنگ کشورش بداند." کلهر می افزاید که این دانشجوی او در دوره سه ماهه ای که او برای تدریس در دانشگاه دارتموث برگزار می نماید، نیز شرکت خواهد نمود.

با این که کلهر هم اکنون در تهران زندگی می نماید، می گوید که بیش از 9 ماه از سال را در خارج از ایران، مشغول اجرای کنسرت و یا تدریس در آمریکای شمالی، اروپا و آسیا می باشد. با این حال کلهر مایل است تا زمان بیشتری را در ایران سپری نماید.

کلهر می گوید: "جامعه ایران اکنون نیاز مبرمی به ایده های جدید در موسیقی و کسانی که بتوانند این احساس نهفته در موسیقی سنتی ایران را منتقل نمایند، می باشد. زیرا بعد از انقلاب ایران، بسیاری از هنرمندان ارزنده ایرانی، نه فقط در رشته موسیقی، بلکه در تمامی زمینه های هنری مانند نقاشی، فیلم سازی، نویسندگی و شاعری، ایران را ترک نمودند و نتیجه این امر شکاف بزرگ حاصل بین نسل ها، در جامعه کنونی ایران می باشد." و کلهر به منظور کمک به پر کردن این خلاء موجود در جامعه ایران، تلاش می کند تا با برگزاری کلاس های متعدد، ارتباط خود را با جوانان ایرانی حفظ نماید.

کیهان کلهر از نوازندگی لذت سرشاری می برد. او با ذکر غزلی از حافظ، شاعر معروف ایرانی می گوید: "این شنوندگان هستند که در گوینده ایجاد علاقه و اشتیاق مینمایند. و به همین علت است که همیشه این احساس شنوندگان است که به نوازنده می گوید که چگونه بنوازد و این که آیا اصلاً او نوازنده خوبی هست یا خیر."